भूत्वा राजकुमारोपि नालंकुर्या ममोदरम्
राजकुमार असूनही, तू माझ्या पोटी जन्म घेऊ शकत नाहीस.
अधिजानुधराजानेर्मानेन परिबृंहितम्
राजाच्या पुत्राचा अभिमान मनात घेऊन, गर्वाने फुगलेला आहेस.
कुक्षिं हित्वा किमवसः सुरुचेश्च सुरोचिषम्
पोट सोडून, तुझ्यात किंवा सुरुचीच्या तेजात काय सामर्थ्य आहे?
पतन्निपीतबाष्पांबुर्धैर्यात्किंचिन्न चोक्तवान्
तो पडला, अश्रू गिळले, आणि थोडे धैर्य राखून काहीही बोलला नाही.
नियंत्रितो महिष्याश्च तस्याः सौभाग्यगौरवात्
राणीच्या सौभाग्याचा मान ठेवून, तिच्या कडून तो रोखला गेला.
शैशवैः स शिशुर्नत्वा नृपं स्वसदनं ययौ
त्या लहानग्याने, बालपणातच राजाला वंदन करून, आपल्या खोलीत गेला.
सुखलक्ष्म्यैवचाज्ञासीद्ध्रुवं समवमानितम् 4.1.19.
ध्रुवाच्या चेहऱ्यावरच्या आनंदाच्या लक्षणावरून, त्याचा अपमान झाला आहे हे स्पष्ट दिसत होते.
किंचित्परिम्लानमिव ससांत्वं परिषस्वजे
तो थोडासा म्लान झाल्यासारखा, जणू काही समजावण्यात आलेला, तिला मिठी मारतो.
दीर्घं निःश्वस्य बहुशो मातुरग्रे रुरोद ह
त्याने दीर्घ श्वास घेतले आणि आईसमोर वारंवार रडला.
दुकूलांचल संपर्कैर्मृदुलैर्मृदुपाणिना विद्यमाने नरपतौ शिशो केनापमानितः
राजा उपस्थित असतानाही, तिच्या मऊ हाताने आणि वस्त्राच्या काठाने हलकेच स्पर्श करून, त्या मुलाचा कुणीतरी अपमान केला.
अपोथसमुपस्पृश्य तांबूलं परिगृह्य च
त्याने डोळे पुसले आणि तांबूल हातात घेतले.
संपृच्छे जननि त्वाहं सम्यक्शंस ममाग्रतः
आई, मी तुला विचारतो आहे—सगळं स्पष्टपणे माझ्यासमोर सांग.
कथं न भवती मातः प्रिया क्षितिपतेरसि
आई, तू राजाला प्रिय का नाहीस?
कुमारत्वेपि सामान्ये कथं त्वहमनुत्तमः
मीसुद्धा इतर राजपुत्रांसारखाच असताना, मी श्रेष्ठ का नाही?
कथं नृपासनं योग्यमुत्तमस्य कथं न मे
श्रेष्ठांसाठी योग्य असलेला राजसिंहासन माझ्यासाठी का नाही?
इति श्रुत्वा वचस्तस्य सुनीतिर्नीतिमच्छिशोः
त्या शहाण्या मुलाने हे शब्द ऐकून, सुनितीने—
स्वभावमधुरां वाणीं वक्तुं समुपचक्रमे 4.1.19.
—आपली स्वभावतः गोड वाणी बोलायला सुरुवात केली.
निवेदयामि ते सर्वं माऽपमाने मतिं कृथाः
मी तुला सर्व काही सांगते; अपमानाची भावना मनात ठेवू नकोस.
तया यदुक्तं तत्सर्वं तथ्यमेव न चान्यथा
तिने जे काही सांगितले ते सर्व खरे आहे, त्यात काहीच चुकीचे नाही.
तया जन्मांतरे तात यत्पुण्यं समुपार्जितम्
मुला, तिच्या मागील जन्मात तिने जे पुण्य कमावले—
मादृश्यो मंदभाग्यायाः प्रमदासु प्रतिष्ठिताः
—त्यामुळे ती स्त्रियांमध्ये प्रतिष्ठित झाली, आणि मी दुर्दैवी म्हणून राहिले.
महा सुकृतसंभारैरुत्तमश्चोत्तमोदरे
मोठ्या पुण्यसंचयामुळे, श्रेष्ठ व्यक्ती श्रेष्ठ पोटी जन्म घेतात.
आतपत्रं च चंद्राभं शुभे चापि च चामरे
चंद्रासारखा शुभ छत्र आणि शुभ चामरे—
तुरंगमाश्च तुरगास्त्वनाधिव्याधिजीवितम्
—आणि घोडे, ज्यांचे जीवन दुःखरहित आहे—
विपुलं च कलाज्ञानमधीतमपराजितम्
तिचं कलांचा मोठा अभ्यास आहे, आणि तिचं ज्ञान कुणीही हरवू शकत नाही.
दृष्टिः कारुण्यसंपूर्णा वाणी मधुरभाषिणी
तिची नजर करुणेने भरलेली आहे, आणि तिचं बोलणं गोड आणि मधुर आहे.
सर्वत्र शुचिता तात सा परोपकृतिः सदा ।। 4.1.19.
ती सर्वत्र शुद्ध आहे, प्रिय मुला, आणि नेहमी दुसऱ्यांच्या उपकारासाठी तत्पर असते.
सदोजिरे च पांडित्यं प्रागल्भ्यं चरणांगणे
सभेत ती विद्वत्ता दाखवते, आणि वाटचालीत आत्मविश्वास असतो.
मार्दवं स्त्रीप्रयोगेषु वत्सलत्वं प्रजासु च
स्त्रियांसोबत ती मृदू वागते, आणि आपल्या मुलांवर ती प्रेम करते.
वासो भागीरथीतीरे तीर्थे वा मरणं रणे
ती भागीरथीच्या काठी राहते, किंवा तीर्थस्थळी किंवा रणांगणात प्राण सोडते.