इति जोषं स्थितं विप्रं प्रत्युवाच नृपोत्तमः
ब्राह्मण शांतपणे बसला असता, तो श्रेष्ठ राजा त्याला उत्तर देतो.
दासोस्मि यज्ञसंभारान्नयमेको शतोऽखिलान्
मी तुझा सेवक आहे; यज्ञासाठी लागणारी सर्व सामग्री, शंभर वेळा लागली तरी, एकत्र करतो.
यदस्ति मेखिलं तत्र सप्तांगेपि भवान्प्रभुः
माझ्याकडे जे काही आहे, त्या सर्व सात अंगांमध्येही, त्यावर तुझंच अधिकार आहे.
राज्यं करोमि यद्ब्रह्मन्स्वार्थं तन्न मनागपि
ब्राह्मण, मी राजा म्हणून जे काही करतो, ते कधीच माझ्या स्वतःच्या फायद्यासाठी नाही.
राज्ञां क्रतुक्रियाभ्योपि तीर्थेभ्योपि समंततः
राजांनी केलेले यज्ञ आणि तीर्थक्षेत्रं, या दोन्ही सर्व प्रकारे सारखीच आहेत.
प्रजासंतापजोवह्निर्वज्राग्नेरपि दारुणः
प्रजेला होणाऱ्या दुःखाचं ज्वाळा, वज्र किंवा अग्नीपेक्षा जास्त भयंकर असतात.
यदावभृथसिस्रासुर्भवेयं द्विजसत्तम 4.2.52.
द्विजश्रेष्ठा, जेव्हा मी अवभृथस्नान करायला तयार होईन—
हवनं ब्राह्मणमुखे यत्करोमि द्विजोत्तम
द्विजश्रेष्ठा, मी अग्नीत जी हवि टाकतो, ती ब्राह्मणाच्या मुखातूनच अर्पण करतो.
अभिलाषेषु सर्वेषु जागर्त्येको हृदीह मे
माझ्या हृदयात सर्व इच्छा शांत झाल्या आहेत, फक्त एकच इच्छा जागी आहे.
अहो अहोभिर्बहुभिः फलितो मे मनोरथः
अहो, कित्येक दिवस-रात्रांनी माझी मनोकामना पूर्ण झाली आहे.
एकाग्रमानसो विप्र यज्ञान्विपुलदक्षिणान्
माझं मन एकाग्र करून, ब्राह्मणांनो, मी भरपूर दक्षिणेसह यज्ञ केले आहेत.
इति राज्ञो महाबुद्धेर्धर्मशीलस्य भाषितम्
महान बुद्धी आणि धर्मशील असलेल्या त्या राजाने असे सांगितले.
साहाय्यं प्राप्य राजर्षेर्दिवोदासस्य पद्मभूः
राजर्षी दिवोदास यांची मदत मिळाल्यावर, कमळातून जन्मलेला ब्रह्मदेव—
अद्यापि होमधूमोघैर्यद्व्याप्तं गगनांतरम्
आजही, त्या यज्ञांच्या धुराने आकाशमंडळ भरून गेले आहे.
तीर्थं दशाश्वमेधाख्यं प्रथितं जगतीतले
दशाश्वमेध नावाचं तीर्थ पृथ्वीवर प्रसिद्ध आहे.
पुरा रुद्रसरो नाम तत्तीर्थं कलशोद्भव
पूर्वी ते तीर्थ 'रुद्रसर' या नावाने ओळखलं जायचं, हे कलशातून जन्मलेल्या.
स्वर्धुन्यथ ततः प्राप्ता भगीरथसमागमात् 4.2.52.
नंतर भागीरथाच्या प्रयत्नाने स्वर्गगंगा तिथे आली.
विधिर्दशाश्वमेधेशं लिंगं संस्थाप्य तत्र वै
ब्रह्मदेवाने तिथे दशाश्वमेधेश नावाचं शिवलिंग स्थापन केलं.
राज्ञो धर्मरतेस्तस्य च्छिद्रं नावाप किंचन
धर्मावर प्रेम करणाऱ्या त्या राजाला कधीच कुठलंही पाप लागलं नाही.
क्षेत्रप्रभावं विज्ञाय ध्यायन्विश्वेश्वरं शिवम्
त्या क्षेत्राची महती जाणून, त्याने विश्वेश्वर शिवाचे ध्यान केले.
परातनुरियं काशी विश्वेशस्येति निश्चितम्
ही काशी म्हणजे विश्वेश्वराची परात्पर मूर्ती आहे, हे निश्चित आहे.
कः प्राप्य काशीं दुर्मेधाः पुनस्त्यक्तुमिहेह ते
अरे मंदबुद्धी, जो काशी मिळवतो, तो इथे सोडून जायची इच्छा कशी करेल?
विश्वसंतापसंहर्तुः स्थाने विश्वपतेस्तनुः
ही जागा म्हणजे विश्वाचा स्वामी, सर्व दुःख दूर करणाऱ्या परमेश्वराचं निवासस्थान आहे.
प्राप्य काशीं त्यजेद्यस्तु समस्ताघौघनाशिनीम्
जो कोणी काशी मिळवून, जी सर्व पापांचा नाश करते, तिला सोडतो—
निर्वाणलक्ष्मीं यः कांक्षेत्त्यक्त्वा संसारदुर्गतिम्
जो मोक्षाची संपत्ती मिळवू इच्छितो आणि संसाराच्या कठीण वाटेला मागे सोडतो—
यः काशीं संपरित्यज्य गच्छेदन्यत्र दुर्मतिः
जो कोणी काशी पूर्णपणे सोडून दुसरीकडे जातो, तो खरोखरच चुकीच्या मार्गावर आहे.
निबर्हणी मधौघस्य सुपुण्य परिबृंहिणीम् 4.2.52.
ही मोठ्या पुण्याची असून, ती मोहाच्या लाटेला दूर करते आणि भरपूर वाढ मिळवून देते.
सत्यलोके क्व तत्सौख्यं क्व सौख्यं वैष्णवे पदे
सत्यलोकात ते सुख कुठे आहे, आणि विष्णूच्या पादातले सुख कुठे आहे?
वाराणसीगुणगणान्निर्णीय द्रुहिणस्त्विति
वाराणसीतील गुणांची संख्या जाणून ब्रह्मदेव म्हणाले.
दशाश्वमेधिकं प्राप्य सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम्
दहा अश्वमेधांच्या बरोबरीचे पुण्य आणि सर्व तीर्थांपैकी श्रेष्ठ असे मिळवून,