योध्यापयेदेकदेशं श्रुतेरंगान्यथापि वा
त्याने वेदाचा एखादा भाग किंवा त्याचे उपविषय योग्यतेनुसार शिकवावे.
यथाविधि निषेकादि यः कर्म कुरुते द्विजः
जो द्विज विधिप्रमाणे गर्भाधानापासून सर्व कर्मे करतो—
अग्न्याधेयं पाकयज्ञानग्निष्टोमादिकान्मखान्
पवित्र अग्नीची स्थापना, घरगुती यज्ञ, आणि अग्निष्टोमासारखे सोमयज्ञ —
उपाध्यायाद्दशाचार्य आचार्यात्तु शतं पिता
उपाध्यायापासून दहा पट, आचार्यापासून शंभर पट, आणि वडिलांकडून —
विप्राणां ज्ञानतो ज्यैष्ठ्यं बाहुजानां तु वीर्यतः
ब्राह्मणांमध्ये वयाचा मान ज्ञानावर असतो; तर क्षत्रियांमध्ये तो शौर्यावर असतो.
स्वप्ने सिक्त्वा ब्रह्मचारी द्विजः शुक्रमकामतः 4.1.36.
जर एखादा ब्रह्मचारी द्विज स्वप्नात अनिच्छेने वीर्यस्राव करतो —
स्वधर्मनिरतानां च वेदयज्ञक्रियावताम्
जे आपापल्या धर्मात निष्ठावान आहेत आणि वेद व यज्ञकर्मे करतात —
अकृत्वा भैक्ष्यचरणमसमिध्य हुताशनम्
भिक्षा मागण्याचा नियम न पाळता, किंवा अग्नी प्रज्वलित न करता —
यथेष्टचेष्टो नभवेद्गुरोर्नयनगोचरे
गुरू समोर असताना मनाप्रमाणे वागू नये.
गुरुनिंदाभवेद्यत्र परिवादस्तु यत्र च
जिथे गुरूची निंदा होते, किंवा जिथे अपमान केला जातो —
खरो गुरोः परीवादाच्छ्वा भवेद्गुरुनिंदकः
गुरूचा अपमान केल्याने गाढवाचा, आणि निंदा केल्याने कुत्र्याचा जन्म होतो.
नाभिवाद्या गुरोः पत्नी स्पृष्ट्वांघ्री युवती सती
गुरूंची पत्नी जर तरुण आणि पतिव्रता असेल, तर तिच्या पायाला स्पर्श करून नमस्कार करू नये.
स्वभावश्चंचलः स्त्रीणां दोषः पुंसामतः स्मृतः
स्त्रियांचा स्वभाव चंचल असतो, हे पुरुषांच्या दृष्टीने दोष मानले जाते.
विद्वांसमप्यविद्वांसं यतस्ताधर्षयंत्यलम्
म्हणून त्या विद्वान असो वा अज्ञान, दोघांनाही सहज वश करू शकतात.
न मात्रा न दुहित्रा वा न स्वस्रैकांतशीलता
मातेसोबत, मुलीसोबत किंवा बहिणीसोबत एकटे राहू नये.
प्रयत्नेन खनन्यद्वद्भूमेर्वार्यधिगच्छति 4.1.36.
जसा प्रयत्नपूर्वक जमिनीत खणून पाणी मिळते —
शयानमभ्युदयते ब्रध्नश्चेद्ब्रह्मचारिणम्
जर ब्रह्मचारी झोपेत असताना वीर्य उसळी घेत असेल —
सुतस्य संभवे क्लेशं सहेते पितरौ च यत्
पुत्र जन्माला येताना आईवडिलांना जो त्रास सहन करावा लागतो —
अतस्तयोः प्रियं कुर्याद्गुरोरपि च सर्वदा
म्हणून नेहमी त्यांना आणि गुरूंनाही प्रिय वाटेल असे वागावे.
तेषां त्रयाणां शुश्रूषा परमं तप उच्यते
या तिघांची सेवा करणे हेच श्रेष्ठ तप मानले जाते.
त्रीनेवामून्समाराध्य त्रीँल्लोकान्स जयेत्सुधीः
या तिघांचं योग्य रीतीने पूजन केल्यावर, बुद्धिमान माणूस तीनही लोकांवर विजय मिळवू शकतो.
भूर्लोकं जननी भक्त्या भुवर्लोकं तथा पितुः
पृथ्वी लोक म्हणजे आईसारखी भक्तीने पूजावी, आणि मधला लोक म्हणजे वडिलांसारखा मानावा.
एतदेव नृणां प्रोक्तं पुरुषार्थचतुष्टयम्
माणसाच्या आयुष्यातील चारही पुरुषार्थ हेच खरे मानले गेले आहेत.
अधीत्य वेदान्वेदौ वा वेदं वापि क्रमाद्द्विजः
जो द्विज वेद किंवा एक वेद सुद्धा योग्य क्रमाने शिकतो—
अविप्लुत ब्रह्मचर्यो विश्वेशानुग्रहाद्भवेत्
—आणि अखंड ब्रह्मचर्य पाळतो, त्याला सर्व विश्वाच्या ईश्वराची कृपा मिळते.
काशीप्राप्त्या भवेज्ज्ञानं ज्ञानान्निर्वाणमृच्छति 4.1.36.
काशीला पोहोचल्यावर ज्ञान मिळतं, आणि त्या ज्ञानामुळे मुक्ती मिळते.
सदाचारो गृहे यद्वन्न तथास्त्याश्रमांतरे
घरातला चांगला आचार दुसऱ्या आश्रमात तसाच आढळत नाही.
गृहाश्रमात्परं नास्ति यदि पत्नीवशंवदा
पत्नी जर ऐक्याने वागणारी असेल, तर गृहस्थाश्रमापेक्षा श्रेष्ठ काहीच नाही.
आनुकूल्यं कलत्रं चेत्त्रिदिवेनापि किं ततः
पत्नी जर मनासारखी असेल, तर तीनदा देवांचे राज्य मिळालं तरी काय उपयोग?
गृहाश्रमः सुखार्थाय भार्यामूलं च तत्सुखम्
गृहस्थाश्रम सुखासाठी आहे, आणि ते सुख पत्नीवरच अवलंबून आहे.