मंत्रपूतं महार्हं च विधियुक्तं सुसंस्कृतम्
मंत्रांनी शुद्ध केलेली, अत्यंत मौल्यवान, विधिपूर्वक आणि नीट सजवलेली नैवेद्ये अर्पण केली जातात.
वापीकूपतडागानामारामाणां पदेपदे
प्रत्येक ठिकाणी तलाव, विहिरी, सरोवरे आणि बागा दिसतात.
यद्राष्ट्रे हृष्टपुष्टाश्च दृश्यंते सर्वजातयः
त्या प्रदेशात सर्व जातीचे लोक आनंदी आणि तृप्त दिसतात.
इत्थं तस्य महीजानेः सर्वत्र शुचिवर्तिनः
त्या राजाच्या देशात सर्वत्र लोक शुद्ध आणि नीटनेटके आचरण करतात.
अथोवाचामर गुरुर्देवानपचिकीर्षुकान्
मग अमर गुरु देवतांची सेवा करण्याची इच्छा बाळगून त्यांच्याशी बोलले.
यथा स राजा संवेत्ति न तथात्रापि कश्चन
जसा तो राजा सर्वकाही समजतो, तसा इथे दुसरा कुणीही समजत नाही.
तेन यद्यपि भूभर्त्रा भूमेर्देवा विवासिताः
म्हणून जरी पृथ्वीवरील भार वाहणाऱ्यामुळे देवतांना पृथ्वीवरून हाकलले गेले,
कालो निमिषमात्रोपि यान्विना न सुखं व्रजेत् 4.1.43.
तरी त्यांच्याशिवाय एक क्षणही कुणाला सुख मिळू शकत नाही.
अंतर्बहिश्चरा नित्यं सर्वविश्रंभ भूमयः
पृथ्वी सतत आत-बाहेर फिरणारी असून, तीच सर्वांचा विश्वासाचा आधार आहे.
समाकर्ण्य च ते सर्वे त्रिदशा गीष्पतीरितम् अभिनंद्याथ तं सर्वे प्रोचुरित्थं भवेदिति
गायनाच्या अधिपतीने सांगितलेले शब्द ऐकून, सर्व देवता आनंदले आणि म्हणाले, 'तसेच होवो.'
ततः शक्रः समाहूय वीतिहोत्रं पुरःस्थितम्
मग इंद्राने समोर उभ्या असलेल्या वीतिहोत्राला बोलावले.
हव्यवाहन या मूर्तिस्तव तत्र प्रतिष्ठिता
हो अग्नी, तिथे तुझी हव्यवाहन अशी मूर्ती स्थिर आहे.
समागतायां तन्मूर्तौ सर्वानष्टाग्रयः प्रजाः
त्या मूर्तीत सर्व नष्ट झालेल्या प्राण्यांपैकी श्रेष्ठ प्राणी एकत्र आले,
प्रजासु च विरक्तासु राज्यकामदुघासु वै
आणि लोक, राज्य देणाऱ्या सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या गोष्टींमध्येही, उदासीन झाले,
प्रजानां रंजनाद्राजा येयं रूढिरुपार्जिता
राजा प्रजेला आनंद देऊन, रक्ताने मिळवलेली ही संपत्ती मिळवतो.
प्रजाविरहितो राजा कोशदुर्गबलादिभिः
तरी तो काहीच करू शकत नाही.
त्रिवर्गसाधनाहेतुः प्राक्प्रजैव महीपतेः
राजासाठी प्रजा हाच धर्म, अर्थ आणि काम या तीनही गोष्टी मिळवण्याचा मुख्य मार्ग आहे.
क्षीणे त्रिवर्गे संक्षीणा गतिर्लोकद्वयात्मिका ।। 4.1.43.
जेव्हा हे तिन्ही उद्दिष्टे कमी होतात, तेव्हा दोन्ही लोकांच्या मार्गाचाही क्षय होतो.
इतींद्रवचनाद्वह्निरह्नाय क्षोणिमंडलात्
म्हणून इंद्राच्या आज्ञेने अग्नी दिवसा पृथ्वीच्या वर्तुळातून निघून गेला.
निन्ये न केवलं त्रेतां जाठराग्निमपि प्रभुः
प्रभूने केवळ यज्ञाग्नीच नाही, तर जठराग्नीही नेला.
वह्नौ स्वर्लोकमापन्ने जाते मध्यंदिने नृपः
अग्नी स्वर्गात गेला आणि मध्यान्ह झाला, हे राजन,
महानसाधिकृतयो वेपमानास्ततो मुहुः
तेव्हा मुख्य स्वयंपाकी पुन्हा पुन्हा थरथरत होते.
सूपकारा ऊचुः किंचिद्विज्ञप्तुकामाः स्मोप्यकांडेरणपंडित
स्वयंपाकी म्हणाले, काही विनंती करायची इच्छा ठेवून, 'राजांमध्ये ज्ञानी असलेल्या,'
यदि विश्रुणयेद्राजन्भवानभयदक्षिणाम्
'राजन, जर आपण आम्हाला भीतीपासून मुक्तीचे दान दिले तर...'
भ्रूसंज्ञयाकृतादेशाः प्रशस्तास्येनभूभुजा
राजाने केवळ भुवया हलवून दिलेले आदेश सर्वांनी कौतुकाने मान्य केले.
न जानीमो वयं नाथ त्वत्प्रतापभयार्दितः
नाथा, तुझ्या तेजामुळे आम्ही घाबरलो आहोत, म्हणून आम्हाला काहीच कळत नाही.
कृशानौ कृशतां प्राप्ते कथं पाकक्रिया भवेत्
जर अग्नीच दुर्बल झाला, तर शिजवण्याचे काम कसे होईल?
प्रभोरादेशमासाद्य तामिहैवानयामहे 4.1.43.
प्रभूचा आदेश मिळताच, आम्ही तिला लगेच इथे आणू.
श्रुत्वांधसिकवाक्यं स महासत्त्वो महामतिः
अंधसिकाचे बोल ऐकून, तो महान आत्मा आणि बुद्धिमान पुरुष—
क्षणं संशीलयंस्तत्र ददर्श तपसोबलात्
थोडा वेळ तिथे थांबून, आपल्या तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने त्याने पाहिले—