कः प्रार्थ्यः प्रार्थनीयं किं को वा प्रार्थयिता प्रिये
प्रिये, काय मागायचे आहे? काय मागावे? कोण मागणार?
देशः कोशो बलं दुर्गं यदन्यदपि भामिनि
सुंदरिणी, कोणता देश, कोणता खजिना, कोणते सैन्य, कोणता किल्ला किंवा अजून काही?
तच्च स्वाम्यं ममान्यत्र त्वदृते जीवितेश्वरि
जीवितेश्वरी, तुझ्याशिवाय बाकी सर्व माझ्या अधिपत्याखाली आहे.
माल्पकेतोर्महीजानेरिति वाक्यं निशम्य सा
राजाचे हे शब्द ऐकून, पृथ्वीची कन्या—
कलावत्युवाच प्रजाहिताय संसृष्टं पुरुषार्थचतुष्टयम्
कलावती म्हणाली: लोकांच्या कल्याणासाठी पुरुषार्थाचे चारही हेतू निर्माण झाले आहेत.
तद्विहीनाजनिरपि जल बुद्बुदवन्मुधा
ते नसलेल्या जन्माला काही अर्थ नाही, तो पाण्यावरच्या फुग्यासारखा व्यर्थ आहे.
यत्रानुकूल्यं दंपत्योस्त्रिवर्गस्तत्र वर्धते 4.1.34.
जिथे पती-पत्नीमध्ये सुसंवाद असतो, तिथे तीनही पुरुषार्थ वाढतात.
मद्विधाना तु दासीनां शतं तेऽस्तीह मंदिरे
राजमहलात माझ्यासारख्या शंभर दासी तुझ्याकडे आहेत.
तव दास्यपि भोगाढ्या किमुतांकस्थलीचरी
तुझ्या दासींपैकी काहीजणी सुखसंपन्न आहेत— मग तुझ्या सान्निध्यात राहणारी तर किती भाग्यवान!
विपश्चित्संचयेदर्थानिष्टापूर्ताय कर्मणे
शहाण्या माणसाने सत्कर्मासाठी आणि इच्छित फळांसाठी धन जमवावे.
तवैतत्सर्वमस्तीह विश्वेशानुग्रहात्प्रिय
प्रिय, विश्वेश्वराच्या कृपेने हे सर्व तुझ्याकडे आहे.
तूर्णं प्रहिणु मां नाथ विश्वनाथपुरीं प्रति
नाथा, मला लवकरच विश्वनाथपुरीकडे पाठव.
माल्यकेतुः कलावत्या इत्याकर्ण्य वचः स्फुटम्
कलावतीचे स्पष्ट शब्द ऐकून माल्यकेतूने बोलायला सुरुवात केली.
प्रिये कलावति यदि तव गंतव्यमेव हि
प्रिय कलावती, तुला खरंच जावंच लागणार असेल,
न राज्यं राज्यमित्याहू राज्यश्रीः प्रेयसी ध्रुवम्
लोक म्हणतात राज्य म्हणजे राज्य, पण खऱ्या अर्थाने माझ्या प्रियेसारखी राज्याची शोभा दुसरी नाही.
निःसपत्नं कृतं राज्यं भुक्त्वा भोगान्निरंतरम्
मी राज्य शत्रुरहित केलं आणि अखंडपणे सुख उपभोगले.
अपत्यान्यपि जातानि किं कर्तव्यमिहास्ति मे 4.1.34.
माझी मुलंही झाली आहेत; आता इथे माझं काय बाकी आहे?
अथ प्रातः समुत्थाय कृत्वा शौचाचमक्रियाम् 4.1.34.
मग सकाळी लवकर उठून, शौच व आचमन करून,
चांद्रायणव्रतैः कृच्छ्रैर्भर्तुः शुश्रूषणैरपि
चांद्रायण व्रत, कठोर तप आणि पतीची सेवा करून,
उवाच च प्रसन्नास्य आशीर्भिरभिनद्य च
ती आनंदी चेहऱ्याने बोलली आणि शुभाशीर्वाद दिले.
तावद्विमानमापन्नं सक्वणत्किंकिणीगणम् 4.1.34.
तेवढ्यात घंटांच्या गजराने सजलेलं एक दिव्य विमान आलं.
पठित्वा पाठयित्वा वा श्रुत्वा वा श्रद्धयान्वितः
जो कोणी हे श्रद्धेने वाचतो, वाचवतो किंवा ऐकतो,
क्षेत्राणां परमं क्षेत्रं मंगलानां च मंगलम्
सर्व क्षेत्रांमध्ये हे क्षेत्र श्रेष्ठ आहे; सर्व शुभांमध्ये हेच सर्वात शुभ आहे.
श्मशानानां च सर्वेषां श्मशानं परमं महत्
सर्व स्मशानांमध्ये हे स्मशान सर्वात मोठं आणि श्रेष्ठ आहे.
धर्माभिलाषिबुद्धीनां धर्मराशिकरं परम्
धर्माची इच्छा असणाऱ्यांसाठी आणि बुद्धिमानांसाठी हे धर्माचा सर्वोच्च स्रोत आहे.
कामिनां कामजननं मुमुक्षूणां च मोक्षदम्
इच्छा असणाऱ्यांना हे सुख देतं आणि मोक्षाची इच्छा असणाऱ्यांना मुक्ती मिळवून देतं.
क्षेत्रैकदेशवर्तिन्या ज्ञानवाप्याः कथां पराम्
या क्षेत्रात असलेल्या ज्ञानवापीच्या कथा सर्वांत श्रेष्ठ आहेत.
अणुप्रमाणमपि या मध्ये काशिविकासिनी
ती जागा अगदी लहान असली तरी तिच्यात काशीचं तेज चमकतं.
कियंति संति तीर्थानि नेह क्षोणीतलेऽखिले
या संपूर्ण पृथ्वीवर किती तीर्थक्षेत्रं आहेत?
कियंत्यो न स्रवंत्योत्र रत्नाकर मुदावहाः
किती तीर्थक्षेत्रं इथे नाहीत, जी रत्नांच्या समुद्रासारखी आनंद देतात?