युक्तं युक्तं त्यजेद्वायुं युक्तंयुक्तं च पूरयेत् 4.1.41.
श्वास योग्य रीतीने पुन्हा पुन्हा सोडावा आणि भरावा.
नित्यं सोमकलापूर्णं शरीरं यस्य योगिनः 4.1.41.
योग्याचे शरीर नेहमी चंद्राच्या अमृताने भरलेले असते.
वायुतत्त्वं भ्रुवोर्मध्ये वृत्तमंजनसन्निभम्
भुवयांच्या मध्ये वायुतत्त्व काळ्या काजळासारख्या वर्तुळासारखे दिसते.
सगुणं वणर्भेदेन निर्गुणं केवलं मतम् 4.1.41.
गुणांसह ते अनेक प्रकारचे मानले जाते; गुणांशिवाय ते शुद्ध समजले जाते.
युक्ताहारविहारश्च युक्तचेष्टो हि कर्मसु 4.1.41.
जो खाण्या-पिण्यात, विश्रांतीत आणि सर्व कृतींमध्ये समतोल ठेवतो—
चंद्रांगे तु समभ्यस्य सूर्यांगे पुनरभ्यसेत् 4.1.41.
चंद्रनाडीवर साधना केल्यानंतर, सूर्यनाडीवर देखील साधना करावी.
जालंधरे कृते बंधे कंठसकोचलक्षणे 4.1.41.
जेव्हा कंठ आकुंचन करून जालंधर बंध केला जातो—
योजनानां शतं यातुं शक्तिःस्यान्निमिषार्धतः 4.1.41.
अर्ध्या डोळ्याच्या पापण्येत शंभर योजनांचे अंतर पार करण्याची शक्ती मिळते.
यत्प्राप्य न निवर्तेत यत्प्राप्य न च शोचति
जे मिळाल्यावर पुन्हा परतावे लागत नाही, आणि ते मिळाल्यावर दु:खही राहत नाही.
काश्यां सुखेन कैवल्यं यथालभ्येत जंतुभिः 4.1.41.
काशीत सर्व जीव सहजपणे कैवल्य प्राप्त करतात, जसे ते मिळावे तसे.
जलस्य धारणं मूर्ध्नि विश्वेश स्नानजन्मनः 4.1.41.
हे विश्वाचे स्वामी, डोक्यावर पाणी ठेवणे म्हणजे स्नानाचा मूळ आरंभ आहे.
तानि चिह्नानि कतिचिद्ब्रूहि मे परिपृच्छतः
मी विचारतो आहे, त्या काही चिन्हांबद्दल मला सांग.
मृत्यौ निकटमापन्ने मुने तानि निशामय
मुनिवर, मृत्यू जवळ आल्यावर ती चिन्हं नीट पाहा.
याम्यनासापुटे यस्य वायुर्वाति दिवानिशम्
ज्याच्या श्वासाचा प्रवाह दिवसरात्र यमाच्या नाकाच्या मार्गाने चालतो,
अहोरात्रं त्र्यहोरात्रं रविर्वहति संततम्
एक दिवस-रात्र किंवा तीन दिवस-रात्र सतत सूर्य त्याला वाहतो,
वहेन्नासापुटयुगे दशाहानि निरंतरम्
दहा दिवस सलग दोन्ही नाकपुड्यांतून तो वाहत राहिला,
नासावर्त्म द्वयं हित्वा मातरिश्वा मुखाद्वहेत्
श्वास दोन्ही नाकपुड्या सोडून तोंडातून बाहेर पडू लागला,
अकस्मादेवयत्काले मृत्युः सन्निहितो भवेत्
अचानक त्या वेळी मृत्यू अगदी जवळ येतो,
सूर्ये सप्तमराशिस्थे जन्मर्क्षस्थे निशाकरे
सूर्य सातव्या राशीत असताना किंवा जन्मनक्षत्र चंद्राजवळ असताना,
अकस्माद्वीक्षते यस्तु पुरुषं कृष्णपिंगलम्
जो माणूस अचानक काळसर-पिवळसर रंगाचा पुरुष पाहतो,
यस्य बीजं मलं मूत्रं क्षुतं मूत्रं मलं तु वा 4.1.42.
ज्याचे वीर्य, मल, मूत्र किंवा शिंक, किंवा मूत्र किंवा मल,
व्यभ्रेह्नि वारिपूर्णास्यः पृष्ठीकृत्य दिवाकरम्
आकाश निरभ्र असताना, तोंडात पाणी भरून, सूर्याकडे मागे वळून पाहतो,
अरुंधतीं ध्रुवं चैव विष्णोस्त्रीणिपदानि च
अरुंधती, ध्रुव आणि विष्णूची तीन पावलं,
अरुंधती भवेज्जिह्वा ध्रुवो नासाग्रमुच्यते
अरुंधती म्हणजे जिभा, ध्रुव म्हणजे नाकाचा टोक असं म्हटलं जातं.
वेत्ति नीलादिवर्णस्य कटम्लादिरसस्यहि
तो निळा रंग आणि कडवट, आंबट चव ओळखतो.
षण्मासमृत्योर्मर्त्यस्य कंठोष्ठरसना रदाः
मृत्यूच्या सहा महिने आधी माणसाचे घसा, ओठ, जीभ आणि दात,
रेतः करजनेत्रांता नीलिमानं भजंति चेत्
वीर्य, बोटं किंवा डोळे निळसर दिसू लागले,
द्रुतमारुह्यशरठस्त्रिवर्णो यस्य मस्तके
डोक्यावर झपाट्याने तीन रंगांची रेघ उमटली,
सुस्नातस्यापि यस्याशु हृदयं परिशुष्यति 4.1.42.
जो माणूस नीट स्नान करूनही लगेच मनाने कोरडा होतो,
प्रतिबिंबं भवेद्यस्य पदखंडपदाकृति
ज्याच्या प्रतिबिंबात तुकडे किंवा तडा पडलेला दिसतो,