चेष्टास्त्यज दरिद्राणां धूलिधूसरिणाममूः
गरिबांची, धूळ आणि मळाने माखलेल्या माणसांची वागणूक सोडून दे.
तां दशां चरमां प्राप्य भक्तियोगं ततश्चर
ती शेवटची अवस्था गाठल्यावर मग भक्तीयोगाचा अभ्यास कर.
रुष्टदृष्टिं च जनकं कदाचिदवलोक्य सः 4.1.32.
कधी कधी वडिलांचा रागावलेला कटाक्ष पाहून—
ततश्चिंतामवापोच्चैर्दिग्भ्रांतिमपि चाप्तवान्
तेव्हा तो खोल विचारात पडला आणि दिशाही विसरला.
क्व यामि क्व स्थिते शंभो मम श्रेयो भविष्यति
'कुठे जाऊ, कुठे राहू, शंभो, म्हणजे माझे कल्याण होईल?'
इति श्रुतं मया पूर्वं पितुरुत्संगवर्तिना
असे मी पूर्वी ऐकले होते, वडिलांच्या मांडीवर असताना—
मात्रा पित्रा परित्यक्ता ये त्यक्ता निजबंधुभिः
जे आई-वडिलांनी टाकले, आणि आप्तांनीही सोडले—
जरया परिभूता ये ये व्याधिविकलीकृताः
जे वृद्धत्वाने उपेक्षित झाले, आणि जे आजाराने त्रस्त झाले—
पदे पदे समाक्रांता ये विपद्भिरहर्निशम्
जे लोक प्रत्येक पावलावर, रात्रंदिवस संकटांनी वेढलेले असतात,
पापराशिभिराक्रांता ये दारिद्र्य पराजिताः
जे पापांच्या राशींनी ग्रासले गेले आहेत आणि दारिद्र्याने हरले आहेत,
संसार भयभीताय ये ये बद्धाः कर्मबंधनैः
जे संसाराच्या भीतीने घाबरले आहेत आणि कर्माच्या बंधनात अडकले आहेत,
श्रुतिस्मृतिविहीना ये शौचाचारविवर्जिताः
जे वेद-धर्मशास्त्रांपासून दूर आहेत, आणि शुद्धता व चांगल्या वागणुकीपासून वंचित आहेत,
ये च योगपरिभ्रष्टास्तपो दान विवर्जिताः 4.1.32.
आणि जे योगमार्गातून भरकटले आहेत, तप आणि दान यांचा त्याग केलेला आहे,
मध्ये बंधुजने येषामपमानं पदे पदे
ज्यांना आपल्या नातेवाईकांत प्रत्येक पावलावर अपमान सहन करावा लागतो,
आनंदकानने येषां रुचिर्वै वसतां सताम्
जे सत्पुरुषांच्या सहवासात, आनंदाच्या वनात राहून खरोखरच सुखी होतात,
भर्ज्यते कर्मबीजानि यत्र विश्वेशवह्निना
जिथे विश्वेश्वराच्या अग्नीने कर्माची बीजे जळून जातात,
हरिकेशो विचार्येति यातो वाराणसीं पुरीम्
हरिकेशाने असे विचार करून, वाराणसी नगरीकडे प्रस्थान केले.
पुनर्नो तनुसंबंधस्तनुद्वेषिप्रसादतः
ज्याने शरीरद्वेष दूर केला, त्याच्या कृपेने पुन्हा आपल्याला हे देहबंध लाभो.
अथ कालांतरे शंभुः प्रविश्यानंदकानमम्
नंतर, दुसऱ्या वेळी, शंभू आनंदवनात प्रवेशले.
अमंदामोदमंदारं कोविदारपरिष्कृतम्
तेथे मंदार व अमंदार वृक्षांच्या मंद सुवासाने भरलेले, कोविदारांनी सजलेले होते.
विकसन्मालतीजालं करवीरविराजितम्
मलतीच्या फुलांच्या गजऱ्यांनी फुललेले, करवीर फुलांनी शोभलेले होते,
जृंभद्विचकिलामोदं लसत्कंकेलिपल्लवम्
विकसलेल्या विचकिलाच्या सुवासाने दरवळलेले, चमकणाऱ्या कामकेळीच्या कोमल पालव्यांनी सजलेले होते,
पुष्प्यपुन्नागनिकरं बकुलामोदमोदितम् 4.1.32.
फुललेल्या पुन्नागाच्या झाडांनी, बकुळ फुलांच्या सुवासाने आनंदित झालेले होते,
बहुशोलंबिरोलंब मालामालितभूतलम्
खाली अनेक हारांनी भरपूर सजलेली भूमी होती, ज्या सर्वत्र लोंबकळत होत्या,
गुरुणाऽगुरुणामत्त भद्रजातिविहंगमम्
जाड अगरूच्या सुवासाने मतवाले झालेले शुभ्र पक्षी तिथे भरपूर होते,
मेरुतुंग नमेरुस्थच्छायाक्रीडितकिंनरम्
आणि मेरूइतक्या उंच झाडांच्या सावलीत, किंनर दांपत्ये खेळत होती.
कदंबानां कदंबेषु गुंजद्रोलंबयुग्मकम्
कदंबाच्या झाडांमध्ये, मधमाशांच्या जोड्या गूंजत लटकलेल्या दिसतात.
शालतालतमालाली हिंताली लकुचावृतम् नारिकेल तरुच्छन्न नारंगीरागरंजितम्
शाल, ताल, तमाळ, अळी आणि हिंताल या झाडांवर लाकुचाच्या घडांनी भरलेली फळं आहेत, नारळाच्या झाडांनी सावली पडली आहे आणि नारिंगी व अगरुच्या सुवासाने ते सजले आहे.
फलिजंबीरनिकरं मधूकमधुपाकुलम्
फळांनी लगडलेल्या जांभिरीच्या बागा आहेत आणि मधुकाच्या झाडांवर मधमाशांचे थवे भरलेले आहेत.
मधुरामोद दमनच्छन्नं मरुबनोदितम्
गोड सुगंध असलेल्या दमन वेलींनी ती जागा छायेत आहे आणि वाळूतून हलका वारा वाहतो आहे.