पितर्युपरते तस्याः कन्यायाः सा जनन्यपि
त्या कन्येच्या वडिलांचे निधन झाल्यावर, तिच्या आईचाही मृत्यू झाला.
धर्मोयं सहचारिण्या जीवताजीवतापि वा
नियम असा आहे — जोडीदार जिवंत असो वा मरण पावो.
नापत्यं पाति नो माता न पिता नैव बांधवाः
मुलं, आई, वडील किंवा नातेवाईक — यापैकी कोणीच आपली रक्षा करू शकत नाही.
सुलक्षणापि दुःखार्ता पित्रोः पंचत्वमाप्तयोः
ती गुणी असूनही, दोन्ही पालक गेल्यावर ती दुःखाने व्याकुळ झाली.
चिंतामवाप महतीमनाथा दैन्यमागता
आता कोणाचाही आधार नसल्याने, ती मोठ्या चिंता आणि दैन्यात पडली.
दुस्तरं पारमाप्स्यामि स्त्रीत्वं सर्वाभिभावि यत्
हे स्त्रीत्व, जे सर्वांवर भारी पडते, मी हे कठीण अवस्थेचे पार कसे जाईन?
तददत्ता कथं स्वैरमहमन्यं वरं वृणे
कोणी मला दिलेच नाही, तर मी दुसरा वर स्वेच्छेने कसा निवडू?
स्वाधीनोपि न तत्तेन वृतेनापि हि किं भवेत् 4.1.47.
स्वतःच्या इच्छेने निवडले तरी, त्यातून मला काय मिळणार?
युवभिर्बहुभिर्नित्यं प्रार्थितापि मुहुर्मुहुः
तुम्ही सर्वजण, तरुण आणि अनेकदा, मला पुन्हा पुन्हा मागणी केलीत,
पित्रोरुपरतिं दृष्ट्वा वात्सल्यं च तथाविधम्
पण माझ्या आई-वडिलांचा मृत्यू आणि त्यांचे अपार प्रेम पाहून,
याभ्यामुत्पादिता चाहं याभ्यां च परिपालिता
ज्यांनी मला जन्म दिला आणि जपले,
अहो देहोप्यहोंगत्वं यथा पित्रोः पुरो मम
अरे, माझे शरीर आणि अस्तित्वही माझ्या पालकांसमोरच होते.
ब्रह्मचर्यं दृढं कृत्वा तप उग्रं चचार ह
तिने कठोर ब्रह्मचर्याचा संकल्प करून, तीव्र तपश्चर्या केली.
तस्यां तपस्यमानायामेकाच्छागी लघीयसी
तप करत असताना, ती दिवसाला फक्त एक हलका आहार घेत असे.
तृणपर्णादिकं किंचित्सायमभ्यवहृत्य सा
संध्याकाळी ती थोडे गवत, पाने वगैरेचाच अल्प आहार घेत असे.
तत इत्थं व्यतीतासु पंचषा सुसमासु च
अशा प्रकारे पाच-सहा वर्षे उत्तमपणे निघून गेली.
सन्निधावुत्तरार्कस्य तपस्यतीं सुलक्षणाम्
मावळत्या सूर्याच्या साक्षीने, ती सद्गुणी स्त्री तपश्चर्या करत राहिली.
ततो गिरिजया शंभुर्विज्ञप्तः करुणात्मना 4.1.47.
मग करुणेने भरलेल्या गिरिजेने शंभूला विनंती केली.
शर्वाणीगिरमाकर्ण्य ततः शर्वः कृपानिधिः
शर्वाणीचे शब्द ऐकून, मग शर्व, जो दयाळू आहे,
सुलक्षणे प्रसन्नोस्मि वरं वरय सुव्रते
सुंदर लक्षण असलेल्या सती, मी तुझ्यावर खूश आहे; तू एखादी वर माग.
सापि शंभोर्गिरं श्रुत्वा मुखपीयूषवर्षिणीम्
ती सुद्धा, शंभूचे मधुर बोल ऐकून, जणू काही त्याच्या तोंडातून अमृतच झरत होतं,
त्र्यक्षं प्रत्यक्षमावीक्ष्य वरदानोन्मुखं पुरः
तीने समोर उभ्या असलेल्या त्रिनेत्रधारी, वर देण्यास उत्सुक असलेल्या शंकराकडे पाहिलं.
किं वृणे यावदित्थं सा चिंतयेच्चारुमध्यमा
ती मनमोहक कटी असलेली स्त्री मनात विचार करू लागली, 'मी काय मागू?'
आत्मार्थं जीवलोकेस्मिन्को न जीवति मानवः
'या जीवांच्या जगात, कुणीही माणूस स्वतःसाठी खरं तर जगत नाही.'
अनया मत्तपोवृत्ति साक्षिण्या बह्वनेहसम्
'माझ्या या कठोर तपश्चर्येच्या साक्षीने, इतरांना मोठं कल्याण लाभो.'
परामृश्य मनस्येतत्प्राह त्र्यक्षं सुलक्षणा
हे मनात ठरवून, ती शुभलक्षण असलेली स्त्री त्रिनेत्रधारी देवाला म्हणाली,
अजशावी वराक्येषा तर्हि प्रागनुगृह्यताम्
'ही गरीब मेंढी, तिला आधी कृपा मिळू दे.'
इति वाचं निशम्येशः परोपकृतिशालिनीम् 4.1.47.
हे शब्द ऐकून, परोपकार करण्यात आनंद मानणारा प्रभू,
देवदवस्ततः प्राह देवि पश्य गिरींद्रजे
मग देव देवीला म्हणाला, 'हे गिरिराजकन्ये, पाहा!'
ते धन्याः सर्वलोकेषु सर्वधर्माश्रयाश्च ते
सर्व लोकांत तेच धन्य, जे सर्व धर्मांचे पालन करतात;