अथ तां विनतामाह कद्रूः कुटिलमानसा
मग वाकड्या मनाची कद्रू विनतेला म्हणाली.
तस्यास्तु सा भवेद्दासी पराजीयेत या यया
ज्याच्याकडून जिंकली जाईल, ती तिची दासी व्हावी.
इत्यन्योन्यं पणीकृत्य सर्पिण्यपि पतत्त्रिणी
अशा रीतीने एकमेकांवर पैज लावून सर्प आणि पंखधारी दोघांनीही मान्य केले.
कदागंतव्यमिति च चक्राते ते गमावधिम्
'कधी जायचे?' असे ठरवून त्यांनी जाण्याची वेळ ठरवली.
विनतायां गतायां तु कद्रूराहूय चांगजान्
विनता गेल्यावर कद्रूने आपल्या मुलांना बोलावले.
तुरंगमुच्चैःश्रवसं प्रोद्भूतं क्षीरनीरधेः
उच्चैःश्रवा नावाचा घोडा क्षीरसागरातून प्रकट झाला.
कार्यकारणरूपस्य सादृश्यमधिगच्छति
तो कारण आणि परिणाम यांच्या स्वरूपाशी मिळतेजुळतेपण प्राप्त करतो.
तस्य वालधिमध्यास्य कृष्णकुंतलतां गताः
त्याच्या शेपटीच्या मध्यभागी असलेले केस काळ्या वळवळत्या केसांसारखे झाले.
इति श्रुत्वा वचो मातुः काद्रवेयाः परस्परम्
आईचे बोल ऐकून कद्रूच्या मुलांनी आपसात—
प्राप्ताः प्रहृष्टा मृष्टान्नं दास्यत्यद्य प्रसूरिति ।। 4.1.50.
‘आज आई आपल्याला स्वादिष्ट अन्न देईल’ असे वाटून ते आनंदित झाले.
मृष्टं तिष्ठतु तद्दूरं विषादप्यधिकं कटु
ते स्वादिष्ट अन्न दूरच राहो; ते विषापेक्षा जास्त कडू आहे.
वयं न यामो यद्भाव्यं तदस्माकं भवत्विह
आम्ही जाणार नाही; जे काही आपल्या नशिबात आहे, ते इथेच होऊ दे.
अकर्णाः कूरहृदयाः पितरौ व्रीडयंति ते
बहिरे आणि कठोर मनाचे, तुम्ही तुमच्या पालकांना लाज आणता.
पित्रोर्गिरं निराकृत्य ये तिष्ठेयुः सुदुर्मदाः
जे आपल्या पालकांचे बोल नाकारून टिकून राहतात, ते फारच गर्विष्ठ असतात.
तेषां वचनमाकर्ण्य नयाम इति सोरगी
त्यांचे बोल ऐकून तिने रागाने सांगितले, ‘चला, आपण जाऊया.’
तार्क्ष्यस्य भक्ष्या भवत यूयं मद्वाक्यलंघनात्
माझ्या आज्ञा उल्लंघन केल्यामुळे तुम्ही ताऱ्क्ष्याचा आहार व्हाल.
इति शापानलाद्भीतैः कैश्चित्पातालमाश्रितम्
तिच्या शापाच्या ज्वाळांमुळे घाबरून काहींनी पाताळात आश्रय घेतला.
ते पुच्छमौच्चैःश्रवसमधिगम्य महाधियः
महान बुद्धीचे ते उच्छैःश्रवासाच्या शेपटीपर्यंत पोहोचले.
तत्क्ष्वेडानल धूमौघैः फूत्कारभरनिःसृतैः
त्यांच्या फुत्कारातून बाहेर पडणाऱ्या अग्नी आणि धुराच्या लाटा, जोरदार श्वासामुळे—
विनतापृष्ठमारुह्य कद्रूः स्नेहवशात्ततः 4.1.50.
नंतर, प्रेमामुळे कद्रू विनताच्या पाठीवर बसली.
तिग्मरश्मिप्रभावेण व्याकुलीभूतमानसा
तीव्र किरणांच्या तेजामुळे तिचे मन अस्वस्थ झाले.
उष्णगोरुष्णगोभिर्मे ताप्यते नितरां तनुः
माझे शरीर सूर्याच्या तीव्र किरणांनी फारच तापले आहे.
स्वरूपेण पतंगी त्वं पतंगोसौ सहस्रगुः
तू स्वभावाने पक्षी आहेस, आणि सहस्रगुही देखील पक्षी आहे.
वियत्सरसि हंसोयं भवती हंसगामिनी
आकाशाच्या सरोवरात हा हंस आहे, आणि तू हंसाचा माग घेत आहेस.
खगीमुद्गीयमानां खे पुनरूचे बिलेशया
आकाशात पक्ष्याचं कौतुक होत असताना, ती पुन्हा आपल्या बिळातून बोलली.
विनते विनतां मां त्वं किं नावसि पतत्त्रिणी
विनता, मी तुझ्यासारखीच एक पक्षी आहे, तरीही तू माझं रक्षण का करत नाहीस, पंख असणाऱ्या?
यावज्जीवमहं भूयां त्वत्पादोदकपायिनी
माझं आयुष्यभर तुझ्या पायांचे पाणी मला प्यायला मिळो, हीच माझी इच्छा आहे.
मूर्च्छां गतवती पक्षपुटौ धृत्वा बिडोरगी
शुद्ध हरपलेल्या सर्पपक्ष्याला पंखांच्या मध्ये धरून ठेवण्यात आलं.
खखोल्केति यदुक्ता गीः कद्र्वा संभ्रातचेतसा
‘खखोल्क’ हे शब्द कद्रूने घाबरलेल्या मनाने उच्चारले.
मनागतिग्मतां प्राप्ते खे प्रयाति विवस्वति 4.1.50.
मन धारदार झालं की ते आकाशातून सूर्याच्या दिशेने जातं.