त्रीनेवामून्समाराध्य त्रीँल्लोकान्स जयेत्सुधीः
या तिघांचं योग्य रीतीने पूजन केल्यावर, बुद्धिमान माणूस तीनही लोकांवर विजय मिळवू शकतो.
भूर्लोकं जननी भक्त्या भुवर्लोकं तथा पितुः
पृथ्वी लोक म्हणजे आईसारखी भक्तीने पूजावी, आणि मधला लोक म्हणजे वडिलांसारखा मानावा.
एतदेव नृणां प्रोक्तं पुरुषार्थचतुष्टयम्
माणसाच्या आयुष्यातील चारही पुरुषार्थ हेच खरे मानले गेले आहेत.
अधीत्य वेदान्वेदौ वा वेदं वापि क्रमाद्द्विजः
जो द्विज वेद किंवा एक वेद सुद्धा योग्य क्रमाने शिकतो—
अविप्लुत ब्रह्मचर्यो विश्वेशानुग्रहाद्भवेत्
—आणि अखंड ब्रह्मचर्य पाळतो, त्याला सर्व विश्वाच्या ईश्वराची कृपा मिळते.
काशीप्राप्त्या भवेज्ज्ञानं ज्ञानान्निर्वाणमृच्छति 4.1.36.
काशीला पोहोचल्यावर ज्ञान मिळतं, आणि त्या ज्ञानामुळे मुक्ती मिळते.
सदाचारो गृहे यद्वन्न तथास्त्याश्रमांतरे
घरातला चांगला आचार दुसऱ्या आश्रमात तसाच आढळत नाही.
गृहाश्रमात्परं नास्ति यदि पत्नीवशंवदा
पत्नी जर ऐक्याने वागणारी असेल, तर गृहस्थाश्रमापेक्षा श्रेष्ठ काहीच नाही.
आनुकूल्यं कलत्रं चेत्त्रिदिवेनापि किं ततः
पत्नी जर मनासारखी असेल, तर तीनदा देवांचे राज्य मिळालं तरी काय उपयोग?
गृहाश्रमः सुखार्थाय भार्यामूलं च तत्सुखम्
गृहस्थाश्रम सुखासाठी आहे, आणि ते सुख पत्नीवरच अवलंबून आहे.
जलौकयोपमीयंते प्रमदा मंदबुद्धिभिः
ज्यांची बुद्धी मंद आहे, ते स्त्रियांना जळाऊकासारखी उपमा देतात.
जलौका केवलं रक्तमाददाना तपस्विनी
जळाऊका फक्त रक्त शोषते, पण एक तपस्विनी स्त्री—
दक्षा प्रजावती साध्वी प्रियवाक्च वशंवदा
—ती कुशल, संततीसंपन्न, सती, गोड बोलणारी आणि पतीच्या आज्ञेत वागणारी असते.
गुरोरनुज्ञया स्नात्वा व्रतं वेदं समाप्य च
गुरूंच्या परवानगीने, स्नान करून, व्रत आणि वेद पूर्ण केल्यावर—
जने तु रसगोत्राया मातुर्याप्यसपिंडका
लग्न करताना, आपल्या कुळातील किंवा आईच्या नात्यातील, जरी सगोत्र नसली तरी स्त्री टाळावी.
स्त्रीसंबंधेप्यपस्मारि क्षयि श्वित्रि कुलं त्यजेत् 4.1.36.
स्त्रीसंबंध करताना, अपस्मार, क्षय, किंवा कोढ असलेल्या किंवा अशा घरातील स्त्री टाळावी.
रोगहीनां भ्रातृमतीं स्वस्मात्किंचिल्लघीयसीम्
ती आजारमुक्त, भाऊ असलेली आणि स्वतःपेक्षा थोडी लहान असावी.
न पर्वतर्क्षवृक्षाह्वां न नदीसर्पनामिकाम्
डोंगर, गरुड, झाड, नदी किंवा साप यांची नावे असलेली स्त्री निवडू नये.
न चातिरिक्तहीनांगीं नातिदीर्घां न वा कृशाम्
अतिशय विकृत, फार उंच किंवा फार सडपातळ अशा मुलीशी विवाह करू नये.
मोहात्समुपयच्छेत कुलहीनां न कन्यकाम्
मोहामुळे नीच वंशातील मुलीशी लग्न करू नये.
लक्षणानि परीक्ष्यादौ ततः कन्यां समुद्वहेत्
मुलीचे गुण आधी नीट पाहावेत, त्यानंतरच तिच्याशी विवाह करावा.
ब्रह्मचारि समाचार इति ते समुदी रितः
ब्रह्मचारी कसा वागावा हे तुला सांगितले.
स्कंद उवाच सदा गृही सुखं भुंक्ते स्त्री लक्षणवती यदि
स्कंद म्हणाले: जर पत्नी गुणी असेल तर गृहस्थाला नेहमी सुख मिळते.
वपुरावर्तगंधाश्चच्छाया सत्वं स्वरो गतिः
तिचे रूप, सुवास, सावली, स्वभाव, आवाज आणि चालणे—
आपादतलमारभ्य यावन्मौलिरुहं क्रमात्
पायाच्या तळव्यापासून ते डोक्यावरील केसांपर्यंत एकेक अंग पाहावे—
आदौ पादतलं रेखास्ततोंगुष्ठांगुली नखाः
सर्वप्रथम पायाचे तळवे, त्यावरील रेषा, बोटे, बोटांचे नख—
ऊरू कटी नितंबस्फिग्भगो जघन बस्तिके
मांड्या, कंबरेचा भाग, नितंब, मागचा भाग, योनी, खालचा पोट, मूत्राशय—
रोमाली हृदयं वक्षो वक्षोजद्वयचूचुकम् ।। जत्रुस्कंधां सकक्षादोर्मणिबंध करद्वयम्
केसांची रेषा, हृदय, छाती, स्तनांची टोके, मान, खांदे, बगल, बाहूवरील दागिने, दोन्ही हात—
पाणिपृष्ठं पाणितलं रेखांगुष्ठांगुली नखाः
हाताचा पाठीमागचा भाग, तळवा, रेषा, अंगठा, बोटे, नखे—
कपोलौ वक्त्रमधरोत्तरोष्ठौ द्विजजिह्विकाः
गाल, चेहरा, खालचा व वरचा ओठ, दात, जीभ—