न जीयते तथा कालस्तपसा योगयुक्तिभिः
तप किंवा योगाने काळ जिंकता येत नाही.
विनायज्ञैर्विनादानैर्विना व्रतजपादिभिः
यज्ञ, दान, व्रत किंवा जप यांमुळेही काळ जिंकता येत नाही.
काशीप्राप्तिरयं योगःकाथीप्राप्तिरिदं तपः
काशीला पोहोचणे म्हणजे योग आहे; काठीला पोहोचणे म्हणजे तप आहे.
कः कलिकोथवा कालः का जरा किं च दुष्कृतम्
कलीचे दोष काय, काळ म्हणजे काय, म्हातारपण काय, आणि पाप म्हणजे काय?
कलिस्तानेव बाधेत कालस्तांश्च जिघांसति
फक्त काशीमध्येच कलियुग त्रास देतो आणि काळ तिथल्या लोकांचा नाश करायला पाहतो.
एनांसि तांश्च बाधंते ये न काशीं समाश्रिताः तारकं ज्ञानमासाद्य ते मुक्ताः कर्मपाशतः
जे लोक काशीमध्ये आश्रय घेत नाहीत, त्यांना पापं आणि दुःख सतावत राहतात; पण जे तारक ज्ञान मिळवतात, ते कर्माच्या बंधनातून मुक्त होतात.
धनिनो न तथा सौख्यं प्राप्नुवंति नराः क्वचित्
ज्यांच्याकडे धन आहे, अशा माणसांना कुठेही खरे सुख मिळत नाही.
वरं काशीसमावासी नासीनो द्युसदां पदम्
देवतांच्या लोकात बसण्यापेक्षा काशीमध्ये राहणे केव्हाही श्रेष्ठ आहे.
स्थितोपि भगवनीशो मंदरं चारुकंदरम् 4.1.42.
भगवान स्वतः सुंदर मंदार पर्वतावर स्थिरावले होते.
काशीं संत्याजयामास कथमागाच्च मंदरात्
त्यांनी काशी सोडायला लावली; मग ते मंदारावरून कसे आले?
तपसा तस्य संतुष्टो मंदरस्यैव भूभृतः
मंदार पर्वताच्या राजाच्या तपामुळे प्रभू संतुष्ट झाले.
गते विश्वेश्वरे देवे मंदरं गिरिसुंदरम्
विश्वेश्वर देव निघून गेल्यावर मंदार हा सुंदर डोंगर तिथेच राहिला.
क्षेत्राणि वैष्णवानीह त्यक्त्वा विष्णुरपि क्षितेः
विष्णूंनीही पृथ्वीवरील वैष्णव क्षेत्रं सोडून दिली.
स्थानानि गाणपत्यानि गणेशोपि ततो व्रजत्
मग गणेशानेही गणांच्या स्थानांना सोडून दिलं.
सूरः सौराणि संत्यज्य गतश्चायतनादरम्
सूर्याने सौर क्षेत्रं सोडून स्वतःच्या निवासस्थानातूनही निघून गेला.
गतेषु देवसंघेषु पृथिव्याः पृथिवीपतिः
सर्व देवांचा समूह निघून गेल्यावर पृथ्वीचा राजा—
विधाय राजधानीं स वाराणस्यां सुनिश्चलाम्
—त्याने वाराणसीमध्ये भक्कम राजधानी स्थापन केली.
सूर्यवत्स प्रतपिता दुर्हृदां हृदि नेत्रयोः
सूर्यासारखा, त्याने दुष्टांच्या मनात आणि डोळ्यांत जाळ उठवला.
अखंडमाखंडलवत्कोदंडकलयन्रणे 4.1.43.
अखंड, अखंडलासारखा, रणात वाकडा धनुष्य हातात घेऊन उभा राहिला.
स धर्मराजवज्जातो धर्माधर्मविवेचकः
तो धर्मराजासारखा जन्मला, धर्म आणि अधर्म यातला फरक ओळखणारा होता.
धनंजय इवाधाक्षीत्परारण्यान्यनेकशः
धनंजयासारखा, त्याने अनेक परकीय प्रदेश जिंकले.
सोभूत्पुण्यजनाधीशो रिपुराक्षसवर्धनः
तो पुण्यवानांचा अधिपती झाला आणि राक्षसांना वाढवणाऱ्यांचा शत्रू ठरला.
राजराजः स एवाभूत्सर्वेषां धनदः सताम्
तोच सर्व राजांचा राजा झाला आणि सज्जनांना धन देणारा झाला.
विश्वेषां स हि देवानां तपसा रूपधृग्यतः
त्याने आपल्या तपस्येने सर्व देवतांसाठी विविध रूपे धारण केली.
असाध्यः स हि साध्यानां वसुभ्यो वसुनाधिकः
तो साध्यांसाठीही अप्राप्य आहे आणि वसूंहून अधिक श्रीमंत आहे.
मरुद्गणानगणयंस्तुषितांस्तोषयन्गुणैः
त्याने मरुतांच्या संख्येला किंमत दिली नाही आणि आपल्या गुणांनी तुषितांना आनंद दिला.
अगर्वानेव गंधर्वान्यश्चक्रे निजगीतिभिः
अहंकार न ठेवता, त्याने आपल्या गाण्यांनी गंधर्वांना मोहित केले.
नागानागांसि चक्रुश्च तस्य नागबलीयसः
शक्तिशाली नागही त्याच्या अधीन झाले.
जाता गुह्यचरा यस्य गुह्यकाः परितो नृषु 4.1.43.
गुप्तपणे वावरणारे गुह्यक त्याच्या सभोवती माणसांत जन्मले.
वयं यतस्त्वद्विषये सुरावासोऽपि दुर्लभः आशुगश्चाशुगामित्वं पावमाने पथिस्थितः
तुझ्या प्रदेशात देवांचे निवासही दुर्लभ आहे; आणि पवमानाच्या मार्गावर जो उभा राहतो तो अतिशय वेगवान असतो.