ब्रूहि कार्यं मुनिश्रेष्ठ अपि जीवितमात्मनः
मुनिश्रेष्ठा, काय करावं हे सांगा—even जर ते तुमच्या स्वतःच्या जीविताशी संबंधित असेल तरी.
अगाधं नन्दिनी तत्र पतिता धेनुरुत्तमा ॥ 7.3.1.
तेथे नंदिनी ही उत्तम गाय खोल जागेत पडली.
यत्नादाकर्षिता तस्माद्भूयः पतनजाद्भयात्
ती पडल्याच्या भीतीने आणि खूप प्रयत्न करून बाहेर काढली गेली.
तस्मात्कञ्चिन्नगश्रेष्ठं तत्र प्रेषय भूधरम्
म्हणून, शिखरांच्या अधिपती, तिथे एखादा श्रेष्ठ डोंगर पाठवा.
तत्प्रमाणं नगं कंचित्प्रेषयामि विचिंत्य च
मी योग्य तो डोंगर, त्याचा आकार पाहून, पाठवीन.
न संख्या विद्यतेऽधस्तात्तस्य पर्वतसत्तम
त्या खाली किती आहेत याला मोजदाद नाही, हे पर्वतश्रेष्ठा.
अभूत्कौतूहलं तेन सर्वं विस्तरतो वद
त्याला कुतूहल वाटू लागलं; सर्व तपशीलवार सांग.
अहिल्या दयिता तस्य धर्मपत्नी यशस्विनी
अहिल्या ही त्याची प्रिय आणि कीर्तीमान धर्मपत्नी होती.
शिष्यानध्यापयामास स मुनिः शतशस्तदा
त्या काळी त्या ऋषींनी शेकडो शिष्यांना शिक्षण दिलं.
तस्यान्योऽपि च यः शिष्यो गुरुभक्तिपरायणः
त्यातला एक शिष्य गुरुच्या सेवेत विशेष मन लावणारा होता.
न तं विसर्जयामास जरयापि परिप्लुतम्
वृद्धापकाळाने त्रस्त असतानाही त्याला त्यांनी कधीच दूर केलं नाही.
जातकार्यसमायुक्तो विद्यापारंगतोऽपि सः
तो आवश्यक कामांत गुंतलेला आणि विद्वान असूनही तसाच होता.
प्रभूतानि समादाय आश्रमं परमं गतः
खूप वस्तू घेऊन तो त्या उत्तम आश्रमात गेला.
काष्ठलग्नां तदा श्वेतां जटामेकां ददर्श सः
तेव्हा त्याने लाकडाला चिकटलेली एकच पांढरी जटा पाहिली.
धिग्धिङ्मे जीवितं नष्टं कुतः कार्यरतस्य च
हाय, माझं जीवन संपलं—कर्तव्य करत असताना असं कसं घडलं?
भविष्यति कुलच्छेदः शैथिल्यान्मम दुर्मतेः
माझ्या दुर्लक्षामुळे आणि चुकीच्या मनामुळे घराण्याचा नाश होईल.
तस्य दुःखं तथा क्षिप्रं गौतमाय निेवेदितम् 7.3.2.
त्याचं दुःख लगेचच गौतमांना सांगितलं गेलं.
वत्स गच्छ गृहं त्वं च अग्निहोत्रादिकाः क्रियाः
बाळा, घरी जा आणि अग्निहोत्र वगैरे विधी कर.
इत्युक्तो गुरुणा सोऽपि प्रत्युवाच गुरुं प्रति
गुरूजींनी असं म्हटल्यानंतर त्यानेही आपल्या गुरूजींना उत्तर दिलं.
तेनैव परिपूर्णत्वं जातं मे नात्र संशयः
यामुळेच मला पूर्णत्व मिळालं आहे, यात मला काहीच शंका नाही.
उत्तंक उवाच किंचिद्ग्राह्यं त्वया स्वामिन्सन्तोषो जायते मम
उत्तंक म्हणाला — स्वामी, तुमच्याकडून काहीतरी घ्यायचं आहे, ते झाल्यावर मला समाधान वाटेल.
नेच्छाम्यहं धनं त्वत्तः सुखं गच्छ गृहं प्रति
माझ्या कडून तुला धन नको, तू आनंदाने आपल्या घरी जा.
इत्युक्तो गुरुणा सोऽपि मातरं चाभ्यभाषत
गुरूजींनी असं सांगितल्यावर त्यानेही आपल्या आईशी बोललं.
मदयन्ती प्रिया तस्य धर्मपत्नी यशस्विनी
मदयंती ही त्याची प्रिय आणि धर्मनिष्ठ पत्नी होती, तिचं नाव सर्वत्र प्रसिद्ध होतं.
कुण्डलेऽथानय क्षिप्रं मदयंत्याश्च पुत्रक
मदयंतीकडून लवकर कुंडलं आण, बाळा.
इत्युक्तो गुरुपत्न्या स प्रस्थितः सत्वरं तदा
गुरुपत्नीनं असं सांगितल्यावर तो लगेच निघून गेला.
दृष्ट्वा प्राह तदा विप्रं भक्षणार्थमुपस्थितम् 7.3.2.
त्या वेळी अन्नासाठी आलेल्या ब्राह्मणाला पाहून तिने त्याच्याशी बोलली.
देहि मे कुण्डले तात दत्त्वाऽहं गुरवे पुनः
माझ्याकडे कुंडलं दे, बाळा; मी ती गुरूजींना परत देईन.
तां त्वमासाद्य यत्नेन जीवितव्यभयाद्द्विज
तू तिच्याजवळ जाऊन प्रयत्न कर, ब्राह्मण, कारण तुझं जीवन त्यावर अवलंबून आहे.
याच्यतां मम वाक्येन सा ते दास्यति कुण्डले
माझ्या सांगण्यावरून तिच्याकडे माग, ती तुला कुंडलं देईल.