तत्रेतिहासो यो वृत्तस्तं निशामय सुव्रत
तेथे जे प्राचीन घडले, ते तू लक्षपूर्वक ऐक, हे सुशील एकव्रती.
आसीत्काश्यां शुभाचारः सदातिथिजनप्रियः
काशीत एक सदाचारी, पाहुण्यांना व लोकांना प्रिय असा मनुष्य होता.
भर्तृशुश्रूषणरता गृहकर्मसुपेशला
त्याची पत्नी पतीची सेवा करण्यात रमणारी आणि घरकामात कुशल होती.
मूलर्क्षप्रथमेपादे तथा केंद्रे बृहस्पतौ
मूळराशीत पहिला चरण आला आणि बृहस्पती मध्यभागी होता,
सुरूपा विनयाचारा पित्रोश्च प्रियकारिणी
ती सुंदर, नम्र वर्तनाची आणि आईवडिलांना आनंद देणारी होती.
यथायथा समैधिष्ट सा कन्या पितृमंदिरे
जसा काळ गेला, तशी ती कन्या वडिलांच्या घरी वाढली.
कस्मै देया वरा कन्या सुरम्येयं सुलक्षणा
ही सुंदर आणि गुणी कन्या कोणाला द्यावी, असा प्रश्न पडला.
कुलेन वयसा चापि शीलेनापि श्रुतेन च 4.1.47.
कुळ, वय, स्वभाव आणि शिक्षण या सर्वांचा विचार करून—
इति चिंतयतस्तस्य ज्वरोभूदतिदारुणः
असा विचार करत असताना त्याला फार तीव्र ताप आला.
तन्मूलर्क्षविपाकेन चिंताख्येन ज्वरेण च
त्या मूळराशीतल्या परिणामामुळे आणि चिंता नावाच्या तापामुळे,
पितर्युपरते तस्याः कन्यायाः सा जनन्यपि
त्या कन्येच्या वडिलांचे निधन झाल्यावर, तिच्या आईचाही मृत्यू झाला.
धर्मोयं सहचारिण्या जीवताजीवतापि वा
नियम असा आहे — जोडीदार जिवंत असो वा मरण पावो.
नापत्यं पाति नो माता न पिता नैव बांधवाः
मुलं, आई, वडील किंवा नातेवाईक — यापैकी कोणीच आपली रक्षा करू शकत नाही.
सुलक्षणापि दुःखार्ता पित्रोः पंचत्वमाप्तयोः
ती गुणी असूनही, दोन्ही पालक गेल्यावर ती दुःखाने व्याकुळ झाली.
चिंतामवाप महतीमनाथा दैन्यमागता
आता कोणाचाही आधार नसल्याने, ती मोठ्या चिंता आणि दैन्यात पडली.
दुस्तरं पारमाप्स्यामि स्त्रीत्वं सर्वाभिभावि यत्
हे स्त्रीत्व, जे सर्वांवर भारी पडते, मी हे कठीण अवस्थेचे पार कसे जाईन?
तददत्ता कथं स्वैरमहमन्यं वरं वृणे
कोणी मला दिलेच नाही, तर मी दुसरा वर स्वेच्छेने कसा निवडू?
स्वाधीनोपि न तत्तेन वृतेनापि हि किं भवेत् 4.1.47.
स्वतःच्या इच्छेने निवडले तरी, त्यातून मला काय मिळणार?
युवभिर्बहुभिर्नित्यं प्रार्थितापि मुहुर्मुहुः
तुम्ही सर्वजण, तरुण आणि अनेकदा, मला पुन्हा पुन्हा मागणी केलीत,
पित्रोरुपरतिं दृष्ट्वा वात्सल्यं च तथाविधम्
पण माझ्या आई-वडिलांचा मृत्यू आणि त्यांचे अपार प्रेम पाहून,
याभ्यामुत्पादिता चाहं याभ्यां च परिपालिता
ज्यांनी मला जन्म दिला आणि जपले,
अहो देहोप्यहोंगत्वं यथा पित्रोः पुरो मम
अरे, माझे शरीर आणि अस्तित्वही माझ्या पालकांसमोरच होते.
ब्रह्मचर्यं दृढं कृत्वा तप उग्रं चचार ह
तिने कठोर ब्रह्मचर्याचा संकल्प करून, तीव्र तपश्चर्या केली.
तस्यां तपस्यमानायामेकाच्छागी लघीयसी
तप करत असताना, ती दिवसाला फक्त एक हलका आहार घेत असे.
तृणपर्णादिकं किंचित्सायमभ्यवहृत्य सा
संध्याकाळी ती थोडे गवत, पाने वगैरेचाच अल्प आहार घेत असे.
तत इत्थं व्यतीतासु पंचषा सुसमासु च
अशा प्रकारे पाच-सहा वर्षे उत्तमपणे निघून गेली.
सन्निधावुत्तरार्कस्य तपस्यतीं सुलक्षणाम्
मावळत्या सूर्याच्या साक्षीने, ती सद्गुणी स्त्री तपश्चर्या करत राहिली.
ततो गिरिजया शंभुर्विज्ञप्तः करुणात्मना 4.1.47.
मग करुणेने भरलेल्या गिरिजेने शंभूला विनंती केली.
शर्वाणीगिरमाकर्ण्य ततः शर्वः कृपानिधिः
शर्वाणीचे शब्द ऐकून, मग शर्व, जो दयाळू आहे,
सुलक्षणे प्रसन्नोस्मि वरं वरय सुव्रते
सुंदर लक्षण असलेल्या सती, मी तुझ्यावर खूश आहे; तू एखादी वर माग.