निर्दग्धान्सागराञ्छ्रुत्वा कपिलक्रोधवह्निना
कपिलाच्या क्रोधाग्नीने समुद्र जळून गेले, हे ऐकून,
सूर्यवंशे महातेजा राजा परमधार्मिकः
सूर्यवंशात एक तेजस्वी, अत्यंत धर्मनिष्ठ राजा होता,
हिमवंतं नगश्रेष्ठममात्य न्यस्तराज्यधूः
त्याने राज्याची जबाबदारी मंत्र्यांवर सोपवली आणि हिमालय या श्रेष्ठ पर्वताकडे गेला.
ब्रह्मशापाग्निनिर्दग्धान्महादुर्गतिगानपि
ब्रह्मदेवाच्या शापाच्या अग्नीने जळून गेलेले, मोठ्या संकटात सापडलेले लोकही,
ममैव सा परामूर्तिस्तोयरूपा शिवात्मिका
तीच माझी सर्वोच्च मूर्ती आहे, तिचं स्वरूप पाण्यासारखं आहे आणि ती मंगलमय आहे.
शुद्धविद्यास्वरूपा च त्रिशक्तिः करुणात्मिका
ती शुद्ध ज्ञानाचं मूर्तिमंत रूप आहे, तिला तीन शक्ती आहेत आणि ती दयाळूपणाचं मूर्त स्वरूप आहे.
यामेतां जगतां धात्रीं धारयामि स्वलीलया
हीच जगाचा आधार असलेली देवी मी आपल्या लीलेंतून धारण करतो.
त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि पुण्यक्षेत्राणि यानि च 4.1.27.
तीनही लोकांतील सर्व तीर्थस्थळं आणि पुण्यभूमी,
तपांसि विष्णो सर्वाणि श्रुतिः सांगा चतुर्विधा
हे विष्णु, सर्व तपश्चर्या आणि चारही वेद त्यांच्या उपवेदांसह,
पुरुषार्थाश्च सर्वे वै शक्तयो विविधाश्च याः
सर्व पुरुषार्थ आणि असंख्य शक्ती,
स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वक्रतुषु दीक्षितः
तो जणू सर्व तीर्थांत स्नान केलेला आणि सर्व यज्ञांत दीक्षित झालेला असतो.
तपांसि तेन तप्तानि सर्वदानप्रदः स च
त्याने सर्व तपश्चर्या केल्या आहेत आणि तो सर्व दानांचा दाता आहे.
सर्ववर्णाश्रमेभ्यश्च वेदविद्भ्यश्च वै तथा
तो सर्व वर्ण आणि आश्रमांमध्ये, तसेच वेद जाणणाऱ्यांमध्येही समान आहे.
मनोवाक्कायजैर्दोषैर्दुष्टो बहुविधैरपि
मन, वाणी किंवा शरीराने कितीही दोष लागले असले,
कृते सर्वत्र तीर्थानि त्रेतायां पुष्करं परम्
कृतयुगात सर्व तीर्थं सर्वत्र असतात; त्रेतायुगात पुष्कर श्रेष्ठ मानलं जातं.
पूर्वजन्मांतराभ्यास वासनावशतो हरे
पूर्वजन्मातील सवयींच्या प्रभावामुळे, हे हरी,
ध्यानं कृते मोक्षहेतुस्त्रेतायां तच्च वै तपः
कृतयुगात ध्यान हे मुक्तीचं कारण आहे; त्रेतायुगात ते तप आहे.
यो देहपतनाद्यावद्गंगातीरं न मुंचति 4.1.27.
जो देह पडेपर्यंत गंगेच्या काठी राहत नाही,
कलौ कलुषचित्तानां परद्रव्यरतात्मनाम्
कलियुगात, ज्यांचं मन अपवित्र आहे आणि जे दुसऱ्याच्या संपत्तीमध्ये आसक्त आहेत,
अलक्ष्मीः कालकर्णी च दुःस्वप्नो दुर्विचिंतितम्
दुर्दैव, मृत्यू, वाईट स्वप्नं आणि वाईट विचार उत्पन्न होतात.
गंगा हि सर्वभूतानामिहामुत्र फलप्रदा
सर्व प्राण्यांसाठी गंगा इथे आणि परलोकातही फल देते.
यज्ञ दान तपो योग जपाः सनियमा यमाः
यज्ञ, दान, तप, योग, जप, संयम आणि नियम—
किमष्टांगेन योगेन किं तपोभिः किमध्वरैः
आठ अंगांचा योग, कठोर तप किंवा यज्ञ यांचा काय उपयोग?
अपि दूरस्थितस्यापि गंगामाहात्म्यवेदिनः
जरी कोणी दूर राहत असेल, तरी गंगेचे महत्त्व ज्याला माहीत आहे—
श्रद्धा धर्मः परः सूक्ष्मः श्रद्धा ज्ञानं परं तपः
श्रद्धा हीच श्रेष्ठ आणि सूक्ष्म धर्म आहे; श्रद्धा हेच सर्वोच्च ज्ञान आणि तप आहे.
अज्ञानरागलोभाद्यैः पुंसां संमूढचेतसाम्
अज्ञान, आसक्ती, लोभ आणि अशा गोष्टींमुळे, ज्यांचे मन भरकटले आहे—
बहिः स्थितं जलंयद्वन्नारिकेलांतरे स्थितम्
जसे नारळाच्या आत पाणी असते, पण ते बाहेरून दिसत नाही—
गंगालाभात्परो लाभः क्वचिदन्यो न विद्यते 4.1.27.
गंगा मिळण्यासारखा मोठा लाभ दुसरा कुठेच नाही.
शक्तस्य पंडितस्यापि गुणिनो दानशीलिनः
शक्तिमान, विद्वान, गुणी आणि दानशूर असला तरी—
वृथा कुल वृथा विद्या वृथा यज्ञा वृथातपः
वंश वाया, विद्या वाया, यज्ञ वाया, तप वाया—