न तृप्तिमधिगच्छामि शृण्वन्वाराणसीकथाम्
माझं मन वाराणसीच्या कथेला ऐकत असताना कधीच तृप्त होत नाही.
अनुग्रहो यदि मयि योग्योस्मि श्रवणे यदि
माझ्यावर कृपा असेल, आणि मी ऐकण्यास योग्य असेन,
कोसौ भैरवनामात्र काशिपुर्यां व्यवस्थितः
ही काशी नगरीत स्थिर असलेली भैरव नावाची व्यक्ती कोण आहे?
कथमाराधितश्चैव सिद्धिदः साधकस्य वै
तो साधकाला सिद्धी देणारा कसा पूजला जातो, हे कसं आहे?
तथा न कस्यचिन्मन्ये ततो वक्ष्याम्यशेषतः
म्हणून मी दुसऱ्या कुणालाही योग्य मानत नाही; म्हणून मी हे सर्व सांगतो.
प्रादुर्भावं भैरवस्य महापातकनाशनम्
भैरवाचा प्रादुर्भाव मोठ्या पापांचा नाश करणारा आहे.
पाणिभ्यां परितः प्रपीड्य सुदृढं निश्चोत्य निश्चोत्य च ब्रह्मांडं सकलं पचेलिमरसालोच्चैः फलाभं मुहुः
तो आपल्या हातांनी सर्व बाजूंनी घट्ट दाबून, पुन्हा पुन्हा पिळून, संपूर्ण ब्रह्मांडाला पचेलिमाच्या रसाने फळासारखं सारखं बनवतो.
कुंभयोने न वेत्त्येव महिमानं महेशितुः
कुंभातून जन्मलेल्याला महेश्वराची महती मुळीच ठाऊक नाही.
न चित्रमत्र भूदेव भवमाया दुरत्यया
हे काही आश्चर्य नाही, पृथ्वीच्या अधिपती; या जगाची माया ओलांडणं फार कठीण आहे.
वेदयेद्यदिचात्मानं स एव परमेश्वरः 4.1.31.
जो स्वतःला ओळखतो, तोच खरा परमेश्वर आहे.
स सर्वगोपि नेक्ष्येत स्वात्मारामो महेश्वरः
तो सर्वत्र आहे, पण दिसत नाही; महेश्वर आपल्या स्वतःतच आनंद मानतो.
पुरा पितामहं विप्र मेरुशृंगे महर्षयः
पूर्वी, महर्षी आणि पितामह मेरूच्या शिखरावर एकत्र आले होते.
समा यया महेशस्य मोहितो लोकसंभवः
ज्यामुळे लोकांचा उत्पत्ती करणारा मोहात पडला, आणि सगळे जीवही.
जगद्योनिरहं धाता स्वयंभूरेक ईश्वरः
मीच या जगाचा मूळ, धारण करणारा, स्वयंभू आणि एकमेव ईश्वर आहे.
प्रवर्तको हि जगतामहमेको निवर्तकः
मीच या जगाचा आरंभ करणारा आणि मीच त्याचा संहार करणारा आहे.
तस्यैवं ब्रुवतो धातुः क्रतुर्नारायणांशजः
धाता असं म्हणत असताना, नारायणाच्या अंशातून जन्मलेला यज्ञ...
अविज्ञाय परं तत्त्वं किमेतत्प्रतिपाद्यते
परम सत्य न कळता, हे असं का सांगितलं जातंय?
अहं कर्ता हि लोकानां यज्ञो नारायणः परः
मीच या सर्व जगाचा कर्ता आहे; यज्ञ म्हणजेच सर्वोच्च नारायण आहे.
अहमेव परं ज्योतिरहमेव परा गतिः
मीच सर्वोच्च तेज आहे; मीच अंतिम ध्येय आहे.
एवं विप्र कृतौ मोहात्परस्परजयैषिणौ 4.1.31.
असं, ब्राह्मण, कृतयुगात, मोहामुळे दोघंही एकमेकांवर विजय मिळवायचा प्रयत्न करत होते.
यूयमेव न संदेहः किं तत्त्वं प्रतितिष्ठत
तुम्हीच, कोणतीही शंका न ठेवता, सत्य काय ते ठरवा.
श्रुतय ऊचुः यदि मान्या वयं देवौ सृष्टिस्थितिकरौ विभू
वेद म्हणाले: जर आम्हाला, हे देवहो, सृष्टी आणि स्थिती करणारे मानलं जात असेल—
श्रुत्युक्तमिदमाकर्ण्य प्रोचतुस्तौ श्रुतीः प्रति
वेदांनी असं बोलल्यावर, त्या दोघांनी वेदांना उत्तर दिलं.
ऋगुवाच यदंतःस्थानि भूतानि यतः सर्वं प्रवर्तते
ऋग्वेद म्हणाला: ज्याच्यात सर्व जीव राहतात, ज्यापासून सर्व काही निर्माण होतं—
येन प्रमाणं हि वयं स एकः सर्वदृक्छिवः
ज्याच्यामुळे आम्ही ओळखले जातो, तोच एक सर्वत्र पाहणारा शिव आहे.
यद्भासा भासते विश्वं स एकस्त्र्यंबकः परः
ज्याच्या प्रकाशाने हे विश्व उजळतं, तोच एक सर्वोच्च त्र्यंबक आहे.
तमाहुरेकं कैवल्यं शंकरं दुःखतस्करम्
त्याला एक, अद्वितीय, शंकर, दुःख दूर करणारा असं म्हणतात.
श्रुतीरितं निशम्येत्थं तावतीव विमोहितौ
वेदांनी असं सांगितल्यावर, दोघंही खूपच गोंधळून गेले.
कथं प्रमथनाथोसौ रममाणो निरंतरम्
प्रमथांचा स्वामी, नेहमी आनंदात रमणारा, तो कसा वागत असावा—
विटंकवेशो जटिलो वृषगोव्यालभूषणः 4.1.31.
भिक्षुकासारखा वेश, जटाजूट, आणि बैल, गाय, सर्प यांची अलंकारं घालून?