तदेतदतुलं तीर्थं तव नाम्नास्तु शंकर ।। 4.1.33.
हे शंकरा, हे अद्वितीय तीर्थ तुझेच नाव धारण करो.
त्रिलोक्यां यानि तीर्थानि भूर्भुवःस्वः स्थितान्यपि
त्रैलोक्यातील पृथ्वी, आकाश आणि स्वर्गातील सर्व तीर्थस्थाने—
शिवज्ञानमिति ब्रूयुः शिवशब्दार्थचिंतकाः
‘शिव’ या शब्दाचा अर्थ ज्यांना समजतो, ते शिवज्ञानच म्हणतात.
अतो ज्ञानोद नामैतत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।। अस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते
म्हणून हे तीर्थ ‘ज्ञानोदा’ म्हणून प्रसिद्ध झाले आहे; त्याचे केवळ दर्शन घेतल्याने सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.
ज्ञानोदतीर्थसंस्पर्शादश्वमेधफलं लभेत्
ज्ञानोदा तीर्थाचा स्पर्श केल्याने अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
फल्गुतीर्थे नरः स्नात्वा संतर्प्य च पितामहान्
फाल्गु तीर्थावर स्नान करून आणि पितरांचे तर्पण केल्याने—
गुरुपुष्यासिताष्टम्यां व्यतीपातो यदा भवेत्
गुरु, पुष्य आणि असिता नक्षत्र असताना, अष्टमीच्या दिवशी जेव्हा योग जुळतो—
यत्फलं समवाप्नोति पितॄन्संतर्प्य पुष्करे
पुष्कर येथे पितरांचे तर्पण केल्याने जे फळ मिळते—
सन्निहत्यां कुरुक्षेत्रे तमोग्रस्ते विवस्वति
कुरुक्षेत्रात, सूर्यग्रहणाच्या काळात, जेव्हा प्रखर अंधार असतो—
पिंडनिर्वपणं येषां ज्ञानतीर्थे सुतैः कृतम्
ज्यांच्या मुलांनी ज्ञानतीर्थावर पिंडदान केले आहे—
अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुपवासी नरोत्तमः 4.1.33.
अष्टमी आणि चतुर्दशी या दिवशी उत्तम पुरुषाने उपवास करावा.
एकादश्यामुपोष्यात्र प्राश्नाति चुलुकत्रयम्
इकडे एकादशीला उपवास करून नंतर तीन घास अन्न घ्यावे.
ईशानतीर्थे यः स्नात्वा विशेषात्सोमवासरे
जो कोणी ईशानतीर्थात, विशेषतः सोमवारी, स्नान करतो,
ततः समर्च्य श्रीलिंगं महासंभारविस्तरैः
मग श्रीलिंगाची भरपूर नैवेद्याने पूजा करावी,
उपास्य संध्यां ज्ञानोदे यत्पापं काललोपजम् । क्षणेन तदपाकृत्य ज्ञानवाञ्जायते द्विजः
नंतर संध्याकाळी ध्यान केल्यावर, वेळेचे पालन न केल्याने जे पाप होते ते क्षणात नाहीसे होते आणि तो द्विज ज्ञानी होतो.
शिवतीर्थमिदं प्रोक्तं ज्ञानतीर्थमिदं शुभम्
हे शिवतीर्थ आहे; हे शुभ तीर्थ म्हणजेच ज्ञानतीर्थ आहे.
स्मरणादपि पापौघो ज्ञानोदस्य क्षयेद्ध्रुवम्
फक्त आठवण काढली तरी या ज्ञानतीर्थामुळे सर्व पापांचा नाश नक्कीच होतो.
डाकिनीशाकिनी भूतप्रेतवेतालराक्षसाः
डाकिनी, शाकिनी, भूत, प्रेत, वेताळ आणि राक्षस,
ज्वरापस्मारविस्फोटद्वितीयकचतुर्थकाः
ज्वर, अपस्मार, फोड आणि दुसऱ्या-चौथ्या प्रकारचे रोग,
ज्ञानोदतीर्थपानीयैर्लिंगं यः स्नापयेत्सुधीः
जो शहाणा मनुष्य ज्ञानतीर्थाच्या पाण्याने लिंगाचे अभिषेक करतो,
ज्ञानरूपोह मेवात्र द्रवमूर्तिं विधाय च 4.1.33.
इथे मीच ज्ञानरूप आहे आणि द्रवरूप धारण केले आहे.
इति दत्त्वा वराञ्छंभुस्तत्रैवांतरधीयत
अशी वरदानं देऊन शंभू तिथेच अदृश्य झाला.
ईशानो जटिलो रुद्रस्तत्प्राश्य परमोदकम्
ईशान, जटाधारी रुद्र, त्या परम पाण्याचा आस्वाद घेतो,
ज्ञानवाप्यां हि यद्वृत्तं तदाख्यामि निशामय
ज्ञानवापीत काय घडले ते मी सांगतो, नीट ऐक.
हरिस्वामीति विख्यातः काश्यामासीद्विजः पुरा
पूर्वी काशीमध्ये हरिस्वामी नावाचा एक प्रसिद्ध द्विज होता.
न समा शीलसंपत्त्या तस्या काचन भूतले
त्याच्या सदाचारात आणि गुणात पृथ्वीवर कोणीही तोडीस तोड नव्हता.
न नारी तादृगस्तीह ना भरी किन्नरी न च [
इथे अशी स्त्री नव्हती, ना अप्सरा, ना किन्नरी, जी त्यासारखी असेल.
सर्वसौंदर्यनिलया सर्वलक्षणसत्खनिः
ती सर्व सौंदर्याची निवासस्थान होती आणि सर्व शुभ गुणांची खाण होती.
तदास्य शरणं यातो मन्ये दर्शभयाच्छशी
त्या वेळी, चंद्राने तिला पाहिले जाईल या भीतीने तिच्या आश्रयाला धाव घेतला असे मला वाटते.
तद्भ्रूर्भ्रमरराजीव गंडपत्रलतांतरे
तिच्या गालाच्या हिरव्या वळणात तिचे भुवई जणू मधमाशांच्या रांगेसारखी दिसते.