मात्रातन्मार्गरक्षार्थं तदा तदनुगीकृताः
आईकडे जाण्याचा मार्ग सुरक्षित राहावा म्हणून, तेव्हा त्यांना स्वीकारण्यात आले.
स्वसौधात्स विनिर्गत्य बालोऽबालपराक्रमः
आपल्या राजवाड्यातून बाहेर पडून, तो लहान मुलगा असूनही त्याच्यात मोठे धैर्य होते.
समरुत्तरुशाखाग्र प्रसारणमिषेण सः
लढाईच्या हेतूने, तो झाडाच्या सर्वात उंच फांदीपर्यंत पोहोचण्यासाठी पुढे सरसावला.
समातृदैवतोभिज्ञः केवलं राजवर्त्मनि
आई आणि दैवत यांची पूर्ण जाणीव ठेवून, तो फक्त राजमार्गानेच पुढे गेला.
यावदुन्मील्य नयने पुरः पश्यति स ध्रुवः
त्याने डोळे उघडताच, समोरच तो धृव स्पष्टपणे दिसला.
वालिशेष्वसहायेषु भवेद्भाग्यं सहायकृत्
इतर मुलांमध्ये कोणीही मदतीला नसताना, नशीबच मदतीस येते.
क्व राजतनयो बालो गहनं क्व च तद्वनम् 4.1.19.
राजाचा लहान मुलगा कुठे आणि ते दाट जंगल कुठे?
यत्र यस्य हि यद्भाव्यं शुभं वाऽशुभमेव च
ज्याच्या नशिबात जे काही घडायचे आहे, ते शुभ असो वा अशुभ, ते तिथेच घडते.
अन्यथा विदधात्येष मानवो बुद्धिवैभवात्
नाहीतर, माणूस आपल्या बुध्दीच्या जोरावर वेगळेच काही करतो.
नवयो न च वै चित्र्यं न चित्रं विदधेहितम्
तरुणांसाठी काहीच विशेष नाही; आणि काही अद्भुत घडतही नाही.
अथ दृष्ट्वा स सप्तर्षीन्सप्तसप्त्यतितेजसः
मग त्याने सात ऋषी पाहिले, ज्यांचा तेज सात सूर्यांपेक्षा जास्त होता.
तिलकांकित सद्भालान्कुशोपग्रहितांगुलीन्
कपाळावर तिलक असलेली, चांगली मुले, हाती अंकुश असलेल्या बोटांनी सजलेली.
साक्षसूत्रकरान्किंचिद्विनिमीलितलो चनान्
काहीजण हातात जपमाळ घेऊन, काहींचे डोळे थोडेसे मिटलेले.
अकांडेपि महाभागान्मिलितान्सप्तनीरधीन्
काठी नसतानाही, ते मोठ्या भाग्यवान ऋषी जणू सात समुद्र एकत्र आल्यासारखे जमले होते.
उपगम्य विनम्रः स प्रबद्धकरसंपुटः
तो त्यांच्याजवळ गेला, नम्रपणे हात जोडून वाकला.
उत्तानपादतनयं ध्रुवं निर्विण्णमानसम्
उत्तानपादाचा मुलगा धृव, त्याचे मन खिन्न झाले होते.
इदं वनमनुप्राप्तं सनाथं युष्मदंघ्रिभिः 4.1.19.
मी या जंगलात आलो आहे, आता तुमच्या पायांमुळे हे जंगल मला रक्षण मिळाल्यासारखे वाटते.
ते दृष्ट्वोर्जस्वलं बालं स्वभाव मधुराकृतिम्
त्यांनी तेजस्वी, स्वभावाने व रूपाने गोड असलेले ते बालक पाहिले.
उपोपवेश्य शिशुकं प्रोचुर्वै विस्मिता भृशम्
त्यांनी त्या मुलाला जवळ बसवून, फारच आश्चर्यचकित होऊन त्याच्याशी बोलायला सुरुवात केली.
विचार्यापि न जानीमो वद निर्वेदकारणम्
आम्ही कितीही विचार केला तरी कारण समजत नाही—तुझ्या वैराग्याचे कारण सांग.
नीरुक्छरीरसंपत्तिर्निवेदे किं नु कारणम्
तुझे शरीर निरोगी आणि सुंदर आहे, तरीही असे का आहे हे खरे कारण काय?
सप्तद्वीपपतेराज्ञः कुमारस्त्वं तथा कथम्
सात द्वीपांचा राजा असलेल्या राजाचा तू मुलगा असूनसुद्धा, असे का वागतोस?
अवगंतुं हि शक्येत यूनो वृद्धस्य वा शिशोः
तरुण किंवा वृद्ध माणसाचा मनाचा अंदाज घेता येतो, पण लहान मुलाचे नाही.
वाचं जग्राह स तदा शिशुः प्रांशुमनोरथः
मग तो उच्च मनोवृत्ती असलेला मुलगा बोलायला लागला.
राजांकमारुरुक्षुर्हि सुरुच्या परिभर्त्सितः
राजाच्या मांडीवर बसायची इच्छा असताना, त्याला सुरुचीने झिडकारले.
धिक्कृत्य प्रशशंस स्वं निर्वेदे कारणं त्विदम्
तिने केलेल्या निंदेचा निषेध करून, त्याने स्वतःचे मन मोकळे केले—हेच माझ्या वैराग्याचे कारण आहे.
क्षात्रमेव शशंसुस्तदहो बालेपि न क्षमा।। 4.1.19.
त्यांनी म्हटले, हे क्षत्रियांचे स्वभाव आहे—अरेरे, लहान मुलातही सहनशीलता राहत नाही.
अत्रिरुवाच मनोरथपथातीतं स्फीतं नाकलयेत्पदम् ।। 4.1.19.
अत्री म्हणाले: ज्या गोष्टीने इच्छा मागे पडतात, तिला मोठेपण समजू नये.
पुत्रान्कलत्रमित्राणि राज्यं स्वर्गापवर्गकम् 4.1.19.
मुलं, पत्नी, मित्र, राज्य—even स्वर्ग किंवा मुक्ती देणारीही—
इत्युक्त्वांऽतर्हिताः सर्वे महात्मानो मुनीश्वराः
असे म्हणून सर्व थोर ऋषी आणि महात्मे अदृश्य झाले.