निवसञ्जगदीश्वरो हरः कृशरजनीश कलामनोहरः
तिथे जगाचा स्वामी हर, ज्याच्या काळ्या कृश देहावर चंद्रकोर शोभते, तो वास करत होता.
विरहानलशांतये तदा समलेपि त्रिपुरारिणापि यः ।। मलयोद्भव पंक एष स प्रतिपेदेह्यधुना पिपांसुताम् । ३ परितापहराणि पद्मिनीनां मृदुलान्यपि कंकणीकृतानि
विरहाच्या ज्वाळा शांत करण्यासाठी, त्रिपुरारिने स्वतः मलय पर्वतातून आलेला हा चंदन लेप लावला, जो आता सर्वांना हवाहवासा वाटतो; कमळांच्या मऊ कड्या, ज्या दुःख दूर करतात, त्या देखील त्याने घातल्या.
यदु दुग्धनिधिं निमथ्यदेवैर्मृदुसारः समकर्षि पूर्णचंद्रः
देवतांनी क्षीरसागर मथताना, त्या वेळेस कोमल आणि शुद्ध असा पूर्ण चंद्र प्रकट झाला.
यददीधरदेष जाततापः पृथुले मौलिजटानि कुंजकोणे
जेव्हा पर्वताच्या उतारावरून प्रखर उष्णता निर्माण झाली, तेव्हा ती जाड जटांच्या मुळाशी धरून ठेवली गेली.
महतो विरहस्य शंकरः प्रसभंतस्यवशी वशंगतः
शंकर स्वतःवर नियंत्रण असतानाही, मोठ्या विरहाच्या वेदनेने त्यांना जबरदस्तीने जिंकले.
अतिचित्रमिदं यदात्मना शुचिरप्येष कृपीटयोनिना
हे खरंच आश्चर्य आहे की, स्वतः शुद्ध असतानाही, त्यांना पर्वतकन्येने दुःखी केले.
निजभालतलं कलानिधेः कलया नित्यमलंकरोति यः
जो नेहमी आपल्या कपाळावर किरणांचा खजिना असलेल्या चंद्राचा अंश धारण करतो.
गरलं गलनालिकातले विलसेदस्य न तेन तापितः 4.1.44.
त्याच्या गळ्याच्या तळाशी चमकणाऱ्या विषाने त्याला कधीच त्रास दिला नाही.
विलसद्धरिचंदनोदकच्छटया तद्विरहापनुत्तये
सुगंधी चंदनमिश्रित पाण्याच्या तेजाने, तो विरहाची वेदना दूर करतो.
सकलभ्रममेष नाशयेत्स्रगहित्वाद्यपदेशजं हरः
माळा वगैरे शिकवणीमधून निर्माण होणारे सर्व भ्रम हर हरतो.
स्मृतिमात्रपथंगतोपि यस्त्रिविध तापमपाकरोत्यलम्
फक्त आठवणीच्या वाटेवरून गेलं तरी, तो तिहेरी दुःख पूर्णपणे दूर करतो.
अपि काशि समागतोऽनिलो यदि गात्राणि परिष्वजेन्मम
अगं काशी, जरी तुझ्याकडे आलेला वारा माझ्या अंगाला बिलगला,
अगमिष्यदहोकथं सतापो ननु दक्षांगजयाय एधितः
तरीसुद्धा, दक्षकन्येसाठी पेटवलेली ही जळजळ माझ्याकडे कशी येणार नाही?
न तथोज्झितदेहयातया मम दक्षोद्भवयामनोऽदुनोत्
शरीर सोडण्याच्या यातनेनेही मला एवढं दुःख झालं नाही, जितकं दक्षकन्येपासून झालं.
अयि काशि मुदा कदा पुनस्तव लप्स्ये सुखमंगसंगजम्
अगं काशी, केव्हा पुन्हा तुझ्या शरीराच्या संगाने मला आनंदाचा अनुभव मिळेल?
अयि काशि विनाशिताघसंघे तवविश्लेषजआशुशुक्षणिः
अगं काशी, पापांचा समूह नष्ट झाल्यावर, तुझ्या विरहाच्या ज्वाळांनी मी होरपळतोय.
अगमन्मम दक्षजा वियोगजो दवथुः प्राग्घिमवत्सुतौषधेन
दक्षकन्येच्या विरहातून आलेला ताप मला जडला, ज्यावर हिमालयातील औषधासारखा कोणताही उपाय नव्हता.
मनसेति गृणंस्तदा शिवः सुतरां संवृततापवैकृतः 4.1.44.
त्या वेळी, अशा अवस्थेत शंकराचे मन पूर्णपणे दुःखाच्या वेडात गुंतले.
प्रियया वपुषोर्धयानयाप्यपरिज्ञात वियोगकारणः
प्रिय व्यक्तीचे शरीर समोर असतानाही, विरहाचे कारण समजले गेले नाही.
तव भूतिरहो विभूतिदात्री सकलापत्कलिकापि भूतधात्री
अगं, तुझी कीर्ती, समृद्धी देणारी, सर्व संकटांचा नाश करणारी आणि सर्व जीवांचे आधार आहे.
त्वदनीक्षणतः क्षणाद्विभो प्रलयं यांति जगंति शोच्यवत्
तुझ्या दृष्टीपासून वंचित झाल्यावर, प्रभो, हे सर्व जग क्षणात नष्ट होतं, जणू काही शोक करण्यासारखं असावं.
भवतः परितापहेतवो न भवंतींदु दिवाकराग्नयः
चंद्र, सूर्य आणि अग्नी हे तुला कधीच त्रास देत नाहीत.
भुजगाभुजगाः सदैव तेऽमी न विषं संक्रमते च नीलकंठ
नीलकंठा, हे साप नेहमीच तुझ्या जवळ असतात, तरी त्यांचं विष तुला काहीच हानी करत नाही.
इति संसृतिसंबीजजनन्याभिहिते हिते
जी जन्ममरणाच्या बीजांची मूळ आहे, त्या मातेनं हितकारक शब्दांनी असं सांगितलं.
सत्वरं शिवयाज्ञायि ध्रुवं काश्याहृतोहरः
मग शिवाला, प्रभूला, यज्ञासाठी काशीहून लवकरच आणलं गेलं.
अथबालसखी भूत तत्तत्काननवीरुधम्
किंवा ती आपल्या बालमैत्रिणींसह त्या त्या वनातील झाडांकडे गेली.
कृतपुंडरीकशोभां स्मरहरकाशीं पुरीं यावः
त्यांनी कमळांच्या शोभेने सजलेली स्मरहराची काशी नगरी गाठली.
धराधरेंद्रस्य धरातिसुंदरा न मां तथास्यापि धिनोति धूर्जटे 4.1.44.
धूर्जटे, पृथ्वीवरील सुंदर शिखरंही मला तिच्या इतकं आनंद देत नाहीत.
न यत्र काश्यां कलिकालजं भयं न यत्र काश्यां मरणात्पुनर्भवः
काशीत कलियुगामुळे कोणतंही भय नाही आणि मृत्यूनंतर पुन्हा जन्मही नाही.
किमत्र नो संति पुरः सहस्रशः पदेपदे सर्वसमृद्धिभूमयः
इथे काय नाही? प्रत्येक पावलावर हजारो सर्व प्रकारच्या समृद्धीने भरलेली ठिकाणं आहेत.