सुबाहवे नमस्तुभ्यं चारुजंघाय ते नमः
सुंदर बाहू असलेल्या तुला मी वंदन करतो; आकर्षक जांघ असलेल्या तुला माझा नमस्कार.
केशवाय च शांताय वामनाय नमोनमः
केशव, शांतस्वभावी आणि वामन या तिघांनाही पुन्हा पुन्हा नमस्कार.
उवाच स हृषीकेशः प्रीतो धर्ममुदारधीः
तेव्हा हृषीकेश आनंदाने आणि उदार मनाने धर्माविषयी बोलू लागले.
वरं वरय धर्मज्ञ यस्ते स्यान्मनसः प्रियः
धर्म जाणणाऱ्या, तुझ्या मनाला जे प्रिय वाटेल असा वर माग.
स्तोत्रेणानेन यः स्तौति मानवो मामतन्द्रितः
जो कुणी हा स्तोत्र मन लावून म्हणतो,
त्वामहं स्थापयाम्यत्र निजनाम्ना जगद्गुरो ।। 2.8.4.
जगाच्या गुरु, मी तुला तुझ्याच नावाने येथे स्थापन करतो.
स्मरणादेव मुच्येत नरो धर्महरेर्विभोः
फक्त स्मरण केल्यानेही मनुष्याला धर्महरीच्या पापांपासून मुक्ती मिळते.
सरयूसलिले स्नात्वा सुचिंताकुलमानसः
सरयूच्या पाण्यात स्नान करून, निर्मळ मनाने,
अत्र दानं तथा होमं जपो ब्राह्मणभोजनम्
येथे दान देणे, होम करणे, जप म्हणणे आणि ब्राह्मणांना जेवू घालणे—
अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि यत्किंचिद्दुष्कृतं भवेत्
माहितीने किंवा अज्ञानाने जरी काही पाप घडलं असेल,
प्रायश्चित्तेन विधिना पापं तस्य प्रणश्यति
नियमाप्रमाणे प्रायश्चित्त केल्याने ते पाप नष्ट होतं.
अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि राजादेर्निग्रहात्तथा तेनाप्यत्र विधातव्यं प्रायश्चित्तं प्रयत्नतः
अज्ञानाने, जाणूनबुजून किंवा राजाने शिक्षा दिल्याने जरी पाप झालं, तरी येथेही प्रयत्नपूर्वक प्रायश्चित्त करावं लागतं.
अत्र साक्षात्स्वयं देवो विष्णुर्वसति सादरः
येथे स्वतः भगवान विष्णू प्रेमाने वास करतात.
आषाढे शुक्ल पक्षस्य एकादश्यां द्विजोत्तम
आषाढ महिन्यातल्या शुद्ध पक्षातील एकादशीला, श्रेष्ठ ब्राह्मणा,
स्वर्गद्वारे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा धर्महरिं विभुम्
स्वर्गाच्या दाराशी स्नान करून, धर्महरी या पराक्रमी देवाचं दर्शन घेतल्यावर,
तस्माद्दक्षिणदिग्भागे स्वर्णस्य खनिरुत्तमा 2.8.4.
म्हणूनच दक्षिण दिशेला उत्तम सोन्याची खाण आहे.
व्यास उवाच भगवन्ब्रूहि तत्त्वज्ञ स्वर्णवृष्टिरभूत्कथम्
व्यास म्हणाले: हे भगवंत, सत्य जाणणारे, मला सांग — ही सोन्याची वृष्टी कशी झाली?
एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तरान्मम सुव्रत
हे उत्तम व्रत पाळणाऱ्या, हे सर्व मला सविस्तर सांग.
यस्य श्रवणतो नृणां जायते विस्मयो महान्
हे ऐकून लोकांना मोठा आश्चर्य वाटतो.
आसीत्पुरा रघुपतिरिक्ष्वाकुकुलवर्द्धनः
पूर्वी रघुकुळातील, इक्ष्वाकू वंश वाढवणारा एक राजा होता.
प्रतापतापितारातिवर्गव्याख्यातसद्यशाः
त्याच्या शौर्याने शत्रूंचा पराभव झाला आणि त्याची कीर्ती लगेच सर्वत्र पसरली.
यशःपूरेण समलिप्ता दिशो दश सितत्विषा
त्याच्या निर्मळ यशाने दहा दिशा उजळून निघाल्या.
नानादेशान्समाक्रम्य चतुरंगबलान्वितः
तो राजा आपल्या चतुरंग सैन्यासह अनेक देश जिंकून गेला.
उत्कृष्टान्नृपतीन्वीरो दंडयित्वा बलाधिकान्
त्या वीराने बलवान आणि श्रेष्ठ राजांना शिक्षा करून त्यांना मागे टाकले.
स विजित्य दिशः सर्वा गृहीत्वा रत्नसंचयम्
सर्व दिशा जिंकून आणि मौल्यवान रत्ने गोळा करून,
तत्रागत्य च काकुत्स्थो यज्ञायोत्सुकमानसः 2.8.4.
काकुत्स्थ तिथे आला आणि त्याच्या मनात यज्ञ करण्याची उत्कंठा होती.
वसिष्ठं मुनिमाज्ञाय वामदेवं च कश्यपम्
त्याने वसिष्ठ ऋषी, वामदेव आणि कश्यप यांचा सन्मान केला.
अन्यानपि मुनिश्रेष्ठान्नानातीर्थसमाश्रितान्
त्याने विविध तीर्थांमधून आलेल्या इतर श्रेष्ठ ऋषींनाही पाहिले.
दृष्ट्वा स्थितान्स तान्सर्वान्प्रदीप्तानिव पावकान् निश्चक्राम यथान्यायं स्वयमेव महायशाः
ते सर्व ऋषी एकत्र जमलेले, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसत होते; ते पाहून तो कीर्तीमान राजा स्वतः योग्य रीतीने त्यांच्याकडे गेला.
ततो विनीतवत्सर्वान्काकुत्स्थो द्विजसत्तमान्
नंतर काकुत्स्थने सर्व श्रेष्ठ द्विजांना नम्रपणे वंदन केले.