तप एव हि चेन्मातः कारणं सर्वसंपदाम्
आई, जर खरोखरच सर्व संपत्तीचे कारण तप असेल—
एकमेव हि साहाय्यं कुरु मातरतंद्रिता
तर, आई, एकच मदत कर: तू कधीही आळशी होऊ नकोस.
सापि ज्ञात्वा महावीर्यं कुमारं कुक्षिसंभवम्
तिनेही आपल्या पोटी जन्मलेल्या या पराक्रमी मुलाचे सामर्थ्य ओळखले.
अनुज्ञातुं न शक्ताऽहं त्वामुत्तानशयांगज
माझ्या गोंडस बाळा, तुला परवानगी द्यायला मी समर्थ नाही.
सपत्नीवाक्यभल्लीभिर्भिन्ने महति मे हृदि
सहपत्नींच्या तीक्ष्ण शब्दांनी माझ्या हृदयाला खोल जखम झाली आहे.
तानि मन्येऽत्र मार्गेण स्रवंत्यविरतं शिशो
माझ्या बाळा, मला वाटते या वाटेवरून त्या वेदना अखंड वाहत आहेत.
त्वदेकतनया तात त्वदाधारैकजीविता 4.1.19.
माझ्या जीवाचे आधार फक्त तूच आहेस, तुझ्याशिवाय मला दुसरे कोणी नाही.
लब्धोसि कतिभिः कष्टैरिष्टाः संप्रार्थ्य देवताः
अनेक कष्ट सहन करून, देवांची मनोभावे प्रार्थना केल्यावरच तू मला मिळालास.
आनन्दपयसापूर्य कुचावुद्वेलितो भवेत्
माझ्या आनंदाच्या दुधाने माझे स्तन तुझ्यासाठी ओसंडून वाहोत.
सुखंशये सुशयने प्रावृत्य पुलकांबरम्
तू मऊशार गादीवर, आनंदाने अंगावर रोमांच उडवणारे वस्त्र पांघरून गोड झोप घे.
त्वदास्यस्यौष्ठपुटक दुग्धवार्धि विवर्धिताम्
तुझ्या ओठांच्या स्पर्शाने माझे दुधाने भरलेले स्तन तृप्त व्हावेत.
त्वदीयः शीतलालापः प्राप श्रुतिपथं यदा
तुझ्या गोड, शीतल बोलण्याचा आवाज माझ्या कानावर पडला की,
यदंग निद्रासिचिरं ध्यायंत्यस्मि तदेत्यहम्
माझ्या लाडक्या, तू जेव्हा दीर्घ झोप घेतोस, तेव्हा मी सारखी तुझाच विचार करत राहते.
यदोपेया गृहान्वत्स खेलित्वा बालखेलनैः
बाळा, तू खेळणी खेळून घरी परत येतोस तेव्हा मला किती आनंद होतो.
यदा सौधाद्विनिर्यायाः पद्मरेखांकितं पदम्
तू गच्चीवरून खाली उतरतोस, तुझ्या पायांवर कमळाच्या रेषा उमटलेल्या असतात, तेव्हा मला फार आनंद होतो.
यदायदा बहिर्यासि पुत्र त्रिचतुरं पदम्
माझ्या मुला, तू बाहेर तीन-चार पावले टाकतोस तेव्हा माझे मन तुझ्या मागे धावते.
चित्रं पुत्र त्वरयति यातुं मे मानसांडजः 4.1.19.
हे बाळा, किती आश्चर्य आहे, माझ्या हृदयातून उठणारे विचार तुला सतत पुढे जायला भाग पाडतात.
अथ तिष्ठंतु कठिनाः प्राणाः कंठाटवीतटे
मग माझे हे कठीण प्राण गळ्याच्या काठावरच थांबू देत.
इत्यनुज्ञामनुप्राप्य जननी चरणांबुजौ
अशी परवानगी मिळाल्यावर आईने तुझ्या कमळासारख्या पायांना स्पर्श केला.
तयापि धैर्यसूत्रेण सुनीत्या परिगुंफ्य च
तिनेही धैर्य आणि उत्तम वर्तनाच्या दोऱ्याने स्वतःला सावरले.
मात्रातन्मार्गरक्षार्थं तदा तदनुगीकृताः
आईकडे जाण्याचा मार्ग सुरक्षित राहावा म्हणून, तेव्हा त्यांना स्वीकारण्यात आले.
स्वसौधात्स विनिर्गत्य बालोऽबालपराक्रमः
आपल्या राजवाड्यातून बाहेर पडून, तो लहान मुलगा असूनही त्याच्यात मोठे धैर्य होते.
समरुत्तरुशाखाग्र प्रसारणमिषेण सः
लढाईच्या हेतूने, तो झाडाच्या सर्वात उंच फांदीपर्यंत पोहोचण्यासाठी पुढे सरसावला.
समातृदैवतोभिज्ञः केवलं राजवर्त्मनि
आई आणि दैवत यांची पूर्ण जाणीव ठेवून, तो फक्त राजमार्गानेच पुढे गेला.
यावदुन्मील्य नयने पुरः पश्यति स ध्रुवः
त्याने डोळे उघडताच, समोरच तो धृव स्पष्टपणे दिसला.
वालिशेष्वसहायेषु भवेद्भाग्यं सहायकृत्
इतर मुलांमध्ये कोणीही मदतीला नसताना, नशीबच मदतीस येते.
क्व राजतनयो बालो गहनं क्व च तद्वनम् 4.1.19.
राजाचा लहान मुलगा कुठे आणि ते दाट जंगल कुठे?
यत्र यस्य हि यद्भाव्यं शुभं वाऽशुभमेव च
ज्याच्या नशिबात जे काही घडायचे आहे, ते शुभ असो वा अशुभ, ते तिथेच घडते.
अन्यथा विदधात्येष मानवो बुद्धिवैभवात्
नाहीतर, माणूस आपल्या बुध्दीच्या जोरावर वेगळेच काही करतो.
नवयो न च वै चित्र्यं न चित्रं विदधेहितम्
तरुणांसाठी काहीच विशेष नाही; आणि काही अद्भुत घडतही नाही.