यः कुर्यात्प्रातरुत्थाय नमस्कारं दिनेदिने
जो माणूस रोज सकाळी उठून नमस्कार करतो,
अरुणादित्यमाहात्म्यं यः श्रोष्यति नरोत्तमः
आणि जो, श्रेष्ठ पुरुष, अरुणादित्याचे माहात्म्य ऐकतो,
स्कंद उवाच यस्य श्रवणमात्रेण नरो नो दुष्कृतं भजेत्
स्कंद म्हणाला: केवळ हे ऐकले तरी माणूस वाईट कृत्यांकडे वळत नाही.
पुरात्र वृद्धहारीतो वाराणस्यां महातपाः
पूर्वी वारणसीमध्ये वृद्ध, महान तपस्वी हरित ऋषी होते.
मूर्तिं संस्थाप्य शुभदां भास्वतः शुभलक्षणाम्
त्यांनी शुभ चिन्हांनी युक्त, तेजस्वी देवतेची मंगल मूर्ती स्थापन केली.
तुष्टस्तस्मै वरं प्रादाद्ब्रध्नो वृद्धतपस्विने 4.2.51.
तेजस्वी देव प्रसन्न होऊन त्या वृद्ध तपस्व्याला वर दिला.
सोथ प्रसन्नाद्द्युमणेरवृणीत वरं मुनिः
मग सूर्यदेव प्रसन्न झाल्यावर त्या ऋषीने वर मागितला.
तपःकरण सामर्थ्यं स्थविरस्य न मे यतः
माझ्या वृद्धपणामुळे आता तप करण्याची ताकद राहिली नाही.
तप एव परो धर्मस्तप एव परं वसु
तप हेच श्रेष्ठ धर्म आहे; तप हेच खरे धन आहे.
ऋतेन तपसः क्वापि लभ्या ऐश्वर्यसंपदः
सत्य आणि तप यांच्या जोरावर कधी ना कधी ऐश्वर्य संपत्ती मिळते.
ततस्तपश्चरिष्यामि लोकद्वयमहत्त्वदम्
म्हणून मी असे तप करीन, जे दोनही लोकांत मोठेपणा देईल.
धिग्जरांप्राणिनामत्र यया सर्वो विरज्यति
ज्यामुळे सर्वजण विरक्त होतात, अशा या वृद्धत्वाला धिक्कार आहे.
वरं मरणमेवास्तु मा जरास्त्वतिशोच्यकृत्
मरण येणं केव्हाही परवडेल, पण वार्धक्य येऊ नये; कारण ते फार मोठं दुःख देणारं असतं.
कांक्षंति दीर्घतपसे चिरमायुर्जितेंद्रियाः
ज्यांनी आपली इंद्रिये जिंकली आहेत, ते दीर्घायुष्याची इच्छा करून कठोर तप करतात.
वृद्धस्यवार्धकं ब्रध्नस्तत्क्षणादपहृत्य वै
पण वृद्ध झालेल्या माणसाला वार्धक्य क्षणातच गाठतं.
एवं स वृद्धहारीतो वाराणस्यां महामुनिः 4.2.51.
अशा प्रकारे, वार्धक्य दूर करणारे महान ऋषी हारित वारणसीमध्ये होते.
वृद्धेनाराधितो यस्माद्धारीतेन तपस्विना
कारण तपस्वी हारित यांची वृद्धांनी भक्ती केली होती.
वृद्धादित्यं समाराध्य वाराणस्यां घटोद्भव
घटोद्भव, वारणसीमध्ये वृद्धादित्याची भक्ती करून,
वृद्धादित्यं नमस्कृत्य वाराणस्या रवौ नरः
कोणताही मनुष्य वारणसीमध्ये वृद्धादित्य, म्हणजे सूर्य, यांना वंदन करतो,
यथा तु केशवं प्राप्य सविता ज्ञानमाप्तवान्
जसं सविता केशवांना प्राप्त होऊन ज्ञान मिळवतो,
व्योम्नि संचरमाणेन सप्ताश्वेनादिकेशवः
केशव, आपल्या सात घोड्यांसह आकाशात संचार करतात.
कौतुकादिव उत्तीर्य हरे रविरुपाविशत्
जणू काही कुतूहलाने, हरि सूर्याच्या रूपात प्रवेश करतात.
प्रतीक्षमाणोवसरं किंचित्प्रष्टुमना हरिम्
योग्य क्षणाची वाट पाहत, काही विचारायची इच्छा ठेवून हरिला पाहत होता.
स्वागतं ते हरिः प्राह बहुमानपुरःसरम्
हरिने मोठ्या आदराने, 'तुला स्वागत आहे,' असं प्रेमाने सांगितलं.
अथावसरमालोक्य लोकचक्षुरधोक्षजम्
मग योग्य वेळ पाहून, जगाचा नेत्र असलेल्या सूर्याने त्या परमात्म्याला संबोधलं.
तवापि पूज्यः कोप्यस्ति जगत्पूज्यात्र माधव ।। 4.2.51.
माधव, या जगात तुझ्यापेक्षा अधिक पूजनीय असा कोणी आहे का?
त्वत्तश्चाविर्भवेदेतत्त्वयि सर्वं प्रलीयते
सर्व काही तुझ्यापासून उत्पन्न होतं आणि तुझ्यातच विलीन होतं.
इत्याश्चर्यं समालोक्य प्राप्तोस्म्यत्र तवांतिकम्
हे अद्भुत पाहून, मी तुझ्या सान्निध्यात आलो आहे.
इति श्रुत्वा हृषीकेशः सहस्रांशोरुदीरितम्
हजार किरणांचा सूर्य काय बोलला ते ऐकून, हृषीकेश—
एक एव हि पूज्योत्र सर्वकारणकारणम्
इथे एकच खरा पूजनीय आहे—सर्व कारणांचा कारण.