स्वश्रेयो दातुरेतस्या विमुक्तस्य महामते
—हे बुद्धिमान, स्वतःच्या कल्याणासाठी या अविमुक्ताला दान द्यावं.
समीहितार्थ संसिद्धिर्लभ्यते पुण्यभारतः
हे पुण्यवान भारत, इच्छित फळ नक्की मिळतं.
श्रुतिवर्त्मजुषः पुंसः संस्पर्शान्नश्यतो मुने
जो पुरुष वेदांचा मार्ग पाळतो, ऋषी, त्याला निषिद्ध गोष्टींचा स्पर्श झाला तर त्याचं नुकसान होतं.
वर्जितस्य विधानेन प्रोक्तस्याकरणेन वै
नियमित सांगितलेलं न केल्याने किंवा वर्ज्य गोष्टी केल्याने—
निषिद्धाचरणं तस्मात्कथयिष्ये तवाग्रतः
—आणि निषिद्ध वर्तन केल्याने, म्हणून मी तुझ्यासमोर सांगतो.
पलांडुं विड्वराहं च शेलुं लशुन गृंजने
कांदा, डुकराचं मांस, शेलू, लसूण आणि गृंजना वनस्पती—
व्रश्चनान्वृक्षनिर्यासान्पायसापूपशष्कुलीः 4.1.40.
—मुळा, झाडांचा रस, दूध, पोळी आणि शष्कुली—
पय ऐकशफं हेयं तथा क्रामेलकाविकम्
—दूध, एक खुर असलेली जनावरं, तसेच क्रौंच आणि वनबत्तख—
टिट्टिभं कलविंकं च हंसं चक्रं प्लवंबकम्
—टिटवी, कलविंका, हंस, चक्रवाक आणि प्लवंग पक्षी—
जालपादान्खंजरीटान्बुडित्वा मत्स्यभक्षकान्
—जाळीदार पाय असलेले पक्षी, खंजन, बुडीटवा आणि मासे खाणारे पक्षी—
हव्यकव्यनियुक्तौ तु भक्ष्यौ पाठीनरोहितौ
—पाठीन आणि रोहित मासे, जे देव आणि पितरांना नैवेद्य म्हणून दिले जातात—
श्वाविद्गोधे प्रशस्ते च ज्ञाताश्च मृगपक्षिणः
—वनरान, गोधा, आणि उत्तम म्हणून ओळखले जाणारे मृग व पक्षी.
यज्ञार्थं पशुहिंसा या सा स्वर्ग्या नेतरा क्वचित्
यज्ञासाठी प्राण्यांची हत्या केल्यास ती पुण्यकारक असून स्वर्गप्राप्ती होते; पण इतर कोणत्याही कारणासाठी केल्यास तसे होत नाही.
प्राणात्यये क्रतौ श्राद्धे भैषजे विप्रकाम्यया
प्राणाला धोका असताना, यज्ञकर्मात, श्राद्धासाठी, औषधासाठी किंवा ब्राह्मणाच्या इच्छेने—
न तादृशं भवेत्पापं मृगयावृत्तिकांक्षिणः
शिकार करून उपजीविका मिळवू इच्छिणाऱ्यांना तसा पापाचा दोष लागत नाही.
मखार्थं ब्रह्मणा सृष्टाः पशु द्रुम मृगौषधीः
यज्ञासाठी ब्रह्मदेवाने प्राणी, झाडे, हरिणे आणि औषधी वनस्पती निर्माण केल्या.
पितृदेवक्रतुकृते मधुपर्कार्थमेव च 4.1.40.
पितरांना आणि देवांना समर्पित कर्मांसाठी, तसेच मधुपर्क विधीसाठीही हे सर्व निर्माण झाले.
यो जंतूनात्मपुष्ट्यर्थं हिनस्ति ज्ञानदुर्बलः
जो अज्ञानामुळे स्वतःच्या पोषणासाठी जीवहिंसा करतो—
भोक्तानुमंता संस्कर्ता क्रयिविक्रयि हिंसकाः
जे खातात, मान्यता देतात, तयार करतात, विकतात, विकत घेतात आणि मारतात—
प्रत्यब्दमश्वमेधेन शतं वर्षाणि यो यजेत्
जो दरवर्षी शंभर वर्षे अश्वमेध यज्ञ करतो—
यथैवात्मा परस्तद्वद्द्रष्टव्यः सुखमिच्छता
जसा आपण स्वतःकडे पाहतो, तसाच सुखाची इच्छा असणाऱ्या इतरांकडेही पाहावे.
सुखं वा यदि वा चान्यद्यत्किंचित्क्रियते परे
इतर कुणावर जसे सुख किंवा दुसरे काही केले जाते—
न क्लेशेन विना द्रव्यमर्थहीने कुतः क्रियाः
कष्टांशिवाय धन मिळत नाही; आणि साधन नसताना कृती कशी करता येईल?
सुखं हि सर्वैराकांक्ष्यं तच्च धर्मसमुद्भवम्
सर्वांना सुख हवे असते, आणि ते धर्मातूनच जन्माला येते.
न्यायागतेन द्रव्येण कर्तव्यं पारलौकिकम्
न्यायाने मिळवलेल्या संपत्तीनेच परलोकाचे कर्म करावे.
विधिहीनं तथाऽपात्रे यो ददाति प्रतिग्रहम्
जो विधिपूर्वक किंवा पात्र नसलेल्या व्यक्तीस दान देतो किंवा घेतो—
व्यसनार्थे कुटुंबार्थे यदृणार्थे च दीयते 4.1.40.
अपयश, कुटुंबासाठी किंवा कर्जासाठी जे दिले जाते—
मातापितृविहीनं यो मौंजीपाणिग्रहादिभिः
जो आईवडिलांशिवाय उपनयन किंवा लग्नासारखी विधी करतो—
अग्निहोत्रैर्न तच्छ्रेयो नाग्निष्टोमादिभिर्मखैः
अशा कर्मांना अग्निहोत्र किंवा अग्निष्टोमासारख्या यज्ञांनीही पुण्य मिळत नाही.
यो ह्यनाथस्य विप्रस्य पाणिं ग्राहयते कृती
जो अनाथ ब्राह्मणाचा विवाह योग्य रीतीने लावतो—