महाप्रलय काले च नष्टे स्थावरजंगमे
महाप्रलयाच्या वेळी, जेंव्हा सर्व स्थावर आणि जंगम नष्ट होते,
अचंद्रमनहोरात्रमनग्न्यनिलभूतलम्
जेंव्हा चंद्र नाही, मन नाही, दिवस-रात्र नाही, अग्नी नाही, वारा नाही आणि पृथ्वीही नाही,
द्रष्टृत्वादि विहीनं च शब्दस्पर्शसमुज्झितम् 4.1.26.
जेंव्हा पाहणारा आणि पाहिले जाणारे नसते, आणि ध्वनी व स्पर्शही नाहीत,
इत्थं सत्यंधतमसि सूचीभेद्ये निरंतरे
अशा प्रकारे, त्या अखंड, भेद न करता येणाऱ्या सत्याच्या अंधारात,
अमनोगोचरोवाचां विषयं न कथंचन
ते मनाच्या आवाक्याबाहेर आहे आणि कोणत्याही प्रकारे वाणीच्या विषयात येत नाही.
अह्रस्वदीर्घमलघुगुरुत्वपरिवर्जितम्
त्यात लहानपणा-मोठेपणा, हलकेपणा-जडपणा काहीही नाही.
अभिधत्ते स चकितं यदस्तीति श्रुतिः पुनः
तरीही, श्रुती पुन्हा कचरत म्हणते की 'ते अस्तित्वात आहे.'
अप्रमेयमनाधारमविकारमनाकृति
ते मोजता येत नाही, आधार नसलेले, बदल न होणारे आणि निराकार आहे.
निर्विकल्पं निरारंभं निर्मायं निरुपद्रवम्
ते भेदरहित, आरंभ नसलेले, माया नसलेले आणि व्याकुळता नसलेले आहे.
तस्यैकलस्य चरतो द्वितीयेच्छा भवत्किल
त्या एकमेवाने एकट्याने फिरताना दुसरी इच्छा उत्पन्न झाली असे सांगितले जाते.
सर्वैश्वर्यगुणोपेता सर्वज्ञानमयी शुभा
सर्व ऐश्वर्यगुणांनी युक्त, सर्व ज्ञानाने भरलेले आणि मंगल आहे,
सर्वैकवंद्या सर्वाद्या सर्वदा सर्वसंकृतिः
सर्वांनी वंदनीय, सर्वांची आद्य, नेहमीच, आणि सर्व सृष्टीची मूळ आहे,
अंतर्दधे पराख्यं यद्ब्रह्मसर्वंगमव्ययम् ।। 4.1.26.
ते परम, सर्वत्र व्यापणारे, अविनाशी ब्रह्म आतमध्ये लुप्त झाले.
अमूर्तं यत्पराख्यं वै तस्य मूर्तिरहं प्रिये
जे परब्रह्म निराकार आहे, प्रिये, त्याचे रूप मीच आहे.
ततस्तदैकलेनापि स्वैरं विहरतामया
मग त्या वेळी, अगदी एका क्षणातसुद्धा, मी मोकळेपणाने फिरत असताना,
प्रधानं प्रकृतिं त्वां च मायां गुणवतीं पराम्
मी प्रधान म्हणजे आद्य प्रकृती आणि तुला, गुणांनी युक्त अशी श्रेष्ठ माया, पाहिली.
युगपच्च त्वया शक्त्या साकं कालस्वरूपिणा
त्याच वेळी, तुझ्या शक्तीने आणि काळरूपासह,
सा शक्तिः प्रकृतिः प्रोक्ता स पुमानीश्वरः परः
ती शक्तीच प्रकृती म्हणून ओळखली जाते; तो पुरुष म्हणजेच परमेश्वर आहे.
परमानंदरूपाभ्यां परमानंदरूपिणी
परम आनंदरूप अशा त्या दोन्ही रूपांमध्ये, तीच परम आनंदाची मूर्ती आहे.
मुने प्रलयकालेपि न तत्क्षेत्रं कदाचन
मुनी, प्रलयाच्या काळातसुद्धा ते क्षेत्र कधीच नष्ट होत नाही.
न यदा भूमिवलयं न यदाऽपां समुद्भवः
जेव्हा पृथ्वीचा वर्तुळ नाही आणि पाण्याचा उद्गमही नाही,
इदं रहस्यं क्षेत्रस्य वेद कोपि न कुंभज
हे क्षेत्राचे रहस्य आहे—हे कुणालाही माहीत नाही, कुंभज.
श्रद्धालवे विनीताय त्रिकालज्ञानचक्षुषे 4.1.26.
श्रद्धावान, नम्र आणि त्रिकाळज्ञान असलेल्या व्यक्तीलाच—
अविमुक्तं तदरभ्य क्षेत्रमेतदुदीर्यते
तेव्हापासून हे क्षेत्र 'अविमुक्त' म्हणून ओळखले जाते.
(पर्यंक) अभावः कल्प्यते मूढैर्यदा च शिवयोस्तयोः
(पर्यंक) मूढ लोक शिव आणि शिवा यांच्या बाबतीत त्याचे अस्तित्व नाही असे समजतात.
अनाराध्य महेशानमनवाप्य च काशिकाम्
महेश्वराची पूजा न करता आणि काशी प्राप्त न करता,
अस्यानंदवनं नाम पुरा कारि पिनाकिना
हे पूर्वी पिनाकधारीने निर्माण केले आणि आनंदवन असे नाव दिले.
आनंदकंदबीजानामंकुराणि यतस्ततः
कारण आनंदाच्या कोंबड्यांपासून तिथे अंकुर फुटतात,
अविमुक्तमिति ख्यातमासीदित्थं घटोद्भव
म्हणून, घटोद्भव, ते 'अविमुक्त' म्हणून प्रसिद्ध झाले.
प्रागानंदवने तत्र शिवयो रममाणयोः
आनंदवनाच्या आधी, तिथे शिव आणि शिवा रमले होते,