अप्यहासीदितोलोकाज्जगाम च सुरालयम्
तो लोकांच्या नजरेआड झाला आणि देवांच्या निवासस्थानी गेला.
तेषामेवविचाराच्च हानिरेषा सुपर्वणाम्
त्यांच्या विचारशक्तीच्या अभावामुळेच सुपर्णांना ही हानी झाली.
पितामहेन महतो गौरवात्प्रतिपादितम्
पितामहाने मोठ्या आदराने हे सांगितले होते.
पौराः समागता द्वारि सह जानपदैर्नरैः
नगरातील लोक आणि गावातील माणसे एकत्र दरवाजाजवळ जमले.
दत्त्वोपदं यथार्हं ते प्रणेमुः क्षोणिवज्रिणम्
त्यांनी योग्य ते दान दिले आणि वज्रधारी राजाला वंदन केले.
केचिच्च समुदा दृष्ट्या केचिच्च करसंज्ञया
काहींनी नजरेने अभिवादन केले, तर काहींनी हाताने इशारा केला.
तेजिरे भेजिरे सर्वे रत्नार्चिः परिसेविते राज्ञः शतशलाकस्थच्छत्रस्यच्छाययाशुभे
सर्वजण रत्नांच्या तेजाने झळाळत, राजाच्या शंभर कड्यांच्या छत्राखाली शुभ छायेत एकत्र आले.
विशांपतिरथोवाच तन्मुखच्छाययेरितम् 4.1.43.
मग लोकांचा स्वामी, त्या छत्राच्या सावलीत बसून, बोलू लागला.
अस्मत्कुले मूलभूतो भास्करो मान्य एव नः 4.1.43.
आमच्या कुळात सूर्य हा मूळ आहे आणि तो नेहमीच आमच्याकडून मानला जातो.
अथ मंदरकंदरोदरोल्लसद समद्युति रत्नमंदिरे
नंतर, मंदार पर्वताच्या उतारांप्रमाणे झळाळणाऱ्या रत्नांच्या महालात—
निवसञ्जगदीश्वरो हरः कृशरजनीश कलामनोहरः
तिथे जगाचा स्वामी हर, ज्याच्या काळ्या कृश देहावर चंद्रकोर शोभते, तो वास करत होता.
विरहानलशांतये तदा समलेपि त्रिपुरारिणापि यः ।। मलयोद्भव पंक एष स प्रतिपेदेह्यधुना पिपांसुताम् । ३ परितापहराणि पद्मिनीनां मृदुलान्यपि कंकणीकृतानि
विरहाच्या ज्वाळा शांत करण्यासाठी, त्रिपुरारिने स्वतः मलय पर्वतातून आलेला हा चंदन लेप लावला, जो आता सर्वांना हवाहवासा वाटतो; कमळांच्या मऊ कड्या, ज्या दुःख दूर करतात, त्या देखील त्याने घातल्या.
यदु दुग्धनिधिं निमथ्यदेवैर्मृदुसारः समकर्षि पूर्णचंद्रः
देवतांनी क्षीरसागर मथताना, त्या वेळेस कोमल आणि शुद्ध असा पूर्ण चंद्र प्रकट झाला.
यददीधरदेष जाततापः पृथुले मौलिजटानि कुंजकोणे
जेव्हा पर्वताच्या उतारावरून प्रखर उष्णता निर्माण झाली, तेव्हा ती जाड जटांच्या मुळाशी धरून ठेवली गेली.
महतो विरहस्य शंकरः प्रसभंतस्यवशी वशंगतः
शंकर स्वतःवर नियंत्रण असतानाही, मोठ्या विरहाच्या वेदनेने त्यांना जबरदस्तीने जिंकले.
अतिचित्रमिदं यदात्मना शुचिरप्येष कृपीटयोनिना
हे खरंच आश्चर्य आहे की, स्वतः शुद्ध असतानाही, त्यांना पर्वतकन्येने दुःखी केले.
निजभालतलं कलानिधेः कलया नित्यमलंकरोति यः
जो नेहमी आपल्या कपाळावर किरणांचा खजिना असलेल्या चंद्राचा अंश धारण करतो.
गरलं गलनालिकातले विलसेदस्य न तेन तापितः 4.1.44.
त्याच्या गळ्याच्या तळाशी चमकणाऱ्या विषाने त्याला कधीच त्रास दिला नाही.
विलसद्धरिचंदनोदकच्छटया तद्विरहापनुत्तये
सुगंधी चंदनमिश्रित पाण्याच्या तेजाने, तो विरहाची वेदना दूर करतो.
सकलभ्रममेष नाशयेत्स्रगहित्वाद्यपदेशजं हरः
माळा वगैरे शिकवणीमधून निर्माण होणारे सर्व भ्रम हर हरतो.
स्मृतिमात्रपथंगतोपि यस्त्रिविध तापमपाकरोत्यलम्
फक्त आठवणीच्या वाटेवरून गेलं तरी, तो तिहेरी दुःख पूर्णपणे दूर करतो.
अपि काशि समागतोऽनिलो यदि गात्राणि परिष्वजेन्मम
अगं काशी, जरी तुझ्याकडे आलेला वारा माझ्या अंगाला बिलगला,
अगमिष्यदहोकथं सतापो ननु दक्षांगजयाय एधितः
तरीसुद्धा, दक्षकन्येसाठी पेटवलेली ही जळजळ माझ्याकडे कशी येणार नाही?
न तथोज्झितदेहयातया मम दक्षोद्भवयामनोऽदुनोत्
शरीर सोडण्याच्या यातनेनेही मला एवढं दुःख झालं नाही, जितकं दक्षकन्येपासून झालं.
अयि काशि मुदा कदा पुनस्तव लप्स्ये सुखमंगसंगजम्
अगं काशी, केव्हा पुन्हा तुझ्या शरीराच्या संगाने मला आनंदाचा अनुभव मिळेल?
अयि काशि विनाशिताघसंघे तवविश्लेषजआशुशुक्षणिः
अगं काशी, पापांचा समूह नष्ट झाल्यावर, तुझ्या विरहाच्या ज्वाळांनी मी होरपळतोय.
अगमन्मम दक्षजा वियोगजो दवथुः प्राग्घिमवत्सुतौषधेन
दक्षकन्येच्या विरहातून आलेला ताप मला जडला, ज्यावर हिमालयातील औषधासारखा कोणताही उपाय नव्हता.
मनसेति गृणंस्तदा शिवः सुतरां संवृततापवैकृतः 4.1.44.
त्या वेळी, अशा अवस्थेत शंकराचे मन पूर्णपणे दुःखाच्या वेडात गुंतले.
प्रियया वपुषोर्धयानयाप्यपरिज्ञात वियोगकारणः
प्रिय व्यक्तीचे शरीर समोर असतानाही, विरहाचे कारण समजले गेले नाही.
तव भूतिरहो विभूतिदात्री सकलापत्कलिकापि भूतधात्री
अगं, तुझी कीर्ती, समृद्धी देणारी, सर्व संकटांचा नाश करणारी आणि सर्व जीवांचे आधार आहे.