श्रुति स्मृति पुराणं च विद्योपनिषदस्तथा
वेद, स्मृती, पुराणे आणि तसेच उपनिषदे हे ज्ञानाचे स्रोत आहेत.
वेदानुवचनं ज्ञात्वा ब्रह्मचर्य तपो दमः 4.1.41.
वेदांचे पठण शिकून, ब्रह्मचर्य, तप आणि मनावर नियंत्रण ठेवावे.
स हि सर्वैर्विजिज्ञास्य आत्मैवाश्रमवर्तिभिः
सर्व आश्रमात राहणाऱ्यांसाठी आत्माच जाणून घ्यायचा आहे.
आत्मज्ञानेन मुक्तिः स्यात्तच्च योगादृते नहि
आत्मज्ञानानेच मुक्ती मिळते, आणि ते योगाशिवाय शक्य नाही.
नारण्यसंश्रयाद्योगो न नानाग्रंथ चिंतनात्
वनात राहून किंवा अनेक ग्रंथांचा विचार करून योग साधता येत नाही.
न च पद्मासनाद्योगो न वा घ्राणाग्रवीक्षणात्
कमळासनावर बसून किंवा नाकाच्या टोकाकडे पाहूनही योग मिळत नाही.
अभियोगात्सदाभ्यासात्तत्रैव च विनिश्चयात्
परंतु सातत्याने प्रयत्न, नेहमीचा सराव आणि ठाम निश्चय यानेच योग साधता येतो.
आत्मक्रीडस्य सततं सदात्ममिथुनस्य च
नेहमी आत्म्यात रमणे आणि सतत आत्म्याशी एकरूप होणे आवश्यक आहे.
अत्रात्मव्यतिरेकेण द्वितीयं यो न पश्यति
इथे जो आत्म्याशिवाय दुसरे काही पाहत नाही,
संयोगस्त्वात्ममनसोर्योग इत्युच्यते बुधैः
आत्मा आणि मन यांचा संयोग हाच ज्ञानी लोकांच्या मते योग आहे.
विषयेंद्रिय संयोगो योग इत्यप्यपंडितैः
पण अज्ञानी लोक म्हणतात की इंद्रिये आणि विषय यांचा संयोग हाच योग आहे.
दुर्निवारा मनोवृत्तिर्यावत्सा न निवर्तते 4.1.41.
जोपर्यंत मनाच्या हालचाली थांबत नाहीत, तोपर्यंत त्या आवरणे कठीण असते.
वृत्तिहीनं मनः कृत्वा क्षेत्रज्ञे परमात्मनि
मनाच्या सर्व हालचाली थांबवून, ते क्षेत्रज्ञ परमात्म्यात स्थिर करावे.
बहिर्मुखानि सर्वाणि कृत्वा खान्यंतराणि वै
सर्व बाह्यदृष्टी असलेली इंद्रिये आत वळवावीत.
सर्वभावविनिर्मुक्तं क्षेत्रज्ञं ब्रह्मणि न्यसेत्
सर्व भावनांपासून मुक्त झालेला क्षेत्रज्ञ ब्रह्मात स्थिर करावा.
यन्नास्ति सर्वलोकेषु तदस्तीति विरुध्यते
जे सर्व जगांत नाही, ते आहे असे म्हणणे हे विरोधाभास ठरते.
स्वसंवेद्यं हि तद्ब्रह्म कुमारी स्त्री सुखं यथा
जसं एखाद्या कुमारिकेला स्वतःचं सुख फक्त तिलाच कळतं, तसं ते ब्रह्म स्वतःच्या अनुभूतीनं जाणता येतं.
नित्याभ्यसनशीलस्य स्वसंवेद्यं हि तद्भवेत्
जो नेहमी सराव करतो, त्यालाही ते स्वतःच्या अनुभवानं समजतं.
क्षणमप्येकमुदकं यथा न स्थिरतामियात्
जसं पाणी एक क्षणही स्थिर राहत नाही,
अतोऽनिलं निरुंधीत चित्तस्य स्थैर्य हेतवे
म्हणून मन स्थिर व्हावं म्हणून श्वासावर नियंत्रण ठेवावं.
आसनं प्राणसंरोधः प्रत्याहारश्च धारणा
आसन, श्वासावर नियंत्रण, इंद्रियांचा संयम आणि एकाग्रता—
आसनानीह तावंति यावंत्यो जीवयो नयः 4.1.41.
इथे जितकी जीवसृष्टी आहे, तितकी आसने आहेत.
एतदभ्यसनान्नित्यं वर्ष्मदार्ढ्यमवाप्नुयात्
हे नेहमी सराव केल्याने शरीराला स्थैर्य मिळतं.
दक्षिणं चरणं न्यस्य वामोरूपरि योगवित्
योग जाणणाऱ्याने उजवा पाय डाव्या मांडीवर ठेवावा.
कराभ्यां धारयेत्पश्चादंगुष्ठौ दृढबंधवित्
मग दोन्ही हातांनी पायाचे अंगठे घट्ट पकडावेत.
अथवा ह्यासने यस्मिन्सुखमस्योपजायते
किंवा ज्यात बसताना मनाला आराम वाटतो, त्या आसनात बसावं.
न तोयवह्निसामीप्ये न जीर्णारण्यगोष्ठयोः
पाण्याजवळ, आगीजवळ, जीर्ण जंगलात किंवा गोठ्यात बसू नये.
केशभस्मतुषांगार कीकसादि प्रदूषिते
केस, राख, तुष, कोळसा किंवा अशा घाण झालेल्या जागी बसू नये.
सर्वबाधाविरहिते सर्वेंद्रियसुखावहे
सर्व अडथळ्यांपासून मुक्त, सर्व इंद्रियांना सुख देणाऱ्या जागी बसावं.
नातितृप्तः क्षुधार्तो न न विण्मूत्रप्रबाधितः
ना फार तृप्त, ना उपाशी, ना मलमूत्राची त्रासदायक भावना असावी.