यज्ञस्थायर्त्विजे दैवस्तज्जःपाति चतुर्दश
दैव विवाह यज्ञस्थळी होत असून, तो ऋत्विजासाठी केला जातो.
सहोभौ चरतां धर्ममित्युक्त्वा दीयतेर्थिने
दोघांनी मिळून धर्माचं पालन करू असं सांगून, वधू वराला दिली जाते.
चत्वार एते विप्राणां धर्म्याः पाणिग्रहाः स्मृताः
हे चार विवाह ब्राह्मणांसाठी धर्मानुसार योग्य मानले जातात.
प्रसह्यकन्याहरणाद्राक्षसो निंदितः सताम्
जबरदस्तीने वधूचं अपहरण करून होणारा राक्षस विवाह सज्जनांनी निंदनीय मानला आहे.
प्रायः क्षत्रविशोरुक्ता गांधर्वासुरराक्षसाः
गंधर्व, असुर आणि राक्षस हे विवाहप्रकार मुख्यतः क्षत्रिय आणि वैश्यांमध्ये सांगितले आहेत.
सवर्णया करो ग्राह्यो धार्यः क्षत्रियया शरः
स्वजातीतील मुलीशीच विवाह करावा; क्षत्रियांमध्ये धनुष्य बाळगणं आवश्यक आहे.
असवर्णस्त्वेष विधिः स्मृतो दृष्टश्च वेदने
परंतु ही पद्धत विजातीयांसाठी सांगितली असून, प्रत्यक्षातही ती दिसते.
धर्म्यैर्विवाहैर्जायंते धर्म्या एव शतायुषः 4.1.38.
धर्मानुसार विवाह केल्याने शंभर वर्षे जगणारी आणि धर्मशील संतती होते.
ऋतुकालाभिगमनं धर्मोयं गृहिणः परः
पत्नीला योग्य काळात जवळ करणं हे गृहस्थाचं श्रेष्ठ कर्तव्य आहे.
दिवाभिगमनं पुंसामनायुष्यं परं मतम्
दिवसा स्त्रीला जवळ करणं, हे आयुष्य कमी करणारं मानलं जातं.
तत्र गच्छन्स्त्रियं मोहाद्धर्मात्प्रच्यवते परात्
मोहाने स्त्रीकडे जाणारा माणूस धर्म आणि श्रेष्ठ कल्याणापासून दूर जातो.
ऋतुकालाभिगामी यः स्वदारनिरतश्च यः
जो योग्य काळात फक्त आपल्या पत्नीशीच संबंध ठेवतो,
ऋतुः षोडशयामिन्यश्चतस्रस्ता सुगर्हिताः
ऋतू काळ सोळा रात्रींचा असतो; त्यातील चार रात्री योग्य असतात.
त्यक्त्वा चंद्रमसं दुःस्थं मघां पौष्णं विहाय च शुचिं पुत्रं प्रसूयेत पुरुषार्थप्रसाधकम्
चंद्राच्या रात्री, कठीण मघा आणि पौष या टाळून, शुद्ध आणि सर्व पुरुषार्थ साधणारा पुत्र जन्मतो.
आर्षे विवाहे गोद्वंद्वं यदुक्तं तन्न शस्यते
ऋषी विवाहात गायींची देवाणघेवाण करणे योग्य मानले जात नाही.
अपत्यविक्रयी कल्पं वसेद्विट्कृमिभोजने
अपत्य विकणारा माणूस जणू काही विष्ठा आणि किडे खात जगावा.
स्त्रीधनान्युपजीवंति ये मोहादिह बांधवाः
जे नातेवाईक मोहामुळे स्त्रीच्या संपत्तीवर जगतात—
पत्या तुष्यति यत्र स्त्री तुष्येद्यत्र स्त्रिया पतिः 4.1.38.
जिथे बायको नवऱ्यामुळे आनंदी असते आणि नवरा बायकोमुळे आनंदी असतो—
वाणिज्यं नृपतेः सेवा वेदानध्यापनं तथा
व्यापार, राजाची सेवा आणि वेद शिकवणे—
कुर्याद्वैवाहिके वह्नौ गृह्यकर्मान्वहं गृही
गृहस्थाने विवाहाच्या अग्नीजवळ रोज घरगुती विधी करावेत.
गृहस्थाश्रमिणः पंच सूना कर्म दिने दिने
गृहस्थाश्रमात रोज पाच प्रकारची हिंसा होत असते.
तासां च पंचसूनानां निराकरणहेतवः
त्या पाच हिंसा टाळण्याची काही कारणे आहेत.
पाठनं ब्रह्मयज्ञः स्यात्तर्पणं च पितृ क्रतुः
पठण हे ब्रह्मयज्ञ आहे; तर्पण हे पितरांसाठीचे कर्म आहे.
पितृप्रीतिं प्रकुर्वाणः कुर्वीत श्राद्धमन्वहम्
पितरांची कृपा मिळावी म्हणून रोज श्राद्ध करावे.
गोदानेन च यत्पुण्यं पात्राय विधिपूर्वकम्
नियमाने पात्राला गाय दान केल्याने मिळणारे पुण्य—
तपोविद्यासमिद्दीप्ते हुतं विप्रास्य पावके
तप आणि विद्या ज्याच्यात तेजस्वी आहेत, अशा ब्राह्मणाच्या अग्नीत केलेली होम—
अनर्चितोऽतिथिर्गेहाद्भग्नाशो यस्य गच्छति
जेव्हा पाहुण्याचा सन्मान केला जात नाही, तेव्हा तो घरातून निराश होऊन निघून जातो.
सांत्वपूर्वाणि वाक्यानि शय्यार्थे भूस्तृणोदके 4.1.38.
पाहुण्याला दिलेली दिलासादायक वचने, झोपायला जागा, जमीन, गवत आणि पाणी—
गृहस्थः परपाकादी प्रेत्य तत्पशुतां व्रजेत्
जो गृहस्थ दुसऱ्याच्या अन्नावर जगतो, तो मृत्यूनंतर पशूत्वाला प्राप्त होतो.
आदित्योढोऽतिथिः सायं सत्कर्तव्यः प्रयत्नतः
सूर्यास्ताच्या वेळी आलेल्या पाहुण्याचा विशेष काळजीपूर्वक सन्मान करावा.