धनंजयोपि धर्मात्मा मातृभक्तिपरायणः
धनंजयही धर्मात्मा होता, आणि आईभक्तीत पूर्णपणे समर्पित होता.
पंचगव्येन संस्नाप्य ततः पंचामृतेन वै
त्याला पंचगव्याने स्नान घालण्यात आले, आणि नंतर पंचामृतानेही.
आवेष्ट्य नेत्रवस्त्रेण ततः पट्टांबरेण वै
त्याला नेत्रवस्त्राने गुंडाळण्यात आले, आणि मग रेशमी वस्त्राने.
नेपालकंबलेनाथ मृदाचाऽथ विशुद्धया
मग नेपाळी कांबळ्याने, आणि त्यानंतर शुद्ध मातीने.
अस्पृष्टहीनजातिः स शुचिष्मान्स्थंडिलेशयः
तो स्वच्छ वागणुकीचा, नीच जन्माचा स्पर्शही न झालेला, नेहमी स्वच्छ राहणारा आणि जमिनीवरच झोपणारा होता.
भारवाहः कृतस्तेन कश्चिद्दत्त्वोचितां भृतिम्
त्याने एक भार वाहणारा ठेवला आणि त्याला योग्य तेवढे वेतन दिले.
धृत्वा संभृतिरक्षार्थं भारवाहं धनंजयः
धनंजयाने सर्व वस्तू सुरक्षित राहाव्यात म्हणून त्या भार वाहणाऱ्याच्या मदतीने उचलून नेल्या.
भारवाह्यंतरं प्राप्य तस्य संभृतिमध्यतः
भार ठेवण्याच्या जागेत जाऊन त्याने त्या वस्तू मधोमध ठेवून दिल्या.
वासस्थानमथागत्य तमदृष्ट्वा धनंजयः 4.1.30.
नंतर आपल्या राहत्या ठिकाणी जाऊन धनंजयाने त्याला तिथे दिसला नाही.
हाहेत्याताड्य हृदयं चक्रंद बहुशो भृशम्
'हाय!' असे म्हणत त्याने आपले हृदय दाबले आणि खूप वेळ रडू लागला.
अकृत्वा जाह्नवीस्नानमनवेक्ष्य जगत्पतिम्
त्याने गंगेचे स्नान केले नव्हते, ना जगाचा स्वामी पाहिला होता,
भारवाडप्यरण्यान्यां ताम्रसंपुटमध्यतः।। दृष्ट्वास्थीनि विनिःश्वस्य तानि त्यक्त्वा गृहं ययौ
दुसऱ्या जंगलात, तांब्याच्या भांड्यात त्या भार वाहणाऱ्याची हाडे पाहिली; खोल श्वास घेत त्याने ती तिथेच सोडली आणि घरी परतला.
वणिक्च तद्गृहं प्राप्य शुष्ककंठोष्ठतालुकः
तो व्यापारी घरी पोहोचला तेव्हा त्याचे घसा, ओठ आणि तालू कोरडे पडले होते.
आशया किंचिदाश्वस्य तत्पत्नीं परिपृष्टवान्
थोडी आशा धरून, थोडा सावरून, त्याने त्या माणसाच्या बायकोला विचारले.
वसु क्व ते गतो भर्ता मातुरस्थीनिमेऽर्पय
'तुझा नवरा कुठे गेला आहे? मला माझ्या आईसाठी त्याची हाडे दे.'
अज्ञात्वा लोभवशतस्तेन नीतोऽस्थिसंपुटः
माहित नसताना आणि लोभापोटी, तो त्या हाडांच्या गुंडाळीसोबत गेला.
अथवा न प्रसू दोषो मंदभाग्योऽस्मि तत्सुतः
किंवा कदाचित चूक आईची नाही; मीच तिचा दुर्दैवी मुलगा आहे.
उद्यमं कृतवानस्मि न सिद्ध्येन्मंदभाग्यतः
मी प्रयत्न केला, पण माझ्या दुर्दैवामुळे तो यशस्वी झाला नाही.
अस्थीनि दर्शयत्वाशु धनं दास्येऽधिकं ततः 4.1.30.
'लवकर हाडे दाखव, मी तुला त्यासाठी आणखी धन देईन.'
लज्जानम्रशिराःसोऽथ वृत्तांतं विनिवेद्य च
ती लाजून मान खाली घालून, सगळा प्रकार सांगू लागली.
वनेचरोऽथ तत्स्थानं दैवाद्विस्मृतवान्मुने
मग, ऋषी, त्या वनात राहणाऱ्याला नशिबाने ते ठिकाण विसरले गेले.
इतोरण्यात्ततो याति ततोरण्यादितो व्रजेत्
तो एक जंगल सोडून दुसऱ्यात जात असे, आणि तिथून पुढे दुसऱ्या जंगलात निघून जाई.
विहाय मध्येऽरण्यानि तं ययौ च स्वपक्कणम्
मधल्या जंगलांना मागे सोडून तो आपल्या घराकडे गेला.
क्षुत्क्षामः शुष्ककंठोष्ठो हाहेति परिदेवयन् ८
भुकेने कृश झालेला, कोरड्या घशाने व ओठांनी, तो 'हाय हाय' करत दुःख व्यक्त करू लागला.
तन्मंदभाग्यतां श्रुत्वा लोकात्कार्पटिको मुने
त्याच्या दुर्दैवाची गोष्ट ऐकून, लोकांनी त्याला भिकारी म्हणायला सुरुवात केली.
काश्यां प्रवेशं प्राप्यापि तदस्थीनि घटोद्भव
घटोत्कचा, तो काशीमध्ये पोहोचल्यानंतरही त्याच्या फक्त हाडाच उरली होती.
एवं काश्यां प्रविश्यापि पापी धर्मानुषंगतः
असा तो पापी काशीमध्ये गेल्यावरही, आपल्या कर्मामुळे कर्माच्या फळांना बांधलेलाच राहिला.
तस्माद्विश्वेश्वराज्ञैव काशीवासेऽत्र कारणम्
म्हणून, विश्वेश्वराच्या आज्ञेनेच येथे काशीमध्ये वास्तव्य मिळते.
वाराणसीति विख्याता तदारभ्य महामुने 4.1.30.
त्या वेळेपासून, हे शहर 'वाराणसी' म्हणून प्रसिद्ध झाले, हे महर्षे.
वाराणसीह करुणामयदिव्यमूर्तिरुत्सृज्य यत्र तु तनुं तनुभृत्सुखेन
वाराणसीमध्ये, करुणेने भरलेली दिव्य मूर्ती आहे, जिथे देहधारी जीव आनंदाने आपला देह सोडतात.