खरो गुरोः परीवादाच्छ्वा भवेद्गुरुनिंदकः
गुरूचा अपमान केल्याने गाढवाचा, आणि निंदा केल्याने कुत्र्याचा जन्म होतो.
नाभिवाद्या गुरोः पत्नी स्पृष्ट्वांघ्री युवती सती
गुरूंची पत्नी जर तरुण आणि पतिव्रता असेल, तर तिच्या पायाला स्पर्श करून नमस्कार करू नये.
स्वभावश्चंचलः स्त्रीणां दोषः पुंसामतः स्मृतः
स्त्रियांचा स्वभाव चंचल असतो, हे पुरुषांच्या दृष्टीने दोष मानले जाते.
विद्वांसमप्यविद्वांसं यतस्ताधर्षयंत्यलम्
म्हणून त्या विद्वान असो वा अज्ञान, दोघांनाही सहज वश करू शकतात.
न मात्रा न दुहित्रा वा न स्वस्रैकांतशीलता
मातेसोबत, मुलीसोबत किंवा बहिणीसोबत एकटे राहू नये.
प्रयत्नेन खनन्यद्वद्भूमेर्वार्यधिगच्छति 4.1.36.
जसा प्रयत्नपूर्वक जमिनीत खणून पाणी मिळते —
शयानमभ्युदयते ब्रध्नश्चेद्ब्रह्मचारिणम्
जर ब्रह्मचारी झोपेत असताना वीर्य उसळी घेत असेल —
सुतस्य संभवे क्लेशं सहेते पितरौ च यत्
पुत्र जन्माला येताना आईवडिलांना जो त्रास सहन करावा लागतो —
अतस्तयोः प्रियं कुर्याद्गुरोरपि च सर्वदा
म्हणून नेहमी त्यांना आणि गुरूंनाही प्रिय वाटेल असे वागावे.
तेषां त्रयाणां शुश्रूषा परमं तप उच्यते
या तिघांची सेवा करणे हेच श्रेष्ठ तप मानले जाते.
त्रीनेवामून्समाराध्य त्रीँल्लोकान्स जयेत्सुधीः
या तिघांचं योग्य रीतीने पूजन केल्यावर, बुद्धिमान माणूस तीनही लोकांवर विजय मिळवू शकतो.
भूर्लोकं जननी भक्त्या भुवर्लोकं तथा पितुः
पृथ्वी लोक म्हणजे आईसारखी भक्तीने पूजावी, आणि मधला लोक म्हणजे वडिलांसारखा मानावा.
एतदेव नृणां प्रोक्तं पुरुषार्थचतुष्टयम्
माणसाच्या आयुष्यातील चारही पुरुषार्थ हेच खरे मानले गेले आहेत.
अधीत्य वेदान्वेदौ वा वेदं वापि क्रमाद्द्विजः
जो द्विज वेद किंवा एक वेद सुद्धा योग्य क्रमाने शिकतो—
अविप्लुत ब्रह्मचर्यो विश्वेशानुग्रहाद्भवेत्
—आणि अखंड ब्रह्मचर्य पाळतो, त्याला सर्व विश्वाच्या ईश्वराची कृपा मिळते.
काशीप्राप्त्या भवेज्ज्ञानं ज्ञानान्निर्वाणमृच्छति 4.1.36.
काशीला पोहोचल्यावर ज्ञान मिळतं, आणि त्या ज्ञानामुळे मुक्ती मिळते.
सदाचारो गृहे यद्वन्न तथास्त्याश्रमांतरे
घरातला चांगला आचार दुसऱ्या आश्रमात तसाच आढळत नाही.
गृहाश्रमात्परं नास्ति यदि पत्नीवशंवदा
पत्नी जर ऐक्याने वागणारी असेल, तर गृहस्थाश्रमापेक्षा श्रेष्ठ काहीच नाही.
आनुकूल्यं कलत्रं चेत्त्रिदिवेनापि किं ततः
पत्नी जर मनासारखी असेल, तर तीनदा देवांचे राज्य मिळालं तरी काय उपयोग?
गृहाश्रमः सुखार्थाय भार्यामूलं च तत्सुखम्
गृहस्थाश्रम सुखासाठी आहे, आणि ते सुख पत्नीवरच अवलंबून आहे.
जलौकयोपमीयंते प्रमदा मंदबुद्धिभिः
ज्यांची बुद्धी मंद आहे, ते स्त्रियांना जळाऊकासारखी उपमा देतात.
जलौका केवलं रक्तमाददाना तपस्विनी
जळाऊका फक्त रक्त शोषते, पण एक तपस्विनी स्त्री—
दक्षा प्रजावती साध्वी प्रियवाक्च वशंवदा
—ती कुशल, संततीसंपन्न, सती, गोड बोलणारी आणि पतीच्या आज्ञेत वागणारी असते.
गुरोरनुज्ञया स्नात्वा व्रतं वेदं समाप्य च
गुरूंच्या परवानगीने, स्नान करून, व्रत आणि वेद पूर्ण केल्यावर—
जने तु रसगोत्राया मातुर्याप्यसपिंडका
लग्न करताना, आपल्या कुळातील किंवा आईच्या नात्यातील, जरी सगोत्र नसली तरी स्त्री टाळावी.
स्त्रीसंबंधेप्यपस्मारि क्षयि श्वित्रि कुलं त्यजेत् 4.1.36.
स्त्रीसंबंध करताना, अपस्मार, क्षय, किंवा कोढ असलेल्या किंवा अशा घरातील स्त्री टाळावी.
रोगहीनां भ्रातृमतीं स्वस्मात्किंचिल्लघीयसीम्
ती आजारमुक्त, भाऊ असलेली आणि स्वतःपेक्षा थोडी लहान असावी.
न पर्वतर्क्षवृक्षाह्वां न नदीसर्पनामिकाम्
डोंगर, गरुड, झाड, नदी किंवा साप यांची नावे असलेली स्त्री निवडू नये.
न चातिरिक्तहीनांगीं नातिदीर्घां न वा कृशाम्
अतिशय विकृत, फार उंच किंवा फार सडपातळ अशा मुलीशी विवाह करू नये.
मोहात्समुपयच्छेत कुलहीनां न कन्यकाम्
मोहामुळे नीच वंशातील मुलीशी लग्न करू नये.