कियंति संति नो भूम्यां मोक्षक्षेत्राणि षण्मुख
हे षण्मुखा, पृथ्वीवर किती मुक्तीची क्षेत्रे आहेत?
गंगा विश्वेश्वरः काशी जागर्ति त्रितयं यतः 4.1.35.
गंगा, विश्वेश्वर आणि काशी — ही तीन नेहमी जागी आहेत.
कथमेषा त्रयी स्कंद प्राप्यते नियतं नरैः
हे स्कंदा, माणसांना ही तीन निश्चितपणे कशी मिळतात?
तपस्तादृक्क्व वा तिष्ये तिष्ये योगः क्व तादृशः
अशी कठोर तपश्चर्या कुठे आहे, आणि असा योग कुठे आहे, हे तिष्य?
विनापि तपसा स्कंद विनायोगेन षण्मुख
हे स्कंदा, तपश्चर्या किंवा योग न करता देखील —
किं किमाचरता स्कंद काशी प्राप्येत तद्वद
कशा वागणुकीने काशी मिळू शकते, हे सांग, स्कंदा.
आचारः परमो धर्म आचारः परमं तपः
वागणूक हाच श्रेष्ठ धर्म आहे; वागणूक हेच श्रेष्ठ तप आहे.
आचारमेव प्रथमं तस्मादाचक्ष्व षण्मुख
म्हणून, हे षण्मुखा, आधी वागणुकीबद्दल सांग.
यदाचरन्नरो नित्यं सर्वान्कामानवाप्नुयात्
कोणत्या वागणुकीने माणूस नेहमी सर्व इच्छा पूर्ण करू शकतो?
स्थावराः कृमयोऽब्जाश्च पक्षिणः पशवो नराः
स्थावर, किडे, जलचर, पक्षी, प्राणी आणि माणसे —
सहस्रभागः प्रथमा द्वितीयोनुक्रमात्तथा
पहिल्याला हजारावा भाग मिळतो, दुसऱ्यालाही तसाच क्रमाने.
चतुर्णामपि भूतानां प्राणिनोऽतीव चोत्तमाः 4.1.35.
या चारही प्रकारच्या सजीवांमध्ये, प्राणी सर्वात श्रेष्ठ आहेत.
मतिमद्भ्यो नराः श्रेष्ठास्तेभ्यः श्रेष्ठास्तु वाडवाः
बुद्धिमानांमध्ये माणसे श्रेष्ठ; त्यांच्यात घोडे श्रेष्ठ आहेत.
कृतधीभ्योपि कर्तारः कर्तृभ्यो ब्रह्मतत्पराः
स्थिर बुद्धी असणाऱ्यांमध्ये कर्ते श्रेष्ठ; कर्त्यांमध्ये ब्रह्मपरायण श्रेष्ठ.
अन्योन्यमर्चकास्ते वै तपोविद्याऽविशेषतः
ते एकमेकांचा सन्मान करतात, कारण तप आणि विद्या यामध्ये ते सारखेच आहेत.
अतो जगत्स्थितं सर्वं ब्राह्मणोऽर्हति नापरः तस्माद्विप्रेण सततं भाव्यमाचारशीलिना
म्हणून हे सर्व जग ब्राह्मणासाठीच आहे, दुसऱ्यासाठी नाही; म्हणून ब्राह्मणाने नेहमी चांगली वागणूक ठेवावी.
विद्वेष रागरहिता अनुतिष्ठंति यं मुने
हे मुनी, ज्यांच्यात द्वेष किंवा आसक्ती नाही, तेच अशी वागणूक पाळतात.
लक्षणैः परिहीनोपि सम्यगाचारतत्परः
जरी चिन्हे नसली, तरी जो योग्य वागणुकीस पूर्णपणे समर्पित असतो —
श्रुतिस्मृतिभ्यामुदितं स्वेषु स्वेषु च कर्मसु
आपल्या-आपल्या कर्तव्यांची माहिती वेद आणि स्मृतींमध्ये सांगितलेली आहे.
दुराचाररतो लोके गर्हणीयः पुमान्भवेत्
जो माणूस वाईट वागण्यात आनंद मानतो, तो लोकांत निंदेला पात्र ठरतो.
त्याज्यं कर्म पराधीनं कायमात्मवशं सदा
इतरांच्या अधीन असलेली कर्मे सोडावीत, पण आपले शरीर नेहमी आपल्या ताब्यात ठेवावे.
यस्मिन्कर्मण्यंतरात्मा क्रियमाणे प्रसीदति 4.1.35.
ज्या कर्मात अंतःकरण आनंदी होते, तेच कर्म करावे.
प्रथमं धर्मसर्वस्वं प्रोक्ता यन्नियमा यमाः
धर्माचा सर्वात महत्त्वाचा भाग म्हणजे यम-नियम पाळणे, असे प्रथम सांगितले आहे.
सत्यं क्षमार्जवं ध्यानमानृशंस्यमहिंसनम्
सत्य, क्षमा, सरळपणा, ध्यान, दयाळूपणा आणि अहिंसा हे यम आहेत.
शौचं स्नानं तपो दानं मौनेज्याध्ययनं व्रतम्
स्वच्छता, स्नान, तप, दान, मौन, पूजा, वाचन आणि व्रत या नियमांमध्ये येतात.
कामं क्रोधं मदं मोहं मात्सर्यं लोभमेव च
काम, क्रोध, अभिमान, मोह, मत्सर आणि लोभ हे दोष आहेत.
शनैः शनैः स चिनुयाद्धर्मं वल्मीक शृंगवत्
मुंगी जशी हळूहळू वारुळ बांधते, तशी धर्माची वाढ हळूहळू करावी.
धर्म एव सहायी स्यादमुत्र न परिच्छदः
या जगात आणि पुढेही, आपल्याला खरी साथ देणारा फक्त धर्मच असतो; संपत्ती किंवा वस्तू नव्हेत.
जायते चैकलः प्राणी प्रम्रियेत तथैकलः
प्रत्येक जीव एकटा जन्मतो आणि एकटाच मरतो.
देहं पंचत्वमापन्नं त्यक्त्वा कौ काष्ठलोष्ठवत्
शरीर नष्ट झाल्यावर, ते लाकूड किंवा मातीसारखेच टाकून द्यावे लागते.