यस्याः स्मरणमात्रेण गंगास्नान फलं लभेत्
जिचे स्मरण केल्याने गंगेस्नानाचे फळ मिळते.
सदा नारायणो देवो यस्याश्चक्रे कथां मुदा
नारायण देव नेहमी आनंदाने तिची कथा सांगतो.
पतिव्रतास्वरुंधत्याः कमले विमलाशयः
पतिव्रता स्वरुंधती, कमळासारख्या निर्मळ मनाची होती.
न तद्रूपं न तच्छीलं न तत्कौलीन्यमेव च
तिच्यासारखे रूप, तिच्यासारखा स्वभाव, तिच्यासारखी कुलीनता कुणातच नाही.
न माधुर्यं न गांभीर्यं न चार्यपरितोषणम्
तिच्यासारखी गोडी, तिच्यासारखी गंभीरता, आणि वडीलधाऱ्यांना तृप्त करणारे वर्तन कुणातच नाही.
धन्यास्ता योषितो लोके सभाग्याः शुद्धबुद्धयः
या जगात ज्या स्त्रिया भाग्यवान व शुद्ध बुद्धीच्या आहेत त्या खरोखर धन्य आहेत.
यदा पतिव्रतानां तु कथास्मद्भवने भवेत् 4.1.18.३० !। ब्रुवतोरिति संकथां तथा गणयोर्वैष्णवयोर्मुदावहाम्
आपल्या घरी पतिव्रतांच्या कथा सांगितल्या गेल्या की, त्या दोन्ही वैष्णव गणांची गोष्ट आनंद देणारी असते.
शिवशर्मोवाच अनेकरशनाव्यग्र हस्ताग्रो व्यग्रलोचनः
शिवशर्मन् म्हणाला: त्याच्या कमरेला अनेक पट्ट्या होत्या, त्याचा हात व नजर वाघासारखी होती.
त्रिलोकीमंडपस्तंभ सन्निभोभाभिरावृतः
तो तीनही लोकांच्या सभागृहाचा आधारस्तंभ वाटावा, अशा तेजाने वेढलेला होता.
सूत्रधार इव व्योम व्यायामपरिमापकः
जसा एखादा शिल्पकार आकाशाच्या विस्ताराचे मोजमाप घेतो, तसा तो अमाप आकाश व्यापून होता.
अथवांबरकासारसारयूपस्वरूपधृक्
किंवा, तो आकाशातील निर्मळ प्रवाहाचा सार असलेला यूपस्तंभच जणू स्वतः धारण करीत होता.
निशम्येति वचस्तस्य वयस्यस्य विमानगौ
विमानात असलेल्या आपल्या मित्राचे हे शब्द ऐकून,
तस्य क्षितिपतेर्विप्र द्वौ सुतौ संबभूवतुः
ब्राह्मण, त्या राजाला दोन पुत्र झाले.
सुरुच्यामुत्तमो ज्येष्ठः सुनीत्यां तु ध्रुवो परः
त्यातील मोठा पुत्र उत्तम हा सुरुचीपासून, तर दुसरा ध्रुव हा सुनीतीपासून जन्मला.
सुनीत्या राजसेवायै नियुक्तोऽलंकृतोर्भकः
सुनीतीपासून जन्मलेला मुलगा राजसेवेसाठी सजवून नेमला गेला.
स गत्वोत्तानचरणं क्षोणीशं प्रणनाम ह
तो उत्तानपाद या वरती वळलेल्या पायांच्या राजाकडे गेला आणि त्याला वंदन केले.
प्रोच्चसिंहासनस्थस्य नृपतेर्बाल्यचापलात् 4.1.19.
बाल्याच्या खेळकरपणामुळे, तो सिंहासनावर बसलेल्या राजाजवळ गेला.
आरुरुक्षुमवेक्ष्यामुं सुरुचिर्धुवमब्रवीत्
तो चढण्याची इच्छा दाखवत असताना, सुरुचीने ध्रुवाला हाक मारली.
बालबालिशबुद्धित्वादभाग्या जठरोद्भव
बाळासारख्या अपरिपक्व बुद्धीमुळे, दुर्दैवी पोटी जन्मलेला तू,
यदि स्यात्सुकृतं तत्किं दुर्भगोदरगोऽभवः
तुझ्यात पुण्य असते, तर दुर्दैवीच्या पोटी का जन्मलास?
भूत्वा राजकुमारोपि नालंकुर्या ममोदरम्
राजकुमार असूनही, तू माझ्या पोटी जन्म घेऊ शकत नाहीस.
अधिजानुधराजानेर्मानेन परिबृंहितम्
राजाच्या पुत्राचा अभिमान मनात घेऊन, गर्वाने फुगलेला आहेस.
कुक्षिं हित्वा किमवसः सुरुचेश्च सुरोचिषम्
पोट सोडून, तुझ्यात किंवा सुरुचीच्या तेजात काय सामर्थ्य आहे?
पतन्निपीतबाष्पांबुर्धैर्यात्किंचिन्न चोक्तवान्
तो पडला, अश्रू गिळले, आणि थोडे धैर्य राखून काहीही बोलला नाही.
नियंत्रितो महिष्याश्च तस्याः सौभाग्यगौरवात्
राणीच्या सौभाग्याचा मान ठेवून, तिच्या कडून तो रोखला गेला.
शैशवैः स शिशुर्नत्वा नृपं स्वसदनं ययौ
त्या लहानग्याने, बालपणातच राजाला वंदन करून, आपल्या खोलीत गेला.
सुखलक्ष्म्यैवचाज्ञासीद्ध्रुवं समवमानितम् 4.1.19.
ध्रुवाच्या चेहऱ्यावरच्या आनंदाच्या लक्षणावरून, त्याचा अपमान झाला आहे हे स्पष्ट दिसत होते.
किंचित्परिम्लानमिव ससांत्वं परिषस्वजे
तो थोडासा म्लान झाल्यासारखा, जणू काही समजावण्यात आलेला, तिला मिठी मारतो.
दीर्घं निःश्वस्य बहुशो मातुरग्रे रुरोद ह
त्याने दीर्घ श्वास घेतले आणि आईसमोर वारंवार रडला.
दुकूलांचल संपर्कैर्मृदुलैर्मृदुपाणिना विद्यमाने नरपतौ शिशो केनापमानितः
राजा उपस्थित असतानाही, तिच्या मऊ हाताने आणि वस्त्राच्या काठाने हलकेच स्पर्श करून, त्या मुलाचा कुणीतरी अपमान केला.