ज्ञानं मे जनयामास भवांतर समुद्भवम्
माझ्यात ज्ञान जागं झालं, जणू दुसऱ्या जन्मातून उगम पावलेलं.
निजं प्राग्भव वृत्तांतं ज्ञानवापीप्रभावजम् कलावत्युवाच एतस्माज्जन्मनः पूर्वमहं ब्राह्मणकन्यका
माझ्या पूर्वजन्माचा जो प्रसंग, ज्ञानवापीच्या प्रभावामुळे मला आठवला — कलावती म्हणाली : या जन्माआधी मी ब्राह्मणाची कन्या होते.
उपविश्वेश्वरं काश्यां ज्ञानवाप्यां रमे मुदा
काशीत, ज्ञानवापीच्या काठी, मी ईश्वराच्या सान्निध्यात आनंदाने रमले होते.
आख्या मम सुशीलेति मां च विद्याधरोऽहरत्
माझं नाव सुशीला होतं, आणि एका विद्याधराने मला घेऊन गेला.
रक्षसा सहतो वीरो राक्षसं स जघानह
एका वीराने, राक्षसाशी झुंज देऊन, त्या राक्षसाचा वध केला.
अवाप जन्मगंधर्वस्त्वसौ मलयकेतुतः
तो गंधर्व मलयकेतूपासून जन्माला आला.
इति ज्ञानं ममोद्भूतं ज्ञानवापीक्षणात्क्षणात् 4.1.34.
अशा रीतीने, ज्ञानवापीचं दर्शन होताच माझ्यात क्षणात ज्ञान प्रकट झालं.
ताश्च तत्परिचारिण्यः प्रहृष्टास्यास्तदाऽभवन्
त्या तिच्या सेविका त्या क्षणी अत्यंत आनंदित झाल्या.
अहो कथं हि सा लभ्या यत्प्रभावोयमीदृशः
अरे, अशी तेजस्वी स्त्री कशी मिळते, जिचं तेज असं विलक्षण आहे!
कलावति नमस्तुभ्यं कुरुनोपि समीहितम्
कलावती, तुला नमस्कार; तुझ्या हातून कठीण गोष्टीही साध्य होवोत.
अयं च नियमोस्माकमद्यारभ्य कलावति
आजपासून, कलावती, हा आमचा निश्चय आहे—
अवश्यं ज्ञानवापी सा नाम्ना भवितुमर्हति
ही ज्ञानवापी नक्कीच तुझ्या नावाने ओळखली जावी.
ॐकृत्य तासां वाक्यं सा स्वाकारं परिगोप्य च
त्यांच्या बोलण्यावर 'ॐ' उच्चारून, तिने स्वतःचं रूप लपवलं.
कलावत्युवाच त्वामासाद्य पतिं राजन्प्राप्ताः सर्वे मनोरथाः
कलावती म्हणाली : राजन, तुला पती म्हणून मिळवल्यामुळे माझे सर्व इच्छित मनोकामना पूर्ण झाल्या.
एको मनोरथः प्रार्थ्यो ममास्त्यत्रार्यपुत्रक
आर्यपुत्रा, मला येथे एकच इच्छा मागायची आहे.
मम तु त्वदधीनायाः सुदुष्प्रापतरो महान्
पण मी तुझ्यावर अवलंबून आहे, आणि माझी ही इच्छा मिळवणे फारच कठीण आहे.
प्राणेश किं बहूक्तेन यदि प्राणैः प्रयोजनम् 4.1.34.
प्राणेश्वरा, जर प्राणच हवेत, तर जास्त बोलण्यात काय अर्थ आहे?
प्राणेभ्योपि गरीयस्यास्तस्या वाक्यं निशम्य सः
तीचे शब्द, जे प्राणांपेक्षा जड होते, ऐकून तो—
राजोवाच नाहं प्रिये तवादेयमिह पश्यामि भामिनि
राजा म्हणाला: प्रिये, सुंदरिणी, येथे तुला देऊ नये असे काहीच मला दिसत नाही.
अविलंबितमाचक्ष्व कृतं विद्धि कलावति
कलाावती, विलंब न करता सांग, तुझी इच्छा आधीच पूर्ण झाली असे समज.
कः प्रार्थ्यः प्रार्थनीयं किं को वा प्रार्थयिता प्रिये
प्रिये, काय मागायचे आहे? काय मागावे? कोण मागणार?
देशः कोशो बलं दुर्गं यदन्यदपि भामिनि
सुंदरिणी, कोणता देश, कोणता खजिना, कोणते सैन्य, कोणता किल्ला किंवा अजून काही?
तच्च स्वाम्यं ममान्यत्र त्वदृते जीवितेश्वरि
जीवितेश्वरी, तुझ्याशिवाय बाकी सर्व माझ्या अधिपत्याखाली आहे.
माल्पकेतोर्महीजानेरिति वाक्यं निशम्य सा
राजाचे हे शब्द ऐकून, पृथ्वीची कन्या—
कलावत्युवाच प्रजाहिताय संसृष्टं पुरुषार्थचतुष्टयम्
कलावती म्हणाली: लोकांच्या कल्याणासाठी पुरुषार्थाचे चारही हेतू निर्माण झाले आहेत.
तद्विहीनाजनिरपि जल बुद्बुदवन्मुधा
ते नसलेल्या जन्माला काही अर्थ नाही, तो पाण्यावरच्या फुग्यासारखा व्यर्थ आहे.
यत्रानुकूल्यं दंपत्योस्त्रिवर्गस्तत्र वर्धते 4.1.34.
जिथे पती-पत्नीमध्ये सुसंवाद असतो, तिथे तीनही पुरुषार्थ वाढतात.
मद्विधाना तु दासीनां शतं तेऽस्तीह मंदिरे
राजमहलात माझ्यासारख्या शंभर दासी तुझ्याकडे आहेत.
तव दास्यपि भोगाढ्या किमुतांकस्थलीचरी
तुझ्या दासींपैकी काहीजणी सुखसंपन्न आहेत— मग तुझ्या सान्निध्यात राहणारी तर किती भाग्यवान!
विपश्चित्संचयेदर्थानिष्टापूर्ताय कर्मणे
शहाण्या माणसाने सत्कर्मासाठी आणि इच्छित फळांसाठी धन जमवावे.