नीरुक्छरीरसंपत्तिर्निवेदे किं नु कारणम्
तुझे शरीर निरोगी आणि सुंदर आहे, तरीही असे का आहे हे खरे कारण काय?
सप्तद्वीपपतेराज्ञः कुमारस्त्वं तथा कथम्
सात द्वीपांचा राजा असलेल्या राजाचा तू मुलगा असूनसुद्धा, असे का वागतोस?
अवगंतुं हि शक्येत यूनो वृद्धस्य वा शिशोः
तरुण किंवा वृद्ध माणसाचा मनाचा अंदाज घेता येतो, पण लहान मुलाचे नाही.
वाचं जग्राह स तदा शिशुः प्रांशुमनोरथः
मग तो उच्च मनोवृत्ती असलेला मुलगा बोलायला लागला.
राजांकमारुरुक्षुर्हि सुरुच्या परिभर्त्सितः
राजाच्या मांडीवर बसायची इच्छा असताना, त्याला सुरुचीने झिडकारले.
धिक्कृत्य प्रशशंस स्वं निर्वेदे कारणं त्विदम्
तिने केलेल्या निंदेचा निषेध करून, त्याने स्वतःचे मन मोकळे केले—हेच माझ्या वैराग्याचे कारण आहे.
क्षात्रमेव शशंसुस्तदहो बालेपि न क्षमा।। 4.1.19.
त्यांनी म्हटले, हे क्षत्रियांचे स्वभाव आहे—अरेरे, लहान मुलातही सहनशीलता राहत नाही.
अत्रिरुवाच मनोरथपथातीतं स्फीतं नाकलयेत्पदम् ।। 4.1.19.
अत्री म्हणाले: ज्या गोष्टीने इच्छा मागे पडतात, तिला मोठेपण समजू नये.
पुत्रान्कलत्रमित्राणि राज्यं स्वर्गापवर्गकम् 4.1.19.
मुलं, पत्नी, मित्र, राज्य—even स्वर्ग किंवा मुक्ती देणारीही—
इत्युक्त्वांऽतर्हिताः सर्वे महात्मानो मुनीश्वराः
असे म्हणून सर्व थोर ऋषी आणि महात्मे अदृश्य झाले.
रम्यं मधुवनं प्राप यमुनायास्तटे महत
तो यमुनाच्या विशाल काठी असलेल्या रम्य मधुवनात पोहोचला.
आद्यं भगवतः स्थानं तत्पुण्यं हरिमेधसः
तेच भगवंतांचे आद्य, पवित्र स्थान आहे, सुवर्णबुद्धी असलेल्या हरिचे.
जपन्स वासुदेवाख्यं परंब्रह्म निरामयम्
तो वासुदेवाचे, त्या परम, दोषरहित ब्रह्माचे नामस्मरण करू लागला.
हरिर्हरित्सु सर्वासु हरिर्हरिमरीचिषु
सर्व देवांमध्ये हरि आहे, सर्व प्रकाशकिरणांतही हरि आहे.
जले शालूरकूर्मादि रूपेण भगवान्हरिः
पाण्यात भगवंत हरि शालूर मासा, कासव आणि इतर रूपे घेतो.
अनंतरूपः पाताले गगनेऽनंतसंज्ञकः
पाताळात तो अनंत रूपांनी आहे, आकाशात त्याला अनंत असे नाव आहे.
देवेषु यो वसेन्नित्यं देवानां वसतिर्हि यः
जो नेहमी देवांमध्ये राहतो, तोच देवांचा खरा निवासस्थान आहे.
विष्लृव्याप्तावयंधातुर्यत्रसार्थकतां गतः
सर्वत्र व्यापून राहणाऱ्या या सृष्टीकर्त्याला, सर्व गोष्टींमध्ये पसरल्यावरच खरी महती मिळते.
सर्वेषां च हृषीकाणामीशनात्परमेश्वरः
सर्व इंद्रियांचा स्वामी, तोच परमेश्वर आहे.
न च्यवंतेपि यद्भक्ता महति प्रलये सति 4.1.20.
महाप्रलयाच्या वेळीसुद्धा, त्याचे भक्त कधीच नाश पावत नाहीत.
इदं चराचरं विश्वं यो बभार स्वलीलया
स्वतःच्या लीलाखेळीतून, ज्याने हे सर्व चराचर विश्व पेलले आहे.
तस्येक्षणे समीक्षेते नान्यद्विप्णुपदादृते
त्याच्या एका दृष्टिक्षणात सर्व काही सामावते; त्याच्या कमलमय पायांखेरीज दुसरे काहीच नाही.
नान्य शब्दग्रहौ तस्य जातौ शब्दग्रहावपि
त्याच्यासाठी शब्दाचा अनुभव नाही, आणि शब्दाची उत्पत्तीही नाही.
गोविंदचरणार्थार्चां तत्प्रियंकर्मवै विना
गोविंदाच्या पायांची पूजा आणि त्याला प्रिय असलेली कर्मे वगळता,
निर्द्वंद्वचरणद्वंद्वं तन्मनो मनुते हरेः
द्वैतभाव सोडून, हरिच्या पायांच्या जोडीचेच मन एकाग्र होते.
चरणौ विष्णुशरणौ हित्वा नारायणांगणम्
सर्व काही सोडून, विष्णूच्या पायांमध्येच खरा आश्रय मिळतो, जो नारायणाचा आधार आहे.
वाणीप्रमाणी क्रियते गोविंदगुणवर्णने
गोविंदाच्या गुणांचे वर्णन करताना वाणीच खरी प्रमाण मानली जाते.
नितांतकमलाकांत नामधेयसुधारसम्
कमलेच्या प्रियाचे नाव म्हणजे अमृतासारखी गोडी.
श्रीमुकुंद पदद्वंद्व पद्मामोदप्रमोदितम्
श्री मुकुंदाच्या पवित्र पायांची जोडी, कमळाच्या सुगंधाने आनंदित होते.
त्वगिंद्रियं मधुरिपोः परिस्पृश्य पदद्वयम् 4.1.20.
मधुच्या शत्रूच्या पायांची जोडी, स्पर्शेंद्रियाने स्पर्श करताना,