स्वातंत्र्यं न क्वचित्स्त्रीणां धिगस्वातंत्र्यजीवितम्
'स्त्रियांना कधीच स्वातंत्र्य नसते; अशा स्वातंत्र्याच्या जीवनावर धिक्कार आहे.'
त्यक्तं भर्तृगृहं मौग्ध्याद्धंत दुवृर्त्तया मया
'माझ्या मूर्खपणामुळे आणि वाईट वागण्यामुळे मी पतीचे घर सोडले.'
तत्रास्ति सा सवर्णा वै परिपूर्णमनोरथा
तेथेच सावर्णा आहे, जिने सर्व इच्छा पूर्ण केल्या आहेत.
ततोति चंडश्चंडाशुः पित्रोरतिभयंकरः
आणि तिचे वडील अत्यंत कठोर, फारच भयानक आहेत.
स्फुटं दृष्टं मयाद्येति स्वकरांगारकर्ष(र्प?)णम् ।। 4.1.17.
आज मी स्पष्टपणे पाहिले की तिने स्वतःच्या हाताने जळते कोळसे उचलले.
वयश्च प्रथमं चारु रूपं त्रैलोक्यकांक्षितम्
तिचे वय आता उत्तम आहे, तिचे रूप सुंदर आहे, जे तिन्ही लोकांना हवेहवेसे वाटते.
पतिश्च तादृक्सर्वज्ञो लोकचक्षुस्तमोपहः
तिचा पती असा आहे—सर्वज्ञ, जगाचा डोळा, अज्ञानाचा नाश करणारा.
मह्यं श्रेयः कथं वा स्यादिति सा परिचिंत्य च
'माझ्या कल्याणाचा मार्ग कसा सापडेल?' असे ती मनात विचार करू लागली.
उत्तरांश्च कुरून्प्राप चरंती नीरसंतृणम् तपोबलेन तत्पत्युः सहिष्ये तेज इत्यलम्
मग ती उत्तरेकडील कुरू देशात, जिथे गवत नीरस आहे, तिथे भटकू लागली आणि ठरवले, 'माझ्या पतीच्या तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने मी त्याचे तेज सहन करीन—इतकेच पुरे.'
मन्यमानोथ तां संज्ञां सवर्णायां तदा रविः
त्या वेळी सावर्णेच्या मनातील विचार लक्षात घेऊन सूर्याने—
शनैश्चरं द्वितीयं च सुतां भद्रां तृतीयिकाम्
—शनैश्चराला दुसरा मुलगा आणि भद्रेला तिसरी मुलगी केली.
चकाराभ्यधिकं स्नेहं न तथा पूर्वजेष्वथ
त्याने तिच्यावर पूर्वीच्या पत्नींपेक्षा अधिक प्रेम केले.
कनिष्ठेष्वधिकं दृष्ट्वा सावर्ण्यादिषु नो यमः
सावर्णी वगैरे कुळांमध्ये लहान वयाच्या लोकांमध्ये जास्त पुण्य दिसले, तरी यमराज कोणताही निर्णय देत नाहीत.
पदा संतर्जयामास यमः संज्ञासरूपिणीम्
यमराजांनी संज्ञेच्या मूर्तीला पायाने धमकी दिली.
जिघांसता त्वया पाप मां यदंघ्रिः समुद्यतः 4.1.17.
अरे पापी, जेव्हा तू मला मारण्यासाठी, वाईट हेतूने पाय उचललास—
ततो भगवते शप्तुमुद्यते सा शशंस ह 4.1.17.
मग ती भगवंताला शाप देण्यासाठी निघाली असता, तिने ते सांगितले.
देवौ तस्मादजायेतामश्विनौ भिषजांवरौ 4.1.17.
त्यांच्यापासून दोन देव, अश्विनी कुमार, सर्वांत श्रेष्ठ वैद्य, जन्मले.
श्रुत्वाऽध्यायमिमं पुण्यं ग्रहपीडा न जायते
हा पवित्र अध्याय ऐकल्यावर ग्रहांच्या त्रासाचा अनुभव होत नाही.
अगस्तिरुवाच इति शृण्वन्कथां रम्यां शिवशर्माऽथ माथुरः
अगस्त्य म्हणाले: या रम्य कथा ऐकत असताना, मथुरेचा शिवशर्मा—
नेत्रयोः प्राघुणी चक्रे ततः सप्तर्षिमंडलम्
त्याने डोळे चोळले आणि मग सप्तर्षींच्या तारकासमूहाकडे पाहिले.
उवाच च प्रसन्नात्मा स्तुतश्चारणमागधैः
मन शांत करून, चारण आणि मागधी यांच्या स्तुतीने, त्याने बोलायला सुरुवात केली.
स्थिता सुतासु निःश्वसस्य मंदभाग्या वयं त्विति
मुलींच्या मध्ये उभी राहून, तिने उसासा टाकत म्हटले, 'आपण फारच दुर्दैवी आहोत.'
इति शृणवन्मुखात्तासां वचनानि विमानगः
त्यांच्या तोंडून ती वचने ऐकत असताना, तो आकाशात फिरत होता—
इति द्विजवचः श्रुत्वा प्रोचतुर्गणसत्तमौ
त्या द्विजांच्या शब्दांचे ऐकून, ते दोन श्रेष्ठ गण बोलले.
वसंतीह प्रजाः स्रष्टुं विनियुक्ताः प्रजासृजा
या सर्व प्रजाजनांना येथे ठेवले आहे, प्रजापतीने संतती निर्माण करण्यासाठी.
वसिष्ठश्च महाभागो ब्रह्मणो मानसाः सुताः
वसिष्ठ हे फार भाग्यवान असून, ब्रह्मदेवांचे मनातून उत्पन्न झालेले पुत्र आहेत.
संभूतिरनसूया च क्षमा प्रीतिश्च सन्नतिः
संभूती, अनसूया, क्षमा, प्रीती आणि सन्नती—
एतेषां तपसा चैतद्धार्यते भुवनत्रयम् 4.1.18.
यांच्या तपामुळेच हे तीनही लोक टिकून आहेत.
प्रजाः सृजत रे पुत्रा नानारूपाः प्रयत्नतः
मुलांनो, प्रयत्नपूर्वक विविध रूपांची संतती निर्माण करा.
अविमुक्तं समासाद्य क्षेत्रंक्षेत्रज्ञधिष्ठितम्
अविमुक्त क्षेत्र, जे क्षेत्रज्ञाच्या अधीन आहे, तिथे पोहोचून—