जलौकयोपमीयंते प्रमदा मंदबुद्धिभिः
ज्यांची बुद्धी मंद आहे, ते स्त्रियांना जळाऊकासारखी उपमा देतात.
जलौका केवलं रक्तमाददाना तपस्विनी
जळाऊका फक्त रक्त शोषते, पण एक तपस्विनी स्त्री—
दक्षा प्रजावती साध्वी प्रियवाक्च वशंवदा
—ती कुशल, संततीसंपन्न, सती, गोड बोलणारी आणि पतीच्या आज्ञेत वागणारी असते.
गुरोरनुज्ञया स्नात्वा व्रतं वेदं समाप्य च
गुरूंच्या परवानगीने, स्नान करून, व्रत आणि वेद पूर्ण केल्यावर—
जने तु रसगोत्राया मातुर्याप्यसपिंडका
लग्न करताना, आपल्या कुळातील किंवा आईच्या नात्यातील, जरी सगोत्र नसली तरी स्त्री टाळावी.
स्त्रीसंबंधेप्यपस्मारि क्षयि श्वित्रि कुलं त्यजेत् 4.1.36.
स्त्रीसंबंध करताना, अपस्मार, क्षय, किंवा कोढ असलेल्या किंवा अशा घरातील स्त्री टाळावी.
रोगहीनां भ्रातृमतीं स्वस्मात्किंचिल्लघीयसीम्
ती आजारमुक्त, भाऊ असलेली आणि स्वतःपेक्षा थोडी लहान असावी.
न पर्वतर्क्षवृक्षाह्वां न नदीसर्पनामिकाम्
डोंगर, गरुड, झाड, नदी किंवा साप यांची नावे असलेली स्त्री निवडू नये.
न चातिरिक्तहीनांगीं नातिदीर्घां न वा कृशाम्
अतिशय विकृत, फार उंच किंवा फार सडपातळ अशा मुलीशी विवाह करू नये.
मोहात्समुपयच्छेत कुलहीनां न कन्यकाम्
मोहामुळे नीच वंशातील मुलीशी लग्न करू नये.
लक्षणानि परीक्ष्यादौ ततः कन्यां समुद्वहेत्
मुलीचे गुण आधी नीट पाहावेत, त्यानंतरच तिच्याशी विवाह करावा.
ब्रह्मचारि समाचार इति ते समुदी रितः
ब्रह्मचारी कसा वागावा हे तुला सांगितले.
स्कंद उवाच सदा गृही सुखं भुंक्ते स्त्री लक्षणवती यदि
स्कंद म्हणाले: जर पत्नी गुणी असेल तर गृहस्थाला नेहमी सुख मिळते.
वपुरावर्तगंधाश्चच्छाया सत्वं स्वरो गतिः
तिचे रूप, सुवास, सावली, स्वभाव, आवाज आणि चालणे—
आपादतलमारभ्य यावन्मौलिरुहं क्रमात्
पायाच्या तळव्यापासून ते डोक्यावरील केसांपर्यंत एकेक अंग पाहावे—
आदौ पादतलं रेखास्ततोंगुष्ठांगुली नखाः
सर्वप्रथम पायाचे तळवे, त्यावरील रेषा, बोटे, बोटांचे नख—
ऊरू कटी नितंबस्फिग्भगो जघन बस्तिके
मांड्या, कंबरेचा भाग, नितंब, मागचा भाग, योनी, खालचा पोट, मूत्राशय—
रोमाली हृदयं वक्षो वक्षोजद्वयचूचुकम् ।। जत्रुस्कंधां सकक्षादोर्मणिबंध करद्वयम्
केसांची रेषा, हृदय, छाती, स्तनांची टोके, मान, खांदे, बगल, बाहूवरील दागिने, दोन्ही हात—
पाणिपृष्ठं पाणितलं रेखांगुष्ठांगुली नखाः
हाताचा पाठीमागचा भाग, तळवा, रेषा, अंगठा, बोटे, नखे—
कपोलौ वक्त्रमधरोत्तरोष्ठौ द्विजजिह्विकाः
गाल, चेहरा, खालचा व वरचा ओठ, दात, जीभ—
पक्ष्म भ्रूकर्णभालानि मौलि सीमंतमौलिजाः
डोळ्यांच्या पापण्या, भुवया, कान, कपाळ, डोक्याचा टिळा, मागचा भाग, केस—
स्त्रीणां पादतलं स्निग्धं मांसलं मृदुलं समम् 4.1.37.
स्त्रियांचे पायाचे तळवे गुळगुळीत, मांसल, मऊ आणि सम आहेत.
रूक्षं विवर्णं परुषं खंडितप्रतिबिंबकम्
जर ते खरखरीत, रंग उडालेले, कडक किंवा तुटलेली छाया असले तर—
चक्र स्वस्तिक शंखाब्ज ध्वजमीनातपत्रवत्
पायावर चक्र, स्वस्तिक, शंख, कमळ, ध्वज, मासा किंवा छत्र यांची खूण असेल—
भवेदखंडभोगायोर्द्ध्वामध्यांगुलिसंगता
रेषा सलग, वरच्या किंवा मधल्या बोटांमध्ये मिळालेल्या असतील—
उन्नतो मांसलोंगुष्ठो वर्तुलोतुलभोगदः
अंगठा उंच, मांसल, गोल आणि मुसळीप्रमाणे असेल तर सुख मिळते.
विधवा विपुलेन स्याद्दीर्घांगुष्ठेन दुर्भगा
विधवा स्त्रीच्या अंगठ्याचा आकार मोठा आणि लांब असतो; तिच्या आयुष्यात नेहमीच दुर्दैव असते.
दीर्घांगुलीभिः कुलटा कृशाभिरतिनिर्धना
ज्या स्त्रीच्या बोटा लांब असतात, ती स्वैराचारिणी असते; आणि ज्या बोटा खूप सडपातळ असतात, ती अत्यंत गरीब असते.
चिपिटाभिर्भवेद्दासी विरलाभिर्दरिद्रिणी
ज्या स्त्रीच्या बोटा चपट्या असतात, ती दासी होते; आणि ज्या बोटा विरळ असतात, ती नेहमी गरिबीत राहते.
हत्वा बहूनपि पतीन्परप्रेष्या तदा भवेत्
अशी स्त्री अनेक पतींना मारूनही शेवटी दुसऱ्याच्या अधीन राहते.