कांच्यवंती द्वारवती काश्ययोध्या च पंचमी
कांची, अवंती, द्वारका, काशी आणि अयोध्या — ही पाचवी आहे.
विहाय षट्पुरीश्चान्याः काश्यामेवप्रतिष्ठिता
इतर सहा नगरी सोडून, केवळ काशीमध्येच ते स्थिर आहेत.
इति सर्वं मम पुरः प्रसादाद्वक्तुमर्हतम्
माझ्या कृपेने, हे सर्व तुझ्यासमोर सांगण्यास तू पात्र आहेस.
यथार्थं कथयावस्ते यत्पृष्टं भवतानघ 4.1.23.
हे पापरहित, तुला विचारले आहे तसेच, खरी गोष्ट मला सांग.
विप्रावभासते यावत्किरणैः पुष्पवंतयोः
हे ब्राह्मण, ज्या पर्यंत त्या दोन फुलांनी भरलेल्या तेजाचे किरण चमकत आहेत,
वियच्च तावदुपरि विस्तारपरिमंडलम्
त्यांच्या वरच्या आकाशाचा पसारा तितकाच गोलाकार पसरलेला असतो.
भानोः सकाशादुपरि लक्षे लक्ष्यः क्षपाकरः
सूर्याच्या वर, एक लक्ष योजनांवर, रात्र उजळवणारा चंद्र आहे.
उडुमंडलतः सौम्य उपरिष्टाद्द्विलक्षतः
चंद्राच्या गोलाच्या वर, हे सौम्य, दुप्पट अंतरावर तारे आहेत.
माहेयादुपरिष्टाच्च सुरेज्यो नियुतद्वये
ताऱ्यांच्या प्रदेशाच्या वर, दोन लक्ष योजनांवर, देवांचे लोक आहे.
दशायुतसमुच्छ्रायं सौरेः सप्तर्षिमंडलम्
सूर्याच्या दहा लक्ष योजनांवर सप्तर्षींचे मंडळ आहे.
पादगम्यं हि यत्किंचिद्वस्त्वस्ति धरणीतले
पायाने जिथे कुठे जाता येते, ते सर्व पृथ्वीवर आहे.
भूर्लोकाच्च भुवर्लोको ब्रध्नावधिरुदाहृतः
पृथ्वीच्या वर भूर्लोक आहे, जो ब्रध्न नावाच्या सीमेपर्यंत ओळखला जातो.
महर्लोकः क्षितेरूर्ध्वमेककोटिप्रमाणतः
पृथ्वीच्या वर, दहा कोटी योजनांचे माप असलेला महर्लोक आहे.
चतुष्कोटिप्रमाणस्तु तपोलोकोऽस्ति भूतलात् 4.1.23.
पृथ्वीपासून चारपट अंतरावर तपोलोक आहे.
सत्यादुपरि वैकुंठो योजनानां प्रमाणतः
सत्यलोकाच्या वर, योजनांच्या मापाने वैकुंठ आहे.
यत्रास्ते श्रीपतिः साक्षात्सर्वेषामभयप्रदः
तेथे श्रीपतिस्वयं सर्वांना निर्भयता देणारा वास करतो.
पार्वत्या सहितः शंभुर्गजास्य स्कंद नंदिभिः
पार्वतीसह शंभू, गणेश, स्कंद आणि नंदी यांच्यासोबत आहे.
तस्य देवस्य खेलोऽयं स्वलीला मूर्तिधारिणः
स्वेच्छेने रूप धारण करणाऱ्या त्या देवाची ही लीला आहे.
सर्वेषां शासकश्चासौ तस्य शास्ता न चापरः
तो सर्वांचा अधिपती आहे; त्याच्याशिवाय दुसरा कोणीही स्वामी नाही.
सर्वज्ञ एकः स प्रोक्तः स्वेच्छाधीन विचेष्टितः
तोच सर्वज्ञ आहे, आणि स्वतःच्या इच्छेने सर्व काही करतो.
अमूर्तं यत्परं ब्रह्म समूर्तं श्रुतिचोदितम्
ज्या परब्रह्माला रूप नाही, त्यालाच वेदांत रूप असलेलंही सांगितलं आहे.
सर्वेभ्यः कारणेभ्यश्च परात्परतरं परम्
सगळ्या कारणांपेक्षा आणि त्यांच्या मूळांपेक्षाही ते श्रेष्ठ आहे.
संविदं तेन यं वेदा विष्णुर्वेद न वै विधिः
ज्या चैतन्याला वेदांनी विष्णु म्हणून ओळखलं, ते विधीने समजत नाही.
स्वयंवेद्यः परं ज्योतिः सर्वस्य हृदि संस्थितः 4.1.23.
ते स्वतः जाणवणारं, सर्वांच्या हृदयात वसलेलं, परमोच्च तेज आहे.
नानारूपोप्यरूपो यः सर्वगोपि न गोचरः
अनेक रूपांनी दिसत असूनही ते मूळतः अरूप आहे; सर्वत्र असूनही ते इंद्रियांना कधीच सापडत नाही.
तस्येदमैश्वरं रूपं खंडचंद्रावतंसकम्
त्याचं दैवी रूप डोक्यावर अर्धचंद्राच्या अलंकाराने शोभून दिसतं.
लसद्वामार्धनारीकं कृतशेषशुभांगदम्
ते वाम भाग स्त्रीरूप असलेलं अर्धनारी रूपात तेजस्वी आहे आणि शेषाच्या शुभ अलंकारांनी सजलेलं आहे.
स्मरांगरजःपुंज पूजितावयवोज्ज्वलम्
कामदेवाच्या अंगाच्या धुळीने त्याचे तेजस्वी अवयव पूजले जातात.
महोक्षस्यंदनगमं विरुताजगवायुधम्
ते महान वृषभावर बसतं, धनुष्य धारण करतं आणि वन्यातील बैलाच्या शस्त्रांनी सजलेलं आहे.
उत्त्रासित महामृत्यु महाबलगणावृतम् मनोरथपथातीतं वरदानपरायणम्
महाबलवान गणांनी वेढलेलं, महामृत्यूला घाबरवणारं, इच्छेच्या मार्गापलीकडचं आणि वरदान देण्यास नेहमी तत्पर असलेलं आहे.