अनपत्या न तद्राष्ट्रे धनहीनोपि कोपि न
त्या प्रदेशात कुणीही मुलांविना नाही, आणि कुणीही दारिद्र्यातही नाही.
न चाटा नैव वाचाटा वंचका नो न हिंसकाः
तिथे न कुणी खुशामत करणारे आहेत, न खोटं बोलणारे, न फसवणारे, न हिंसक लोक.
श्रुतिघोषो हि सर्वत्र शास्त्रवादः पदेपदे
सर्वत्र वेदांचा गूंज ऐकू येतो आणि प्रत्येक ठिकाणी शास्त्रांवर चर्चा होत असते.
वीणावेणुप्रवादाश्च मृदंगा मधुरस्वनाः
वीणा, बासरी यांच्या गोड स्वरांनी आणि मृदंगाच्या मधुर आवाजांनी वातावरण भरलेलं असतं.
मांसाशिनः पुरोडाशे नैवान्यत्र कदाचन
मांस खाणारे लोक फक्त यज्ञातच ते खातात, इतर कुठेही किंवा कधीही नाही.
पुत्रस्य पित्रोः पदयोः पूजनं देवपूजनम्
मुलगा आपल्या आईवडिलांच्या पायांची पूजा करतो, तीच देवांची पूजा मानली जाते.
नारीणां भर्तृपद् योरर्चनं तद्वचःश्रुतिः
स्त्रियांसाठी आपल्या पतीच्या पायांची पूजा करणे हे शिकवलं जातं आणि ऐकवलं जातं.
सपर्ययंति मुदिता भृत्याः स्वामिपदांबुजम्
नोकर आनंदाने आपल्या मालकांच्या कमळासारख्या पायांची पूजा करतात.
वरिवस्यंति भूयोपि त्रिकालं काशिदेवताः 4.1.43.
स्थानिक देवतांची दिवसातून तीन वेळा आणि वारंवार भक्तीभावाने पूजा केली जाते.
विद्वद्भिश्च तपोनिष्ठास्तपोनिष्ठैर्जितेंद्रियाः
विद्वान, तपश्चर्येला वाहिलेल्या, आणि तपाने इंद्रियांवर विजय मिळवलेल्या लोकांकडून पूजा केली जाते.
मंत्रपूतं महार्हं च विधियुक्तं सुसंस्कृतम्
मंत्रांनी शुद्ध केलेली, अत्यंत मौल्यवान, विधिपूर्वक आणि नीट सजवलेली नैवेद्ये अर्पण केली जातात.
वापीकूपतडागानामारामाणां पदेपदे
प्रत्येक ठिकाणी तलाव, विहिरी, सरोवरे आणि बागा दिसतात.
यद्राष्ट्रे हृष्टपुष्टाश्च दृश्यंते सर्वजातयः
त्या प्रदेशात सर्व जातीचे लोक आनंदी आणि तृप्त दिसतात.
इत्थं तस्य महीजानेः सर्वत्र शुचिवर्तिनः
त्या राजाच्या देशात सर्वत्र लोक शुद्ध आणि नीटनेटके आचरण करतात.
अथोवाचामर गुरुर्देवानपचिकीर्षुकान्
मग अमर गुरु देवतांची सेवा करण्याची इच्छा बाळगून त्यांच्याशी बोलले.
यथा स राजा संवेत्ति न तथात्रापि कश्चन
जसा तो राजा सर्वकाही समजतो, तसा इथे दुसरा कुणीही समजत नाही.
तेन यद्यपि भूभर्त्रा भूमेर्देवा विवासिताः
म्हणून जरी पृथ्वीवरील भार वाहणाऱ्यामुळे देवतांना पृथ्वीवरून हाकलले गेले,
कालो निमिषमात्रोपि यान्विना न सुखं व्रजेत् 4.1.43.
तरी त्यांच्याशिवाय एक क्षणही कुणाला सुख मिळू शकत नाही.
अंतर्बहिश्चरा नित्यं सर्वविश्रंभ भूमयः
पृथ्वी सतत आत-बाहेर फिरणारी असून, तीच सर्वांचा विश्वासाचा आधार आहे.
समाकर्ण्य च ते सर्वे त्रिदशा गीष्पतीरितम् अभिनंद्याथ तं सर्वे प्रोचुरित्थं भवेदिति
गायनाच्या अधिपतीने सांगितलेले शब्द ऐकून, सर्व देवता आनंदले आणि म्हणाले, 'तसेच होवो.'
ततः शक्रः समाहूय वीतिहोत्रं पुरःस्थितम्
मग इंद्राने समोर उभ्या असलेल्या वीतिहोत्राला बोलावले.
हव्यवाहन या मूर्तिस्तव तत्र प्रतिष्ठिता
हो अग्नी, तिथे तुझी हव्यवाहन अशी मूर्ती स्थिर आहे.
समागतायां तन्मूर्तौ सर्वानष्टाग्रयः प्रजाः
त्या मूर्तीत सर्व नष्ट झालेल्या प्राण्यांपैकी श्रेष्ठ प्राणी एकत्र आले,
प्रजासु च विरक्तासु राज्यकामदुघासु वै
आणि लोक, राज्य देणाऱ्या सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या गोष्टींमध्येही, उदासीन झाले,
प्रजानां रंजनाद्राजा येयं रूढिरुपार्जिता
राजा प्रजेला आनंद देऊन, रक्ताने मिळवलेली ही संपत्ती मिळवतो.
प्रजाविरहितो राजा कोशदुर्गबलादिभिः
तरी तो काहीच करू शकत नाही.
त्रिवर्गसाधनाहेतुः प्राक्प्रजैव महीपतेः
राजासाठी प्रजा हाच धर्म, अर्थ आणि काम या तीनही गोष्टी मिळवण्याचा मुख्य मार्ग आहे.
क्षीणे त्रिवर्गे संक्षीणा गतिर्लोकद्वयात्मिका ।। 4.1.43.
जेव्हा हे तिन्ही उद्दिष्टे कमी होतात, तेव्हा दोन्ही लोकांच्या मार्गाचाही क्षय होतो.
इतींद्रवचनाद्वह्निरह्नाय क्षोणिमंडलात्
म्हणून इंद्राच्या आज्ञेने अग्नी दिवसा पृथ्वीच्या वर्तुळातून निघून गेला.
निन्ये न केवलं त्रेतां जाठराग्निमपि प्रभुः
प्रभूने केवळ यज्ञाग्नीच नाही, तर जठराग्नीही नेला.