प्रतापतापितारातिवर्गव्याख्यातसद्यशाः
त्याच्या शौर्याने शत्रूंचा पराभव झाला आणि त्याची कीर्ती लगेच सर्वत्र पसरली.
यशःपूरेण समलिप्ता दिशो दश सितत्विषा
त्याच्या निर्मळ यशाने दहा दिशा उजळून निघाल्या.
नानादेशान्समाक्रम्य चतुरंगबलान्वितः
तो राजा आपल्या चतुरंग सैन्यासह अनेक देश जिंकून गेला.
उत्कृष्टान्नृपतीन्वीरो दंडयित्वा बलाधिकान्
त्या वीराने बलवान आणि श्रेष्ठ राजांना शिक्षा करून त्यांना मागे टाकले.
स विजित्य दिशः सर्वा गृहीत्वा रत्नसंचयम्
सर्व दिशा जिंकून आणि मौल्यवान रत्ने गोळा करून,
तत्रागत्य च काकुत्स्थो यज्ञायोत्सुकमानसः 2.8.4.
काकुत्स्थ तिथे आला आणि त्याच्या मनात यज्ञ करण्याची उत्कंठा होती.
वसिष्ठं मुनिमाज्ञाय वामदेवं च कश्यपम्
त्याने वसिष्ठ ऋषी, वामदेव आणि कश्यप यांचा सन्मान केला.
अन्यानपि मुनिश्रेष्ठान्नानातीर्थसमाश्रितान्
त्याने विविध तीर्थांमधून आलेल्या इतर श्रेष्ठ ऋषींनाही पाहिले.
दृष्ट्वा स्थितान्स तान्सर्वान्प्रदीप्तानिव पावकान् निश्चक्राम यथान्यायं स्वयमेव महायशाः
ते सर्व ऋषी एकत्र जमलेले, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसत होते; ते पाहून तो कीर्तीमान राजा स्वतः योग्य रीतीने त्यांच्याकडे गेला.
ततो विनीतवत्सर्वान्काकुत्स्थो द्विजसत्तमान्
नंतर काकुत्स्थने सर्व श्रेष्ठ द्विजांना नम्रपणे वंदन केले.
मुनयः सर्व एवैते यूयं शृणुत मद्वचः
हे सर्व ऋषी आणि तुम्हीही, माझे बोलणे ऐका.
सांप्रतं मामको यज्ञो युक्तः स्यान्मुनिसत्तमाः
हे श्रेष्ठ ऋषींनो, आता माझा यज्ञ तयार आहे.
सांप्रतं कुरु तं यत्नान्मा विलंबं वृथा कृथाः
आता तो यज्ञ मन लावून करा; उगाच विलंब करू नका.
अगस्त्य उवाच नानासंभारमधुरं कृतसर्वस्वदक्षिणम्
अगस्त्य म्हणाले: तो यज्ञ विविध साहित्यांनी मधुर बनवला होता आणि सर्व दक्षिणा योग्य रीतीने दिली होती.
नानाविधेन दानेन मुनिसंतोषहर्षकृत्
त्याने अनेक प्रकारच्या दानांनी ऋषींच्या मनात समाधान आणि आनंद निर्माण केला.
तेषु विश्वेषु यातेषु पूजितेषु गृहान्स्वकान् 2.8.4.
सर्व देवतांची योग्य रीतीने पूजा झाल्यावर, त्या आपापल्या निवासस्थानी परत गेल्या.
तेन यज्ञेन विधिवद्विहितेन नरेश्वरः
त्या विधिपूर्वक केलेल्या यज्ञाने नराधिपती राजाने—
तत्रांतरे समभ्यायान्मुनिर्यमवतां वरः
तेव्हाच, यम हा तपस्वींमध्ये श्रेष्ठ असलेला, तिथे आला.
दक्षिणार्थं गुरोर्द्धीमान्पावितुं तं नरेश्वरम्
गुरूच्या दक्षिणेसाठी आणि राजाला पवित्र करण्याच्या हेतूने, तो बुद्धिमान यम तिथे आला.
मद्दक्षिणेति गुरुणा निर्बन्धाद्याचितो रुषा रघुं भूपालतिलकं दत्तसर्वस्वदक्षिणम्
‘माझी दक्षिणा द्या’ असा गुरूने आग्रहाने सांगितल्यावर, भूपती रघूने आपली सर्व संपत्ती दक्षिणा म्हणून दिली.
तमागतमभिप्रेत्य रघुरादरतस्तदा सपर्य्यासीत्तस्य सर्वा मृत्पात्रविहितक्रिया
तो येताच, रघूने आदराने त्याचे स्वागत केले आणि मातीच्या पात्रांतून सर्व विधी त्याच्यासाठी केले.
पूजासंभारमालोक्य तादृशं तं मुनीश्वरः उवाच मधुरं वाक्यं वाक्यज्ञानविशारदः
अशा प्रकारची पूजा व्यवस्था पाहून, त्या महर्षींनी, शब्दज्ञानात पारंगत असलेल्या, गोड शब्दांनी बोलले.
गुर्वर्थाहरणायैव दत्तसर्वस्वदक्षिणम्
त्याने फक्त गुरूच्या दक्षिणेसाठी आपली सर्व संपत्ती दिली होती.
क्षणं ध्यात्वाऽब्रवीदेनं विनयाद्विहितांजलिः
क्षणभर ध्यान करून, त्याने नम्रपणे हात जोडून त्याला संबोधले.
यावद्यतिष्ये भगवन्भवदर्थार्थमुच्चकैः ।। 2.8.4.
भगवान, माझ्या कुवतीप्रमाणे, मी तुमच्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न करीन.
प्रतस्थे च रघुस्तत्र कुबेरविजिगीषया
तेव्हा रघूने कुबेराला जिंकण्याच्या निर्धाराने तिथे प्रस्थान केले.
तमायांतं कुबेरोऽथ विज्ञाप्य वचनोदितैः
रघू येत असताना, कुबेराला त्याच्या येण्याची वार्ता कळली.
स्वर्णवृष्टिरभूद्यत्र सा स्वर्णखनिरुत्तमा
तेथे सोन्याचा पाऊस झाला आणि तीच सर्वोत्तम सोन्याची खान होती.
तस्मै समर्पयामास तां रघुः खनिमुत्तमाम्
रघूने ती उत्तम खान त्याला अर्पण केली.
राज्ञे निवेदयामास सर्वमन्यद्गुणाधिकः
गुणांनी श्रेष्ठ असलेली इतर सर्व गोष्टी त्याने राजाला सांगितल्या.