अराजके समुत्पन्ने लोकेऽत्याहितशंसिनि
जेव्हा जगात अराजकता पसरली आणि मोठा अनर्थ ओढवला,
चिंतामवाप महती जगद्योनिः प्रजाक्षयात्
संपूर्ण सृष्टीचे मूळ असलेल्या परमात्म्याला प्रजांचा नाश पाहून मोठी चिंता वाटली.
तासु क्षीणासु संक्षीणाः सर्वे यज्ञभुजोऽभवन्
त्या लोकांच्या नाशामुळे, यज्ञातील अन्न घेणारे सर्वच देव दुर्बल झाले.
अविमुक्ते महाक्षेत्रे तपस्यन्निश्चलेंद्रियः
अविमुक्त या पवित्र क्षेत्रात, तो स्थिर इंद्रियांनी तपस्या करू लागला.
रिपुंजय इति ख्यातो राजा परपुरंजयः
रिपुंजय नावाचा, शत्रूंच्या नगरी जिंकणारा एक राजा प्रसिद्ध होता.
उवाच वचनं राजन्रिपुंजय महामते
त्या बुद्धिमान रिपुंजय राजाने असे शब्द उच्चारले, हे राजन—
नागकन्यां नागराजः पत्न्यर्थं ते प्रदास्यति
नागराज तुला पत्नी म्हणून नागकन्या देईल.
दिवोपि देवा दास्यंति रत्नानि कुसुमानि च
स्वर्गातील देवसुद्धा तुला रत्ने आणि फुले देतील.
दिवोदास इति ख्यातमतो नाम त्वमाप्स्यसि
म्हणून तुझे नाव दिवोदास म्हणून प्रसिद्ध होईल.
परमेष्ठिवचः श्रुत्वा ततोसौ राजसत्तमः 4.1.39.
परमेश्वराचे हे वचन ऐकून, तो श्रेष्ठ राजा पुढे—
कथं नान्ये च राजानो मां कथं कथ्यते त्वया
इतर राजे माझ्याबद्दल का बोलत नाहीत, आणि तू माझ्याबद्दल कसा बोलतोस?
पापनिष्ठे च वै राज्ञि न देवो वर्षते पुनः
राजा वाईट मार्गावर असला तर देव पुन्हा पाऊस पाडत नाहीत.
महाप्रसाद इत्याज्ञां त्वदीयां मूर्ध्न्युपाददे
तुझ्या मोठ्या कृपेची आज्ञा मी माझ्या डोक्यावर ठेवली आहे.
किंचिद्विज्ञप्तुकामोहं तन्मदर्थं करोषि चेत्
तुला काही सांगायचे असेल तर, ते माझ्यासाठी कर.
अविलंबेन तद्ब्रूहि कृतं मन्यस्व पार्थिव
ते उशीर न करता सांग; ते झाले असे समज, राजन.
तदादिविष(प?)दो देवा दिवि तिष्ठंतु मा भुवि
मग देवांनी स्वर्गातच राहावे, पृथ्वीवर येऊ नये.
देवेषु दिवितिष्ठत्सु मयि तिष्ठति भूतले
देव स्वर्गात असताना मी पृथ्वीवर राहतो.
तथेति विश्वसृक्प्रोक्तो दिवोदासो नरेश्वरः
विश्वाचा सृष्टीकर्ता आणि दिवोदास राजा असे म्हणाले.
मा गच्छंत्विह वै नागा नराः स्वस्था भवंत्वितः
इथे साप येऊ नयेत; माणसे इथून सुखरूप राहोत.
एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा विश्वेशं प्रणिपत्य ह 4.1.39.
इतक्यात ब्रह्मदेवाने विश्वेश्वराला वंदन केले.
लोकेश्वर समायाहि मंदरो नाम भूधरः
हे लोकांचा स्वामी, ये, मंदार नावाचा डोंगर आहे.
यावस्तस्मै वरं दातुं बहुकालं तपस्यते
तो तुझ्याकडून वर मागण्यासाठी खूप दिवस तप करत आहे.
जगाम वृषमारुह्य मंदरो यत्र तिष्ठति
तो वृषभावर बसून जिथे मंदार आहे तिथे गेला.
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते वरं ब्रूहि धरोत्तम
उठ, उठ, तुझ्यावर शुभेच्छा असो; तुझा वर माग, हे डोंगरांमध्ये श्रेष्ठ.
प्रणम्य बहुशो भूमावद्रिरेतद्व्यजिज्ञपत्
त्याने जमिनीवर अनेकदा वंदन करून असे सांगितले.
सर्वज्ञोपि कथं नाम न वेत्थ मम वांछितम्
तू सर्वज्ञ असूनही माझी इच्छा तुला कशी माहीत नाही?
सर्वेषां हृदयानंद शर्वसर्वगसर्वकृत्
तू सर्वांच्या हृदयाचा आनंद, सर्वत्र असणारा, सर्वांचा सर्जनारा, हे शर्वा.
याचकायातिशोच्याय प्रणतार्तिप्रभंजक
अत्यंत दीन मागणाऱ्याला, वंदन करणाऱ्यांच्या दुःखाचा नाश करणारा तू आहेस.
कुशद्वीप उमा सार्धं नाथाद्य सपरिच्छदः
कुशद्वीपावर आज प्रभू उमा आणि त्यांच्या सेवकांसह उपस्थित आहेत.
सर्वेषां सर्वदः शंभुः क्षणं यावद्विचिंतयेत् प्रणम्याग्रेसरो भूत्वा मौलौ बद्धकरद्वयः ।। 4.1.39.
सर्वांना देणारा शंभू क्षणभर विचार करतो; नम्रपणे वाकून, दोन्ही हात डोक्यावर जोडून तो पुढे जातो.