कुंडं चखान तस्याग्रे विमलोदक संज्ञकम्
त्याने आपल्या पुढे विमलोदक नावाचं एक तलाव खोदलं.
इतिहासं प्रवक्ष्यामि तत्र त्रेतायुगे पुरा
त्या ठिकाणी त्रेतायुगात जे घडलं, ती प्राचीन कथा मी सांगतो.
एकः पाशुपत श्रेष्ठो वाल्मीकिरिति संज्ञितः
पाशुपतांमध्ये एक श्रेष्ठ पुरुष होता, ज्याला वाल्मीकि असे नाव होते.
एकदा स हि हेमंते मार्गे मासि तपोधनः
एकदा हेमंत ऋतूत, मार्गशीर्ष महिन्यात, त्या तपस्व्याने कठोर तप केला.
चकार भस्मना स्नानमापादतलमस्तकम्
त्याने पायापासून डोक्यापर्यंत राखेने स्नान केले.
न्यस्तमस्तकपांसुश्च संध्यामाध्यात्मिकीं स्मरन्
डोकं झुकवून, तो संध्याकाळच्या ध्यानाचा स्मरण करू लागला.
कृत्वा संहारमार्गेण सप्रमाणं प्रदक्षिणाम्
त्याने नियमानुसार संहारमार्गाने प्रदक्षिणा घातली.
प्रणवं पुरतः कृत्वा षड्जादिस्वरभेदतः 4.2.54.
त्याने पुढ्यात ॐ ठेवले आणि षड्जपासून इतर स्वर ओळखले.
अंगहारैर्मनोहारि चारी मंडलसंयुतम्
मोहक हावभाव, सुंदर हालचाली आणि गोलाकार पावलांनी तो नृत्य करू लागला.
अद्राक्षीद्राक्षसं घोरमतीव विकृताकृतिम्
त्याने एक भयंकर, विकृत रूपाचा राक्षस पाहिला.
रूक्षस्फुटितकेशाग्रं महालंब शिरोधरम्
त्याचे केस खूपच राठ आणि तुटलेले होते, गळा लांब आणि खाली वाकलेला होता.
महाविशालमौलिं च प्रोर्ध्वीभूतशिरोरुहम्
त्याचे डोकं मोठं आणि रुंद होतं, आणि केस वर उभे होते.
प्रलंबित ललज्जिह्वमत्युत्कट कृकाटिकम्
त्याची जीभ लोंबती, थरथर कापणारी आणि जबडा खूपच बाहेर आलेला होता.
निमग्नकक्षाकुहरं शुष्कह्रस्व भुजद्वयम्
त्याच्या कांख खोल गेल्या होत्या, आणि दोन्ही हात कोरडे व सुकलेले होते.
विशुष्क पांसुलोत्क्रोडं पृष्ठलग्नोदरत्वचम्
त्याचे छाती सुकलेली आणि धुळीने माखलेली, पोटाची कातडी पाठेला चिकटली होती.
प्रलंब स्फिग्युगयुतं शुष्कमुष्काल्पमेहनम्
त्याचे नितंब लोंबते, जननेंद्रिय सुकलेले आणि लघवीचे अंग लहान होते.
अस्थिचर्मावशेषं च शिराजालितविग्रहम्
त्याच्या शरीरावर फक्त हाडं आणि कातडी उरली होती, आणि शिरा फुगल्या होत्या.
अतिविस्तृत पादं च दीर्घवक्रकृशांगुलिम् 4.2.54.
त्याचे पाय फारच रुंद, बोटं लांब, वाकडी आणि सुकलेली होती.
विकटं भीषणाकारं क्षुत्क्षाममतिलोमशम्
तो राक्षस अतिशय भयंकर, भीतीदायक, उपासमारीने कृश आणि खूप केसाळ होता.
मूर्तं भयानकमिव सर्वप्राणिभयप्रदम् अतिदीनाननं कस्त्वमिति धैर्येण पृष्टवान्
तो जणू भीतीचे मूर्तिमंत रूपच होता, सर्व प्राण्यांना भय वाटावे असा; त्याचे तोंड फारच दीन दिसत होते. तेव्हा वाल्मीकि धैर्याने विचारले, 'तू कोण आहेस?'
कुतस्त्वमिह संप्राप्तः कस्मात्ते गतिरीदृशी
तू इथे कसा आलास, आणि तुला असं काय झालं?
अस्माकं तापसानां च न भयं त्वद्विधान्मनाक्
आम्हा साधूंना तुझ्यासारख्या कुणाकडूनही काही भीती नाही.
तापसोदीरितमिति तद्रक्षः प्रीतिपूवर्कम्
साधूने असं बोलल्यावर ते राक्षस आनंदी झालं.
अनुक्रोशोस्ति यदि ते भगवंस्तापसोत्तम
माझ्यावर दया असेल, हे श्रेष्ठ साधू, तर—
प्रतिष्ठानाभिधानोस्ति देशो गोदावरी तटे
गोदावरीच्या काठी प्रतिष्ठान नावाचं एक गाव आहे.
तेन कर्मविपाकेन प्राप्तोस्मि गतिमीदृशीम्
माझ्या कर्माच्या फळामुळे मला ही अवस्था आली.
गतो बहुतरः कालस्तत्र मे वसतो मुने
मुनिवर, तिथे राहता राहता खूप काळ गेला.
वर्षत्यपि महामेघे धारासारैर्दिवानिशम् 4.2.54.
मोठ्या ढगांनी रात्रंदिवस मुसळधार पाऊस पडत असतानाही,
पर्वण्यदत्तदाना ये कृततीर्थप्रतिग्रहाः
जे लोक सणासुदीला दान देतात आणि तीर्थक्षेत्रात स्नान करतात,
गते बहुतिथे काले मरुभूमौ मुने मया
मुनिवर, त्या वाळवंटात मी खूप काळ घालवला.