क्वचिद्विप्रः क्वचिद्राजपुत्रो वैश्योंत्यजः क्वचित
कधी ब्राह्मण, कधी राजपुत्र, कधी व्यापारी, कधी नीच जातीचा झाला.
यतिः कदाचिदिति सरूपैरभ्रामयज्जनान्
कधी तो यती झाला; अशा अनेक रूपांनी त्याने लोकांना भरकटवले.
इति नानाविधै रूपैश्चरन्काश्यां ग्रहेश्वरः
या प्रकारे ग्रहांचा स्वामी काशीमध्ये अनेक रूपे धारण करून फिरत राहिला.
ततो निनिंद चात्मानं चिंतार्तः कश्यपात्मजः
मग कश्यपपुत्र विचारांनी व्याकुळ होऊन स्वतःला दोष देऊ लागला.
अनिष्पादितकार्यार्थे मयि सामान्यभृत्यवत्
स्वतःचे कार्य पूर्ण न झाल्याने त्याने स्वतःला साध्या नोकरासारखे मानले.
कोपमप्युररीकृत्य यदि यायां कथंचन
राग मनाशी धरून, तो कसा तरी निघून जावे का, असे विचार करू लागला.
अथोंकृत्यावहेलं वा यामि चेच्च कथंचन
माझ्या दुर्लक्षामुळे किंवा अवमानामुळे, मी कधी इथून निघून गेलोच, तर—
हरकोपानले नूनं यदि यातः पतंगताम्
जर मी खरंच हराच्या रागाच्या ज्वाळेत जाऊन पतंगासारखा जळून गेलो, तरी—
स्थास्याम्यत्रैव तन्नित्यं न त्यक्ष्यामि कदाचन
मी इथेच कायम राहीन; या ठिकाणाचा मी कधीच त्याग करणार नाही.
पुरः पुरारेः कायार्थमनिवेद्येह तिष्ठतः 4.1.46.
पुरारि समोर उभा राहून, आपल्या देहाचा हेतू अर्पण न करता मी इथेच थांबलो आहे.
अन्यान्यपि च पापानि महांत्यल्पानि यानि च
इतर जे काही पापं आहेत, ती मोठी असोत किंवा लहान—
बुद्धिपूर्वं मया चैतन्न पापं समुपार्जितम्
ती पापं मी जाणूनबुजून कधीच केली नाहीत.
धर्मो हि रक्षितो येन देहे सत्वरगत्वरे
ज्याने धर्माचं रक्षण केलं, तो देहात असो किंवा वेगाने जात असो—
रक्षणीयो यदि भवेत्कामः कामारिणा कथम्
जर रक्षण करावं असं वाटत असेल, तर कामाचा शत्रू असलेल्या त्याच्याकडून ते कसं शक्य आहे?
अर्थश्चेत्सर्वथारक्ष्य इति कैश्चिदुदाहृतम्
काही लोकांनी म्हटलं आहे की, सर्व प्रकारे धनाचं रक्षण करावं.
धर्मस्तु रक्षितः सर्वैरपिदेहव्ययेन च
पण धर्माचं रक्षण मात्र सर्वांनी, अगदी देहाचा त्याग करूनही, केलं पाहिजे.
अयमेव हि वै धर्मः काशीसेवनसंभवः
खरंतर, काशीची सेवा करून जो धर्म मिळतो, तोच खरा धर्म आहे.
अवाप्य काशीं दुष्प्रापां को जहाति सचेतनः
ही काशी मिळवणं फार कठीण आहे; ती मिळाल्यावर, शुद्ध मनाने कोण तिचा त्याग करील?
वाराणसीं समुत्सृज्य यस्त्वन्यत्र यियासति
जो वारणसी सोडून दुसरीकडे जायचं ठरवतो—
पुत्रमित्रकलत्राणि क्षेत्राणि च धनानि च 4.1.46.
मुलगा, मित्र, पत्नी, शेतजमीन किंवा धन यांच्या साठी—
येन लब्धा पुरी काशी त्रैलोक्योद्धरणक्षमा
ज्याने ती काशी मिळवली आहे, जी तीनही लोकांचं उद्धार करू शकते—
कुपितोपि हि मे रुद्रस्तेजोहानिं विधास्यति
रुद्र माझ्यावर रागावला तरी, तो फक्त माझं तेज कमी करेल.
इतराणीह तेजांसि भासंते तावदेव हि
इथली इतर तेजं फक्त तोपर्यंतच चमकतात—
इति काशीप्रभावज्ञो जगच्चक्षुस्तमोनुदः
अशी ही काशीची महिमा जाणणारा, जो जगाचा डोळा आहे आणि जगातील अंधार दूर करणारा—
लोलार्क उत्तरार्कश्च सांबादित्यस्तथैव च
लोळार्क, उत्तरार्क आणि सांबादित्य हे —
खखोल्कश्चारुणादित्यो वृद्धकेशवसंज्ञकौ
खखोल्क, अरुणादित्य आणि वृद्ध व केशव या दोन नावांनी ओळखले जाणारे —
द्वादशश्च यमादित्यः काशिपुर्यां घटोद्भव
आणि बारावा यमादित्य, जो काशी नगरीत घटातून प्रकट झाला.
तस्यार्कस्य मनोलोलं यदासीत्काशिदर्शने
त्या सूर्याचे मन अस्थिर होते, जेव्हा तो काशीमध्ये प्रकट झाला —
लोलार्कस्त्वसिसंभेदे दक्षिणस्यां दिशिस्थितः
लोळार्क हा असिसंमेलनाजवळ, दक्षिण दिशेला स्थित आहे.
मार्गशीर्षस्य सप्तम्यां षष्ठ्यां वा रविवासरे 4.1.46.
मार्गशीर्ष महिन्याच्या शुद्ध सप्तमी किंवा षष्ठीला, रविवारी —