अहो यादृगसौ विप्रः सर्वत्रातिविचक्षणः
वा! हा ब्राह्मण किती अद्भुत आणि सर्व गोष्टींमध्ये अत्यंत शहाणा आहे!
अलोलुप उदारश्च सदाचारो जितेंद्रियः
तो लोभी नाही, उदार आहे, नेहमी चांगला आचार करणारा आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेला आहे.
जितक्रोधः प्रसन्नास्यस्त्वनसूयुरवंचकः
ज्याने रागावर विजय मिळवला आहे, ज्याचे मुख प्रसन्न आहे, जो दुसऱ्यावर मत्सर करत नाही आणि फसवणूक करत नाही.
पुण्योपदेष्टा पुण्यात्मा सर्वव्रतपरायणः ।। 4.2.56.
तो सद्गुण शिकवणारा, स्वतःही पुण्यवान आणि सर्व धार्मिक कृत्यांना पूर्णपणे समर्पित आहे.
धीरः पुण्येतिहासज्ञः सर्वदृक्सर्वसंमतः
तो धीर आहे, पुण्यकथा जाणणारा, सर्व गोष्टी पाहणारा आणि सर्वांचा सन्माननीय आहे.
क्षमी कुलीनोऽकृपणो भोक्ता निर्मलमानसः
तो क्षमाशील, उच्च कुळातील, दयनीय नसलेला, योग्य रीतीने उपभोग घेणारा आणि निर्मळ मनाचा आहे.
इत्थं तास्तद्गुणग्रामं वर्णयंत्यः पदेपदे
अशा प्रकारे, प्रत्येक क्षणी त्याचे अनेक गुण वर्णन केले जात होते.
एकदावसरं प्राप्य दिवोदासस्य भूभुजः
एकदा योग्य संधी मिळताच, दिवोदास हा पृथ्वीचा राजा—
राजन्वृद्धो गुणैर्वृद्धो ब्राह्मणः सुविचक्षणः
वयाने आणि गुणांनी वृद्ध असा राजा, आणि अत्यंत बुद्धिमान ब्राह्मण—
राज्ञी राज्ञा कृतानुज्ञा सखीं प्रेष्य विचक्षणाम्
राणीने राजाची परवानगी घेऊन, एक बुद्धिमान सखी पाठवली.
राजापि दूरादायांतं त विलोक्यमहीसुरम्
राजाही, दूरवरून येणाऱ्या त्या भूमिपतीला पाहून—
पदैर्द्वित्रैर्नृपतिना कृताभ्युत्थानसत्कृतिः
राजाने काही पावले पुढे जाऊन त्याचे स्वागत व सन्मान केला.
कृतप्रणामो राज्ञा स सादरं दत्तमासनम्
त्याने राजाला वंदन केले, आणि राजाने आदराने त्याला आसन दिले.
परस्परं कुशलिनौ कुशलौ च कथागमे 4.2.56.
त्यांनी एकमेकांची कुशलता विचारली आणि गप्पांमध्ये आनंदाने रमले.
कथावसाने राज्ञाथ गेहं विससृजे द्विजः
संवाद संपल्यावर, ब्राह्मणाने राजाची परवानगी घेऊन घरी प्रस्थान केले.
गतेऽथ स्वाश्रमं विप्रे दिवोदासो नरेश्वरः
ब्राह्मण आपल्या आश्रमात गेल्यावर, दिवोदास हा नरांचा अधिपती—
महादेवि महाप्राज्ञे लीलावति गुणप्रिये
हे महादेवी, हे अत्यंत बुद्धिमती, हे लीलावती, गुणांची आवड असणारी—
अतीतं वेत्ति सकलं वर्तमानमवैति च
तो भूतकाळातील सर्व गोष्टी जाणतो आणि वर्तमानकाळातीलही जाण ठेवतो.
महाविभव संभारैर्महाभोगैरनेकधा
मोठ्या संपत्तीने आणि अनेक प्रकारच्या भोगांनी—
सत्कृत्य तं द्विजं भक्त्या दुकूलादि प्रदानतः
त्याने त्या ब्राह्मणाचा भक्तीभावाने सन्मान केला आणि उत्तम वस्त्रे व इतर भेटवस्तू दिल्या.
यथातत्त्ववती ते धीर्न तथान्यस्य मे मतिः
तुझं समजणं अगदी खरं आहे; माझ्या मनात दुसऱ्या कुणाबद्दल असं मत नाही.
दृष्ट्वा त्वां तु महाप्राज्ञं शांतं दांतं तपोनिधिम्
तुला पाहून, हे महाज्ञानी, शांत, संयमी आणि तपाचा खजिना असलेला म्हणून मला वाटतं.
शासितेयं मया पृथ्वी न तथान्यैस्तु पार्थिवैः
ही पृथ्वी मी राज्य केली आहे, इतर राजांसारखी नाही.
निजौरसेभ्योप्यधिकं रात्रिंदिवमतंद्रितम् 4.2.56.
रात्रंदिवस, स्वतःच्या मुलांपेक्षाही जास्त, मी थकवा न येता काळजी घेतली.
द्विजपादार्चनात्किंचित्सुकृतं वेद्मि नापरम्
द्विजांच्या पायांची पूजा केल्याने थोडं पुण्य मिळालं, त्याशिवाय दुसरं काही माहीत नाही.
निर्विस्ममिव मे चेतः सांप्रतं सर्वकर्मसु
आता माझं मन सर्व कर्मांबद्दल अगदी निश्चल आणि उदासीन झालं आहे.
एकांते तत्तु पृष्टेन वक्तव्यं सुधिया सदा
असं काही विचारल्यावर, शहाण्या माणसाने नेहमी एकांतात सांगावं.
अमात्येनाप्यपृष्टेन न वक्तव्यं नृपाग्रतः
मंत्री असला तरी, विचारलं नसेल तर, राजासमोर बोलू नये.
पृष्टश्चेत्कथयामीह मा तत्र कुरु संशयम्
पण विचारलं तर, मी इथे सांगीन; याबद्दल शंका बाळगू नकोस.
शृणु राजन्महाबुद्धे नायथार्थं ब्रवीम्यहम्
ऐक, हे राजन, महाबुद्धीमान, मी कधीही खोटं बोलत नाही.