छाया प्रकंपते यस्य देहबंधेपि निश्चले
ज्याची सावली शरीर स्थिर असतानाही हलताना दिसते,
निजस्य प्रतिबिंबस्य नीराज्यमुकुरादिषु
पाण्यात, तुपात किंवा आरशात ज्याला स्वतःचे प्रतिबिंब दिसत नाही,
मतिर्भ्रश्येत्स्खलेद्वाणी धनुरैद्रं निरक्षितै
ज्याचे मन गोंधळते, वाणी अडखळते किंवा धनुष्याचा दोर हातातून सुटतो,
दिवा च तारकाचक्रं रात्रौ व्योमवितारकम्
कोणी दिवसा ताऱ्यांचा गोळा किंवा रात्री आकाश ताऱ्यांनी भरलेले पाहतो,
भूरुहे भूधराग्रे च गंधर्वनगरालयम्
झाडावर किंवा डोंगराच्या टोकावर गंधर्वांचे शहर दिसते,
सर्वेष्वेतेषु चिह्नेषु यद्येकमपि वीक्षते
या सर्व चिन्हांपैकी एक जरी कोणी पाहतो,
करावरुद्ध श्रवणः शृणोति न यदा ध्वनिम्
हातांनी कान झाकूनही ज्याला कोणताही आवाज ऐकू येत नाही,
यः पश्येदात्मनश्छायां दक्षिणाशा समाश्रिताम्
जो आपली सावली दक्षिण दिशेला पडलेली पाहतो,
प्रोह्यते भक्ष्यते वापि पिशाचासुरवायसैः 4.1.42.
जो पिशाच्च, असुर किंवा कावळ्यांनी हाकलला जातो किंवा खाल्ला जातो,
रासभैः करभैः कीशैः श्वेनैरश्वतरैर्बकैः
गाढव, उंट, माकड, कुत्रा, खच्चर किंवा बगळ्यांनी,
गंधपुष्पांशुकैः शोणैः स्वां तनुं भूषितां नरः
किंवा स्वतःचे शरीर सुगंधी फुले, लाल वस्त्रे घातलेले पाहतो,
पांसुराशि च वल्मीकं यूपदंडमथापि वा
किंवा धुळीचा ढीग, मुंग्यांचे वारूळ किंवा यज्ञाचा खांब पाहतो,
रासभारूढमात्मानं तैलाभ्यक्तं च मुंडितम्
किंवा स्वतःला गाढवावर बसलेला, तेल लावलेला किंवा डोके मुंडण केलेला पाहतो,
स्वमौलौ स्वतनौ वापि यः पश्येत्स्वप्नगो नरः
जो स्वप्नात स्वतःचे डोके किंवा शरीर पाहतो,
लोहदंडधरं कृष्णं पुरुषं कृष्णवाससम्
किंवा लोखंडी काठी धरलेला काळा, काळ्या कपड्यातला पुरुष पाहतो,
काली कुमारी यं स्वप्ने बद्नीयाद्बाहु पाशकैः
किंवा स्वप्नात काली किंवा कुमारिका त्याला बाहूंना दोऱ्यांनी बांधते,
नरो यो वानरारूढो यायात्प्राचीदिशं स्वपन्
जो मनुष्य स्वप्नात वानरावर बसून पूर्व दिशेकडे जातो,
कृपणोपि वदान्यः स्याद्वदान्यः कृपणो यदि
कंजूष माणूसही उदार होतो, जर उदार माणूस कंजूष झाला तर.
एतानि कालचिह्नानि संत्यन्यानि बहून्यपि 4.1.42.
ही काळाची चिन्हे आहेत; अशी आणखीही अनेक चिन्हे आहेत.
न कालवंचनोपायं मुनेन्यमवयाम्यहम्
मुनी, मला काळाला फसवायचा कोणताही उपाय माहित नाही.
तावद्गर्जंति पापानि तावद्गर्जेद्यमो नृपः
राजा, पापे ज्या वेळेपर्यंत गर्जतात, त्या वेळेपर्यंत यमसुद्धा गर्जतो.
प्राप्तविश्वेश्वरावासः पीतोत्तरवहापयाः
जो पिवळे वस्त्र घालून विश्वेश्वराच्या निवासस्थानी पोहोचतो,
करिष्येत्कुपितःकालः किंकाशीवासिनां नृणाम्
कुपित काळाने काशीमध्ये राहणाऱ्यांना काय करावे?
यथा प्रयाति शिशुता कौमारं च यथा गतम्
जसे बालपण संपून तारुण्याकडे जाते, तसे गेलेले परत येत नाही.
यावन्नहि जराक्रांतिर्यावन्नेंद्रियवैक्लवम्
जोपर्यंत म्हातारपण आले नाही, जोपर्यंत इंद्रिये दुर्बल झाली नाहीत,
अन्यानि काललक्ष्माणि तिष्ठंतु कलशोद्भव
घड्याळातून जन्मलेल्या, इतर काळाची चिन्हे तसेच राहू दे.
पराभूतो हि जरया सर्वैश्च परिभूयते
म्हातारपणाने जिंकलेल्या माणसाला सगळेजण तुच्छ लेखतात.
सुतावाक्यं न कुर्वंति पत्नी प्रेमापि मुंचति
मुलं त्याच्या बोलण्याकडे लक्ष देत नाहीत, आणि पत्नीचे प्रेमही सुटते.
आश्लिष्टं जरया दृष्ट्वा परयोषिद्विशंकिता 4.1.42.
म्हातारपणाने वेढलेला पाहून इतर स्त्रिया सावध होतात.
न जरा सदृशो व्याधिर्न दुःखं जरया समम्
म्हातारपणासारखा दुसरा आजार नाही, आणि त्यासारखे दुःखही नाही.