अकृत्वा जाह्नवीस्नानमनवेक्ष्य जगत्पतिम्
त्याने गंगेचे स्नान केले नव्हते, ना जगाचा स्वामी पाहिला होता,
भारवाडप्यरण्यान्यां ताम्रसंपुटमध्यतः।। दृष्ट्वास्थीनि विनिःश्वस्य तानि त्यक्त्वा गृहं ययौ
दुसऱ्या जंगलात, तांब्याच्या भांड्यात त्या भार वाहणाऱ्याची हाडे पाहिली; खोल श्वास घेत त्याने ती तिथेच सोडली आणि घरी परतला.
वणिक्च तद्गृहं प्राप्य शुष्ककंठोष्ठतालुकः
तो व्यापारी घरी पोहोचला तेव्हा त्याचे घसा, ओठ आणि तालू कोरडे पडले होते.
आशया किंचिदाश्वस्य तत्पत्नीं परिपृष्टवान्
थोडी आशा धरून, थोडा सावरून, त्याने त्या माणसाच्या बायकोला विचारले.
वसु क्व ते गतो भर्ता मातुरस्थीनिमेऽर्पय
'तुझा नवरा कुठे गेला आहे? मला माझ्या आईसाठी त्याची हाडे दे.'
अज्ञात्वा लोभवशतस्तेन नीतोऽस्थिसंपुटः
माहित नसताना आणि लोभापोटी, तो त्या हाडांच्या गुंडाळीसोबत गेला.
अथवा न प्रसू दोषो मंदभाग्योऽस्मि तत्सुतः
किंवा कदाचित चूक आईची नाही; मीच तिचा दुर्दैवी मुलगा आहे.
उद्यमं कृतवानस्मि न सिद्ध्येन्मंदभाग्यतः
मी प्रयत्न केला, पण माझ्या दुर्दैवामुळे तो यशस्वी झाला नाही.
अस्थीनि दर्शयत्वाशु धनं दास्येऽधिकं ततः 4.1.30.
'लवकर हाडे दाखव, मी तुला त्यासाठी आणखी धन देईन.'
लज्जानम्रशिराःसोऽथ वृत्तांतं विनिवेद्य च
ती लाजून मान खाली घालून, सगळा प्रकार सांगू लागली.
वनेचरोऽथ तत्स्थानं दैवाद्विस्मृतवान्मुने
मग, ऋषी, त्या वनात राहणाऱ्याला नशिबाने ते ठिकाण विसरले गेले.
इतोरण्यात्ततो याति ततोरण्यादितो व्रजेत्
तो एक जंगल सोडून दुसऱ्यात जात असे, आणि तिथून पुढे दुसऱ्या जंगलात निघून जाई.
विहाय मध्येऽरण्यानि तं ययौ च स्वपक्कणम्
मधल्या जंगलांना मागे सोडून तो आपल्या घराकडे गेला.
क्षुत्क्षामः शुष्ककंठोष्ठो हाहेति परिदेवयन् ८
भुकेने कृश झालेला, कोरड्या घशाने व ओठांनी, तो 'हाय हाय' करत दुःख व्यक्त करू लागला.
तन्मंदभाग्यतां श्रुत्वा लोकात्कार्पटिको मुने
त्याच्या दुर्दैवाची गोष्ट ऐकून, लोकांनी त्याला भिकारी म्हणायला सुरुवात केली.
काश्यां प्रवेशं प्राप्यापि तदस्थीनि घटोद्भव
घटोत्कचा, तो काशीमध्ये पोहोचल्यानंतरही त्याच्या फक्त हाडाच उरली होती.
एवं काश्यां प्रविश्यापि पापी धर्मानुषंगतः
असा तो पापी काशीमध्ये गेल्यावरही, आपल्या कर्मामुळे कर्माच्या फळांना बांधलेलाच राहिला.
तस्माद्विश्वेश्वराज्ञैव काशीवासेऽत्र कारणम्
म्हणून, विश्वेश्वराच्या आज्ञेनेच येथे काशीमध्ये वास्तव्य मिळते.
वाराणसीति विख्याता तदारभ्य महामुने 4.1.30.
त्या वेळेपासून, हे शहर 'वाराणसी' म्हणून प्रसिद्ध झाले, हे महर्षे.
वाराणसीह करुणामयदिव्यमूर्तिरुत्सृज्य यत्र तु तनुं तनुभृत्सुखेन
वाराणसीमध्ये, करुणेने भरलेली दिव्य मूर्ती आहे, जिथे देहधारी जीव आनंदाने आपला देह सोडतात.
जातो मृतो बहुषु तीर्थवरेषु रे त्वं जंतो न जातु तव शांतिरभून्निमज्य
अनेक उत्तम तीर्थस्थळी जन्म घेऊन किंवा मृत्यू येऊन, केवळ स्नान केल्याने, हे जीव, तुला कधीच खरी शांती मिळाली नाही.
अन्यत्र तीर्थ सलिले पतितोद्विजन्मा देवादिभावमयते न तथा तु काश्याम्
इतर तीर्थांच्या पाण्यात पडल्यावर जीव देवपद मिळवतो, पण काशीमध्ये तसे होत नाही.
नैषा पुरी संसृतिरूपपारावारस्य पारं पुरहा पुरारिः
हे शहर संसाराच्या समुद्राचा पार नाही; पुरहारा, पुरारीच त्याचा खरा काठ आहे.
तीर्थांतराणि मनुजः परितोऽवगाह्य हित्वा तनुं कलुषितां दिवि दैवतं स्यात्
माणूस इतर तीर्थांमध्ये स्नान करून, आपला अपवित्र देह सोडून, स्वर्गात देवपद मिळवतो.
वाराणसी समरसीकरणादृतेपि योगादयोगिजनतां जनतापहंत्री
वाराणसीच्या समरसतेशिवायही, ती योगी असो वा नसो, सर्व लोकांचे दुःख दूर करते.
वाराणसी परिसरे तनुमिष्टदात्रीं धर्मार्थकामनिलयामहहाविसृज्य
वाराणसीच्या परिसरात, ती इच्छित देह देणारी, धर्म, अर्थ, आणि काम यांचे निवासस्थान आहे आणि खरी मुक्तीही देते.
आःकाशिवासिजनता ननु वंचिताभूद्भाले विलोचनवतावनितार्धभाजा
अहो, काशीमध्ये राहणारे लोक खरेच फसलेले नाहीत, कारण ती चंद्र असलेल्या शंकराच्या अर्ध्या देहात आहे.
वाराणसी स्फुरदसीमगुणैकभूमिर्यत्र स्थितास्तनुभृतःशशिभृत्प्रभावात्
वाराणसी ही अनंत गुणांची एकमेव भूमी आहे, जिथे देहधारी जीव चंद्रधारी शंकराच्या प्रभावाने वास करतात.
आनंदकाननमिदं सुखदं पुरैव तत्त्रापि चक्रसरसी मणिकर्णिकाऽथ 4.1.30.
हे आनंदाचं वन आहे, प्राचीन काळापासून सुख देणारं; तिथेच चक्राच्या सरोवरासारखी मणिकर्णिका आहे.
वाराणसीह वरणासि सरिद्वरिष्ठा संभेदखेदजननी द्युनदी लसच्छ्रीः
वाराणसीमध्ये, वरुणा आणि असी या श्रेष्ठ नद्यांचा संगम आहे; आकाशगंगेची तेजस्वी माता त्यांच्या एकत्र येण्याची आणि दुःखाची कारणीभूत आहे.