स्पंदनात्प्राक्पुंसवनं सीमंतोन्नयनं ततः
गर्भातील हालचालीपूर्वी पुंसवन विधी करतात; त्यानंतर सीमंतोन्नयन करतात.
नामाह्न्येकादशे गेहाच्चतुर्थेमासि निष्क्रमः
अकराव्या दिवशी घरी नाव ठेवतात; चौथ्या महिन्यात बाळाला घराबाहेर नेतात.
शममेनो व्रजेदेवं बैजं गर्भजमवे च
शम, मेन, बैज आणि गर्भज हे विधी करावेत.
सप्तमेथाष्टमेवाब्दे सावित्रीं ब्राह्मणोर्हति
सातव्या किंवा आठव्या वर्षी ब्राह्मणाला सावित्रीचा उपदेश मिळण्यास पात्रता येते.
ब्रह्मतेजोभिवृद्ध्यर्थं विप्रोब्देपंचमेर्हति
ब्राह्मण तेज वाढवण्यासाठी, ब्राह्मण पाचव्या वर्षी पात्र होतो.
महाव्याहृतिपूर्वं च वेदमध्यापयेद्गुरुः
महाव्याहृतीपूर्वक गुरूने वेद शिकवावा.
पूर्वोक्तविधिना शौचं कुर्यादाचमनं तथा 4.1.36.
पूर्वी सांगितलेल्या पद्धतीने शुद्धी आणि आचमन करावे.
स्नात्वांबुदैवतैर्मंत्रैः प्राणानायम्य यत्नतः
स्नान करून, जलदेवतांच्या मंत्रांनी आणि प्राणायामाने मन लावावे.
अग्निकार्यं ततः कृत्वा ब्राह्मणानभिवादयेत्
मग अग्निकर्म करून, ब्राह्मणांना नमस्कार करावा.
अभिवादनशीलस्य वृद्धसेवारतस्य च
जो नेहमी नमस्कार करतो आणि वडिलधाऱ्यांची सेवा करतो—
अधीते गुरुणा हूतः प्राप्तं तस्मै निवेदयेत्
गुरूने शिकवलेले ज्ञान मिळाल्यावर त्याला सांगावे.
अध्याप्याधर्मतोनार्थात्साध्वाप्तज्ञानवित्तदाः
अन्याय किंवा फायद्यासाठी शिकवू नये; फक्त सद्गुणी, ज्ञानप्राप्त आणि दान करणाऱ्यांना शिकवावे.
धारयेन्मेखलादंडोपवीताजिनमेव च
मेखला, दंड, उपवित आणि मृगाजिन हे परिधान करावे.
ब्राह्मणक्षत्रियविशामादिमध्यावसानतः
ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य यांच्या आरंभ, मध्य आणि शेवट वेगवेगळे सांगितले आहेत.
वाग्यतो गुर्वनुज्ञातो भुंजीतान्नमकुत्सयन्
बोलणे आवरून आणि गुरूची परवानगी घेऊन, अन्न तुच्छ न मानता खावे.
अनारोग्यमनायुष्यमस्वर्ग्यंचातिभोजनम्
अती खाल्ल्याने आजार, आयुष्य कमी होणे आणि स्वर्गप्राप्ती होत नाही.
न द्विर्भुंजीत चैकस्मिन्दिवा क्वापि द्विजोत्तमः 4.1.36.
द्विजश्रेष्ठाने एका दिवशी कुठेही दोनदा जेवू नये.
मधुमांसं प्राणिहिंसां भास्करालोकनांजने
मध, मांस, प्राण्यांना मारणे आणि सूर्यप्रकाशात काजळ लावणे हे टाळावे.
औपनायनिकः कालो ब्रह्मक्षत्र विशां परः
उपनयनाचा योग्य काळ ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य यांच्यासाठी वेगळा असतो.
इतोप्यूर्ध्वं न संस्कार्याः पतिता धर्मवर्जिताः
यापुढे जे धर्महीन आणि पतित आहेत त्यांचे संस्कार करू नयेत.
सावित्रीपतितैः सार्धं संबंधं न समाचरेत्
सावित्रीपासून पतित झालेल्यांशी संबंध ठेवू नये.
वसीरन्नानुपूर्व्येण शाण क्षौमाविकानि च भवेत्त्रिवृत्समाश्लक्ष्णा विशस्तु शणतांतवी
यज्ञोपवीत लोकर, भांग किंवा ताग यापासून योग्य क्रमाने विणावे. वैश्यांसाठी ते तागाच्या गुळगुळीत आणि तीन वळ्यांचे असावे.
मुंजाभावे विधातव्या कुशाश्मंतकबल्वजैः
मुञ्जा गवत न मिळाल्यास कुश, अश्मंतक किंवा बल्वज या गवतापासून यज्ञोपवीत करावे.
उपवीतक्रमेण स्यात्कार्पासं शाणमाविकम्
यज्ञोपवीतासाठी कापूस, ताग किंवा लोकर योग्य क्रमाने वापरावे.
बिल्वपालाशयोर्दंडो ब्राह्मणस्य नृपस्य तु
ब्राह्मणासाठी बिल्व किंवा पळसाच्या काठीचा दंड असावा, आणि राजासाठी—
आमौलिं वाऽऽललाटंवाऽऽनासमूर्ध्वप्रमाणतः
तो दंड नाकापासून मोजून डोक्याच्या टोकापर्यंत किंवा कपाळापर्यंत पोहोचावा.
प्रदक्षिणं परीत्याग्निमुपस्थाय दिवाकरम् 4.1.36.
अग्नीची प्रदक्षिणा करून सूर्याच्या दिशेने जावे.
मातृमातृष्वसृस्वसृपितृस्वसृपुरःसराः
आई, मावशी, बहीण आणि वडिलांची बहीण यांच्या उपस्थितीत—
यावद्वेदमधीते च चरन्वेदव्रतानि च
तोपर्यंत वेदाचे अध्ययन व व्रतांचे पालन करावे.
प्रोक्तोसावुपकुर्वाणो द्वितीयस्तत्र नैष्ठिकः
हा उपकुर्वाण म्हणतो, दुसरा नैष्ठिक म्हणून ओळखला जातो.