अथवांबरकासारसारयूपस्वरूपधृक्
किंवा, तो आकाशातील निर्मळ प्रवाहाचा सार असलेला यूपस्तंभच जणू स्वतः धारण करीत होता.
निशम्येति वचस्तस्य वयस्यस्य विमानगौ
विमानात असलेल्या आपल्या मित्राचे हे शब्द ऐकून,
तस्य क्षितिपतेर्विप्र द्वौ सुतौ संबभूवतुः
ब्राह्मण, त्या राजाला दोन पुत्र झाले.
सुरुच्यामुत्तमो ज्येष्ठः सुनीत्यां तु ध्रुवो परः
त्यातील मोठा पुत्र उत्तम हा सुरुचीपासून, तर दुसरा ध्रुव हा सुनीतीपासून जन्मला.
सुनीत्या राजसेवायै नियुक्तोऽलंकृतोर्भकः
सुनीतीपासून जन्मलेला मुलगा राजसेवेसाठी सजवून नेमला गेला.
स गत्वोत्तानचरणं क्षोणीशं प्रणनाम ह
तो उत्तानपाद या वरती वळलेल्या पायांच्या राजाकडे गेला आणि त्याला वंदन केले.
प्रोच्चसिंहासनस्थस्य नृपतेर्बाल्यचापलात् 4.1.19.
बाल्याच्या खेळकरपणामुळे, तो सिंहासनावर बसलेल्या राजाजवळ गेला.
आरुरुक्षुमवेक्ष्यामुं सुरुचिर्धुवमब्रवीत्
तो चढण्याची इच्छा दाखवत असताना, सुरुचीने ध्रुवाला हाक मारली.
बालबालिशबुद्धित्वादभाग्या जठरोद्भव
बाळासारख्या अपरिपक्व बुद्धीमुळे, दुर्दैवी पोटी जन्मलेला तू,
यदि स्यात्सुकृतं तत्किं दुर्भगोदरगोऽभवः
तुझ्यात पुण्य असते, तर दुर्दैवीच्या पोटी का जन्मलास?
भूत्वा राजकुमारोपि नालंकुर्या ममोदरम्
राजकुमार असूनही, तू माझ्या पोटी जन्म घेऊ शकत नाहीस.
अधिजानुधराजानेर्मानेन परिबृंहितम्
राजाच्या पुत्राचा अभिमान मनात घेऊन, गर्वाने फुगलेला आहेस.
कुक्षिं हित्वा किमवसः सुरुचेश्च सुरोचिषम्
पोट सोडून, तुझ्यात किंवा सुरुचीच्या तेजात काय सामर्थ्य आहे?
पतन्निपीतबाष्पांबुर्धैर्यात्किंचिन्न चोक्तवान्
तो पडला, अश्रू गिळले, आणि थोडे धैर्य राखून काहीही बोलला नाही.
नियंत्रितो महिष्याश्च तस्याः सौभाग्यगौरवात्
राणीच्या सौभाग्याचा मान ठेवून, तिच्या कडून तो रोखला गेला.
शैशवैः स शिशुर्नत्वा नृपं स्वसदनं ययौ
त्या लहानग्याने, बालपणातच राजाला वंदन करून, आपल्या खोलीत गेला.
सुखलक्ष्म्यैवचाज्ञासीद्ध्रुवं समवमानितम् 4.1.19.
ध्रुवाच्या चेहऱ्यावरच्या आनंदाच्या लक्षणावरून, त्याचा अपमान झाला आहे हे स्पष्ट दिसत होते.
किंचित्परिम्लानमिव ससांत्वं परिषस्वजे
तो थोडासा म्लान झाल्यासारखा, जणू काही समजावण्यात आलेला, तिला मिठी मारतो.
दीर्घं निःश्वस्य बहुशो मातुरग्रे रुरोद ह
त्याने दीर्घ श्वास घेतले आणि आईसमोर वारंवार रडला.
दुकूलांचल संपर्कैर्मृदुलैर्मृदुपाणिना विद्यमाने नरपतौ शिशो केनापमानितः
राजा उपस्थित असतानाही, तिच्या मऊ हाताने आणि वस्त्राच्या काठाने हलकेच स्पर्श करून, त्या मुलाचा कुणीतरी अपमान केला.
अपोथसमुपस्पृश्य तांबूलं परिगृह्य च
त्याने डोळे पुसले आणि तांबूल हातात घेतले.
संपृच्छे जननि त्वाहं सम्यक्शंस ममाग्रतः
आई, मी तुला विचारतो आहे—सगळं स्पष्टपणे माझ्यासमोर सांग.
कथं न भवती मातः प्रिया क्षितिपतेरसि
आई, तू राजाला प्रिय का नाहीस?
कुमारत्वेपि सामान्ये कथं त्वहमनुत्तमः
मीसुद्धा इतर राजपुत्रांसारखाच असताना, मी श्रेष्ठ का नाही?
कथं नृपासनं योग्यमुत्तमस्य कथं न मे
श्रेष्ठांसाठी योग्य असलेला राजसिंहासन माझ्यासाठी का नाही?
इति श्रुत्वा वचस्तस्य सुनीतिर्नीतिमच्छिशोः
त्या शहाण्या मुलाने हे शब्द ऐकून, सुनितीने—
स्वभावमधुरां वाणीं वक्तुं समुपचक्रमे 4.1.19.
—आपली स्वभावतः गोड वाणी बोलायला सुरुवात केली.
निवेदयामि ते सर्वं माऽपमाने मतिं कृथाः
मी तुला सर्व काही सांगते; अपमानाची भावना मनात ठेवू नकोस.
तया यदुक्तं तत्सर्वं तथ्यमेव न चान्यथा
तिने जे काही सांगितले ते सर्व खरे आहे, त्यात काहीच चुकीचे नाही.
तया जन्मांतरे तात यत्पुण्यं समुपार्जितम्
मुला, तिच्या मागील जन्मात तिने जे पुण्य कमावले—