यस्मिन्न्यस्ते महाभारे आवां स्वः स्वैरचारिणौ
ज्यावर मोठा भार ठेवला होता, आम्ही दोघेही आमच्या स्वच्छंदपणे फिरत होतो.
स एव सर्वं कुरुते स एव परिपाति च
तोच सर्व काही करतो; तोच सर्वांचे रक्षणही करतो.
चेतःसमुद्रमाकुंच्य चिंताकल्लोलदोलितम् 4.1.26.
मनाच्या समुद्रात विचारांच्या लाटा उसळत असताना, मन एकत्र करून शांत केले.
यस्य प्रसादात्तिष्ठावः सुखमानंदकानने
ज्याच्या कृपेने आपण आनंदाच्या वनात सुखाने राहतो.
संप्रधार्येति स विभुः सर्वतश्चित्स्वरूपया
असा विचार करून, सर्वत्र चेतनेच्या रूपात असलेला तो प्रभू.
सव्ये व्यापारयांचक्रे दृशमंगे सुधामुचम्
डाव्या हाताने त्याने आपल्या अमृतधारेसारख्या डोळ्यांकडे लक्ष दिले.
शांतः सत्त्वगुणोद्रिक्तो गांभीर्य जितसागरः
शांत, सत्त्वगुणाने भरलेला, खोल, समुद्रावर विजय मिळवलेला.
इंद्रनीलद्युतिःश्रीमान्पुंडरीकोत्तमेक्षणः
नीलमणीसारखा तेजस्वी, शोभायुक्त, कमळासारख्या सुंदर डोळ्यांचा.
लसत्प्रचंडदोर्दंड युगलद्वयराजितः
प्रखर आणि तेजस्वी दोन भुजांनी सुशोभित.
एकः सर्वगुणावासस्त्वेकः सर्वकलानिधिः
तोच सर्व गुणांचा निवासस्थान, तोच सर्व कलांचा खजिना.
ततो महांतं तं वीक्ष्य महामहिमभूषणम्
मग त्या महान, अत्युच्च महिमेने शोभलेल्या व्यक्तीस पाहिले.
तव निःश्वसितं वेदास्तेभ्यः सर्वमवैष्यसि
वेद हे तुझे श्वास आहेत; त्यांच्यापासून सर्व काही जाणशील.
इत्युक्त्वा तं महेशानो बुद्धितत्त्वस्वरूपिणम् 4.1.26.
असे म्हणून, बुद्धीच्या तत्त्वाचे मूर्तिमंत रूप असलेल्या त्या महेश्वराला सांगितले.
ततः स भगवान्विष्णुर्मौलावाज्ञां निधाय च
मग भगवंत विष्णूंनी आज्ञा आपल्या मस्तकावर ठेवली.
खनित्वा तत्र चक्रेण रम्यां पुष्करिणीं हरिः
हरिने तिथेच चक्राने सुंदर कमळाचे सरोवर तयार केले.
समाः सहस्रं पंचाशत्तप उग्रं चचार सः
त्याने पन्नास हजार वर्षे कठोर तप केले.
ततः स भगवानीशो मृडान्या सहितो मृडः
मग भगवंत ईश्वर, मृड आणि इतरांसह आले.
तमुवाच हृषीकेशं मौलिमांदोलयन्मुहुः
त्याने हृषीकेशाला वारंवार मस्तक हलवत सांगितले.
अहो अनिंधनो वह्निर्ज्वलत्येष निरंतरम्
वा! हा अग्नी इंधनाशिवाय अखंड जळतो आहे.
मृडस्याम्रोडितमिदं प्रत्यभिज्ञाय भाषितम्
हे मृडाचे बोल असल्याचे ओळखून त्याने उत्तर दिले.
श्रीविष्णुरुवाच यदि प्रसन्नो देवेश देवदेव महेश्वर
श्रीविष्णू म्हणाले: देवांच्या अधिपती, महेश्वरा, जर तू माझ्यावर प्रसन्न असशील,
सर्वकर्मसु सर्वत्र त्वामेव शशिशेखर
सर्व ठिकाणी, सर्व कर्मांत, हे चंद्रकोरी धारण करणाऱ्या, मला फक्त तूच दिसतोस.
त्वदीय चरणांभोज मकरंदमधूत्सुकः 4.1.26.
तुझ्या कमळासारख्या पायांतील मधुर अमृतासाठी मी नेहमीच आतुर आहे.
एवमस्तु हृषीकेश यत्त्वयोक्तं जनार्दन
हे हृषीकेशा, हे जनार्दना, तू जसं सांगितलंस, तसंच होवो.
त्वदीयस्यास्य तपसो महोपचय दर्शनात्
तुझ्या या महान तपश्चर्येच्या संचयाचे दर्शन झाल्यामुळे,
तदांदोलनतः कर्णात्पपात मणिकर्णिका
कान हलल्यामुळे तिथून मणी असलेली कुंडल खाली पडली.
चक्रपुष्करिणी तीर्थं पुराख्यातमिदं शुभम्
हे शुभ तीर्थ, पूर्वी चक्रपुष्करिणी म्हणून ओळखले जात होते.
मम कर्णात्पपातेयं यदा च मणिकर्णिका
माझ्या कानातून ही मणिकर्णिका जेव्हा खाली पडली,
तीर्थानां परमं तीर्थं मुक्तिक्षेत्रमिहास्तु वै
तेव्हा हे सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ तीर्थ ठरो, आणि येथेच मुक्तीचे क्षेत्र असो.
काशतेऽत्र यतो ज्योतिस्तदनाख्येयमीश्वरः
कारण येथे तेज झळकत आहे, म्हणूनच हे नाव पडले आहे, हे ईश्वर.