अतिथीनपि संतर्प्य पंचयज्ञरता अपि
जे अतिथींचं समाधान करतात आणि पाच यज्ञात नेहमी रमतात,
वानप्रस्थाश्रमयुजो ज्ञात्वा निर्वाणसाधनम्
जे वानप्रस्थाश्रमात प्रवेश करून मुक्तीचं साधन ओळखतात,
अनन्यसाधनां मुक्तिं ज्ञात्वा शास्त्रैरनेकधा
अनेक शास्त्रांमधून जी मुक्ती दुसऱ्या कोणत्याही साधनाशिवाय मिळते हे समजतात,
दंडयित्वा मनोवाचं कायं नित्यं त्रिदंडिनः
जे त्रिदंडधारी नेहमी मन, वाणी आणि शरीर यांना संयमात ठेवतात,
शिखी मुंडी जटी वापि कौपीनी वा दिगंबरः
कोणी शिखा ठेवणारे, कोणी मुंडण केलेले, कोणी जटा वाढवलेले, कोणी फक्त कौपीन घालणारे, तर कोणी नग्न असतात,
तपःकर्तुं न शक्ता ये दानं वा दातुमक्षमाः १- हेलयैषा यथा दद्यान्निर्वाणं मणिकर्णिका
जे तप किंवा दान देऊ शकत नाहीत, ते जरी हलगर्जीपणाने काही दिलं, तरी मणिकर्णिका त्यांना मुक्ती देते.
अनशनव्रतभृते त्रिकालाभ्यवहारिणे 4.1.34.
कोणी उपवासाचं व्रत पाळतात, तर कोणी दिवसातून तीन वेळा जेवतात,
यथोक्तमाचरेदेको निष्ठा पाशुपतंव्रतम्
जो एकटा, सांगितल्याप्रमाणे, पाशुपत व्रत निष्ठेने आचरण करतो,
दृष्टात्र वपुषः पाते द्वयोश्च सदृशी गतिः
इथे, शरीर पडल्यानंतर, दोघांनाही सारखीच अवस्था मिळते.
स्वर्गद्वारे विशेयुर्ये विगाह्य मणिकर्णिकाम्
जे मणिकर्णिकेत स्नान करून प्रवेश करतात, ते स्वर्गाच्या दारात पोहोचतात.
स्वर्गद्वाः स्वर्गभूरेषा मोक्षभूर्मणिकर्णिका
ही मणिकर्णिका म्हणजेच स्वर्गाचे दार, स्वर्गाची भूमी आणि मोक्ष मिळविण्याचे स्थान आहे.
दत्त्वा दानान्यनेकानि विगाह्य मणिकर्णिकाम्
अनेक दानं देऊन मणिकर्णिकेत प्रवेश केल्यावर,
स्वर्गापवर्गयोरर्थः कोविदैश्च निरूपितः
ज्ञानी लोकांनी सांगितले आहे की, या ठिकाणाचा उद्देश स्वर्ग आणि मोक्ष दोन्हीसाठी आहे.
मणिकर्ण्युपविष्टस्य यत्सुखं जायते सतः
मणिकर्णिकेवर बसलेल्या माणसाला जे सुख मिळते,
महासुखं यदुद्दिष्टं समाधौ विस्मृतात्मनाम्
ते सुख ध्यानात मग्न होऊन स्वतःला विसरलेल्या साधकांना मिळणाऱ्या परमानंदासारखेच आहे.
स्वर्गद्वारात्पुरोभागे देवनद्याश्च पश्चिमे
स्वर्गद्वाराच्या समोर आणि देव नदीच्या पश्चिमेला,
यावंतो भास्वतः स्पर्शाद्भासंते सैकताः कणाः 4.1.34.
सूर्याच्या प्रकाशाने चमकणाऱ्या वाळूच्या कणांइतकी,
संति तीर्थानि तावंति परितो मणिकर्णिकाम्
मणिकर्णिकेच्या आजूबाजूला तितकीच पवित्र तीर्थस्थळे आहेत.
यदन्वये कोपि मुक्तः संप्राप्य मणिकर्णिकाम्
मणिकर्णिकेला पोहोचून जर कुणी वंशातील व्यक्ती मुक्ती मिळवते,
तर्पिताः पितरो येन संप्राप्य मणिकर्णिकाम्
मणिकर्णिकेला पोहोचल्यावर ज्यामुळे पितर तृप्त होतात,
आमध्याद्देवसरित आ हरिश्चंद्रमडपात्
देव नदीच्या मधून हरिश्चंद्र मंडपापर्यंत,
एतद्रजःकणतुलां त्रिलोक्यपि न गच्छति
या ठिकाणच्या एका धुळीच्या कणाच्या तोलासुद्धा तिन्ही लोकांचा भार जुळत नाही.
कलावती चित्रपटीं पश्यंतीत्थं मुहुर्मुहुः
कलावती वारंवार रंगीत वस्त्राने सजवलेले तीर्थस्थळ पाहत होती.
यदंबुसततं रक्षेद्दुर्वृत्ताद्दंडनायकः
जेव्हा दंडनायक पापी लोकांपासून पाण्याने भरलेल्या त्या जागेचे रक्षण करतो,
योष्टमूर्तिर्महादेवः पुराणे परिपठ्यते
पुराणांमध्ये आठ रूपांचा महादेव असे वर्णन केले आहे.
नेत्रयोरतिथीकृत्य ज्ञानवापी कलावती
कलावतीने डोळ्यांनी ज्ञानवापीचे मनापासून दर्शन घेतले,
अंगानि वेपथुं प्रापुः स्विन्ना भालस्थली भृशम् 4.1.34.
तिच्या अंगाला कंप सुटला, कपाळावर घामाच्या धारा वाहू लागल्या.
तस्तंभ गात्रलतिका मुखवैवर्ण्यमाप च
तिच्या अंगावरच्या नसांनी जणू कडकपणा घेतला आणि चेहऱ्यावर रंग उडाला.
साक्षणं स्वं विसस्मार काहं क्वाहं न वेत्ति च
त्या क्षणी तिला स्वतःचं भानच राहिलं नाही; आपण कोण आहोत, कुठे आहोत, हे तिला मुळीच कळलं नाही.
अथ तत्परिचारिण्यस्त्वरमाणा इतस्ततः
मग तिच्या सेविका घाईघाईने इकडून तिकडे धावू लागल्या.