अहो मतेः सुदौर्बल्यमहोभाग्यस्य दौर्विधम्
अरे, बुद्धीचे किती मोठे दुर्बलत्व आणि मनाचे किती प्रकारचे दुर्दैव आहे!
शरीरं जीर्यते नित्यं संजीर्यंतींद्रियाण्यपि
हे शरीर नेहमीच झिजत असते, आणि इंद्रियेही सतत क्षीण होत जातात.
सापदं संपदं ज्ञात्वा सापायं कायमुच्चकैः
समृद्धी क्षणभंगुर आहे हे ओळखावे, तसेच हे शरीरही नेहमी संकटांना बळी पडते.
यावन्नैत्यायुषश्चांतस्तावत्काशी न मुच्यते
हे आयुष्य जिथे कायमचे नाही, तिथपर्यंत काशीपासून मुक्ती मिळत नाही.
जरानिकटनिक्षिप्ता बाधंते व्याधयो भृशम् 4.1.25.
वृद्धापकाळ जवळ आल्यावर आजार फार त्रास देतात.
तीर्थस्नानेन जप्येन परोपकरणोक्तिभिः
तीर्थस्नान, जप, दुसऱ्याच्या भल्यासाठी केलेली मदत आणि बोलणे यांमुळे
विनैवार्थार्जनोपायं धर्मादर्थो भवेद्ध्रुवम्
संपत्ती मिळवण्याचे साधन नसले तरी, केवळ धर्मामुळे नक्कीच संपत्ती मिळते.
धर्मादर्थोऽर्थतः कामः कामात्सर्वसुखोदयः
धर्मापासून संपत्ती मिळते, संपत्तीमुळे इच्छा निर्माण होते, आणि इच्छेमुळे सर्व सुखे मिळतात.
उपायत्रयमेवात्र स्थाणुर्निर्वाणकारणम्
इथे तीन उपायच मुक्तीचे कारण आहेत.
पूर्वं पाशुपतो योगस्ततस्तीर्थं सितासितम्
सर्वप्रथम पाशुपत योग, मग पवित्र आणि अपवित्र अशी दोन्ही तीर्थे.
श्रीशैल हिमशैलाद्या नानान्यायतनानि च
श्रीशैल, हिमशैल आणि इतर अनेक पवित्र स्थानं,
तपांसि नानारूपाणि व्रतानि नियमा यमाः
विविध स्वरूपाची तपश्चर्या, व्रतं, नियम आणि संयम,
मानसान्यपि भौमानि धारातीर्थादिकानि च
मानसिक आणि भौतिक, तसेच धारा-तीर्थ वगैरे सुरू होणारी तीर्थे,
जपश्चापि मनूनां च तथाऽग्निहवनानि च
मंत्रांचा जप आणि अग्निहोत्रही,
त्रिरात्रं पंचरात्राणि सांख्ययोगादयस्तथा 4.1.25.
तीन रात्रींची, पाच रात्रींची व्रतं, तसेच सांख्य, योग आणि इतरही,
पुर्यश्चापि समाख्यातानृतजंतु विमुक्तिदा
आधी सांगितलेली शुद्धीची कर्मे, जी खोटेपणातून जन्मलेल्या जीवांना मुक्ती देतात,
एतानि यानि प्रोक्तानि काशीप्राप्तिकराणि च
ही सर्व साधने, जी सांगितली आहेत, त्या काशीप्राप्तीसाठी आहेत.
अतएव हि तत्क्षेत्रं पवित्रमतिचित्रकृत्
म्हणूनच ते क्षेत्र अत्यंत पवित्र आणि अद्भुत आहे.
इदमेव हि तत्क्षेत्रं कुशलप्रश्नकारणम्
हेच क्षेत्र शुभ विचारांची प्रेरणा देणारे कारण आहे.
अपि काश्याः समागच्छत्स्पर्शवत्स्पर्श इष्यते
काशीहून आलेल्या व्यक्तीचा स्पर्शसुद्धा पवित्र मानला जातो.
त्रिरात्रमपिये काश्यां वसंति नियतेंद्रियाः
जे लोक आपल्या इंद्रियांवर नियंत्रण ठेवून काशीमध्ये फक्त तीन रात्रीसुद्धा राहतात,
त्वं तु तत्र कृतावासः कृतपुण्यमहोच्चयः
पण तू तिथे राहून मोठ्या आणि श्रेष्ठ पुण्यकृत्यांची कमाई केली आहेस.
तव तत्र तु यत्कुंडमगस्तीश्वरसन्निधौ
तिथे, अगस्तीश्वराच्या सान्निध्यात, तुझं ते पवित्र कुंड,
पितॄन्पिंडैः समभ्यर्च्य श्रद्धाश्राद्धविधानतः
तू श्रद्धेने आणि विधीपूर्वक पितरांची पिंडांनी पूजा केलीस.
इत्युक्त्वा सर्वगात्राणि स्पष्ट्वा कुंभोद्भवस्य च 4.1.25.
असं म्हणून, त्याने सर्व अंगांना आणि कुंभातून जन्मलेल्या व्यक्तीच्या अंगांनाही स्पर्श केला.
जय विश्वेश नेत्राणि विनिमील्य वदन्नपि
तो म्हणाला, 'विश्वेशाचा विजय असो!' आणि बोलताना डोळे मिटले.
स्कंदे विसर्जितध्याने सुप्रसन्नमनोमुखे
त्याचं मन शांत आणि चेहरा प्रसन्न होता; त्याने आपलं ध्यान स्कंदावर केंद्रित केलं.
वाराणस्यास्तु महिमा हिमशैलभुवे मुदा
वाराणसीचे माहात्म्य हिमालयात जन्मलेल्या त्या प्रभूला आनंदाने सांगितलं गेलं.
त्वया यथा समाकर्णि तदुत्संगनिवासिना
जसं तू ऐकलंस, तसंच ते त्या मातेच्या कुशीत बसलेल्या तुला सांगितलं गेलं.
तत्क्षेत्रस्याविमुक्तस्य मम मातुः पुरः पुरा
त्या क्षेत्राचं, अविमुक्ताचं, जे पूर्वी माझ्या आईसमोर होतं,