हंसत्वं तस्य सूर्यस्य तदा सफलतामगात्
त्या वेळी सूर्याने घेतलेले हंसाचे रूप आपले फळ मिळवू लागले.
अथ काशीं समासाद्य रविरंतर्बहिश्चरन्
मग सूर्य काशीला पोहोचून आत-बाहेर फिरू लागला.
विभावसुर्वसन्काश्यां नानारूपेण वत्सरम्
तो तेजस्वी सूर्य काशीमध्ये विविध रूपे धारण करून एक वर्ष राहिला.
कदाचिदतिथिर्भूतो दुर्लभं प्रार्थयन्रविः
कधी सूर्य अतिथी बनून दुर्मिळ गोष्ट मागू लागला.
कदाचिद्याचको जातो बहुदोपि कदाप्यभूत्
कधी तो भिकारी झाला; अनेकदा तसे झाले नाही.
वेदबाह्यां क्रियां चापि कदाचित्प्रत्यपादयत्
कधी कधी त्याने वेदाबाह्य कृतीही केल्या.
कदाचिज्जटिलो जातः कदाचिच्च दिगंबरः
कधी तो जटाधारी झाला, कधी नग्नही राहिला.
सर्वपाषंडधर्मज्ञः कदाचिद्ब्रह्मवाद्यभूत्
कधी सर्व पंथांचे ज्ञान असलेला, कधी ब्रह्मज्ञान सांगणारा झाला.
नानाव्रतोपदेशैश्च कदाचित्स पतिव्रताः
कधी विविध व्रतांचे उपदेश करून त्याने पतिव्रता स्त्रियांना मार्गदर्शन केले.
कापालिक व्रतधरः कदाचिच्चाभवद्द्विजः 4.1.46.
कधी तो कपालिक व्रती झाला, कधी द्विज झाला.
क्वचिद्विप्रः क्वचिद्राजपुत्रो वैश्योंत्यजः क्वचित
कधी ब्राह्मण, कधी राजपुत्र, कधी व्यापारी, कधी नीच जातीचा झाला.
यतिः कदाचिदिति सरूपैरभ्रामयज्जनान्
कधी तो यती झाला; अशा अनेक रूपांनी त्याने लोकांना भरकटवले.
इति नानाविधै रूपैश्चरन्काश्यां ग्रहेश्वरः
या प्रकारे ग्रहांचा स्वामी काशीमध्ये अनेक रूपे धारण करून फिरत राहिला.
ततो निनिंद चात्मानं चिंतार्तः कश्यपात्मजः
मग कश्यपपुत्र विचारांनी व्याकुळ होऊन स्वतःला दोष देऊ लागला.
अनिष्पादितकार्यार्थे मयि सामान्यभृत्यवत्
स्वतःचे कार्य पूर्ण न झाल्याने त्याने स्वतःला साध्या नोकरासारखे मानले.
कोपमप्युररीकृत्य यदि यायां कथंचन
राग मनाशी धरून, तो कसा तरी निघून जावे का, असे विचार करू लागला.
अथोंकृत्यावहेलं वा यामि चेच्च कथंचन
माझ्या दुर्लक्षामुळे किंवा अवमानामुळे, मी कधी इथून निघून गेलोच, तर—
हरकोपानले नूनं यदि यातः पतंगताम्
जर मी खरंच हराच्या रागाच्या ज्वाळेत जाऊन पतंगासारखा जळून गेलो, तरी—
स्थास्याम्यत्रैव तन्नित्यं न त्यक्ष्यामि कदाचन
मी इथेच कायम राहीन; या ठिकाणाचा मी कधीच त्याग करणार नाही.
पुरः पुरारेः कायार्थमनिवेद्येह तिष्ठतः 4.1.46.
पुरारि समोर उभा राहून, आपल्या देहाचा हेतू अर्पण न करता मी इथेच थांबलो आहे.
अन्यान्यपि च पापानि महांत्यल्पानि यानि च
इतर जे काही पापं आहेत, ती मोठी असोत किंवा लहान—
बुद्धिपूर्वं मया चैतन्न पापं समुपार्जितम्
ती पापं मी जाणूनबुजून कधीच केली नाहीत.
धर्मो हि रक्षितो येन देहे सत्वरगत्वरे
ज्याने धर्माचं रक्षण केलं, तो देहात असो किंवा वेगाने जात असो—
रक्षणीयो यदि भवेत्कामः कामारिणा कथम्
जर रक्षण करावं असं वाटत असेल, तर कामाचा शत्रू असलेल्या त्याच्याकडून ते कसं शक्य आहे?
अर्थश्चेत्सर्वथारक्ष्य इति कैश्चिदुदाहृतम्
काही लोकांनी म्हटलं आहे की, सर्व प्रकारे धनाचं रक्षण करावं.
धर्मस्तु रक्षितः सर्वैरपिदेहव्ययेन च
पण धर्माचं रक्षण मात्र सर्वांनी, अगदी देहाचा त्याग करूनही, केलं पाहिजे.
अयमेव हि वै धर्मः काशीसेवनसंभवः
खरंतर, काशीची सेवा करून जो धर्म मिळतो, तोच खरा धर्म आहे.
अवाप्य काशीं दुष्प्रापां को जहाति सचेतनः
ही काशी मिळवणं फार कठीण आहे; ती मिळाल्यावर, शुद्ध मनाने कोण तिचा त्याग करील?
वाराणसीं समुत्सृज्य यस्त्वन्यत्र यियासति
जो वारणसी सोडून दुसरीकडे जायचं ठरवतो—
पुत्रमित्रकलत्राणि क्षेत्राणि च धनानि च 4.1.46.
मुलगा, मित्र, पत्नी, शेतजमीन किंवा धन यांच्या साठी—