दानवाधिपते सर्वं तथ्यं यद्भाषितं त्वया 4.1.16.
हे दैत्याधिपती, तू जे काही बोललास ते सर्व सत्य आहे.
पीत्वा वर्षसहस्रं वै कणधूमं सुदुःसहम्
कणधूम हे अत्यंत सहन करायला कठीण असूनही, ज्यांनी ते प्यायलं, त्यांनी हजार वर्षं जगलं.
एतया विद्यया सोहं प्रमयैर्मथितान्रणे
या विद्या वापरून मी रणांगणात प्राणघातक शस्त्रांनी घायाळ झालेल्यांना पुन्हा जिवंत केलं.
निर्व्रणान्नीरुजः स्वस्थान्सुप्त्वेव पुनरुत्थितान्
ते जणू काही झोपेतून उठल्यासारखे, कुठलाही जखम किंवा वेदना न होता, पुन्हा पूर्णपणे बरे झाले.
इत्युक्त्वा दानवपतिं विद्यामावर्तयत्कविः
असं सांगून त्या कवीने दानवांच्या अधिपतीला ती विद्या शिकवली.
वेदा इव सदभ्यस्ताः समये वा यथांबुदाः
जसं वेद नेहमी अभ्यासले जातात किंवा योग्य वेळी ढग एकत्र येतात, तशी ती विद्या दिली गेली.
उज्जीवितांस्तु तान्दृष्ट्वा तुहुंडाद्यान्महासुरान्
तहुंड वगैरे मोठे असुर पुन्हा जिवंत झाल्याचं पाहून,
शुक्रेणोजीवितान्दृष्ट्वा दानवांस्तान्गणेश्वराः
शुक्राने दानवांना पुन्हा जिवंत केल्याचं पाहून गणांचे प्रमुख,
आश्चर्यरूपे प्रमथेश्वराणां तस्मिंस्तथा वर्तति युद्धयज्ञे
त्या अद्भुत स्वरूपात, गणाधिपतींच्या मध्ये युद्धयज्ञ चालू असताना,
जयेति चोक्त्वा जय योनिमुग्रमुवाच नंदी कनकावदातम्
कनकासारखा निर्मळ नंदी 'जय' असं म्हणाला आणि विजयाचा मूळ स्रोत असलेल्या उग्राला संबोधलं.
तद्भार्गवेणाद्य कृतं वृथा नः संजीव्य तानाजिमृतान्विपक्षान् 4.1.16.
आज भृगुकुळातील शुक्राने रणांगणात आमचे मारलेले शत्रू पुन्हा जिवंत करून व्यर्थ कृत्य केले नाही.
तुहुंडहुंडादिकजंभजंभविपाकपाकादि महासुरेंद्राः
तहुंड, हुंड, जंभ, जंभ, विपाक, पाक आणि इतर असे मोठे असुराधिपती—
यदि ह्यसौ दैत्यवरान्निरस्तान्संजीवयेदत्र पुनःपुनस्तान्
तो जर पुन्हा पुन्हा येथे पडलेले श्रेष्ठ दैत्य जिवंत करत राहिला,
इत्येवमुक्तः प्रमथेश्वरेण स नंदिना वै प्रमथेश्वरेशः
गणाधिपती नंदीने असं म्हटल्यावर, गणाधिपतींच्या अधिपतीने—
नंदिन्प्रयाहि त्वरितोतिमात्रं द्विजेंद्रवर्यं दितिनंदनानाम्
नंदी, त्वरेने आणि विलंब न करता, द्विजांमध्ये श्रेष्ठ, दितीच्या पुत्रांमध्ये प्रमुख असणाऱ्याजवळ जा.
स एव मुक्तो वृषभध्वजेन ननाद नंदी वृषसिंहनादः
वृषध्वजाने सोडल्यावर नंदीने बैलांमध्ये सिंहासारखा गजर केला.
तं रक्ष्यमाणं दितिजैः समस्तैः पाशासिवृक्षोपलशैलहस्तैः
त्याला सगळ्या दितीपुत्रांनी, दोरी, तलवारी, झाडं, दगड, पर्वत हातात घेऊन, संरक्षण दिलं.
स्रस्तांबरं विच्युतभूषणं च विमुक्तकेशं बलिना गृहीतम्
त्याचे वस्त्र खाली पडले होते, दागिने विखुरले होते, केस मोकळे झाले होते, आणि बलाढ्याने त्याला पकडलं.
दंभोलि शूलासिपरश्वधानामुद्दंडचक्रोपल कंपनानाम्
वज्र, त्रिशूळ, तलवार, कुऱ्हाड, भयंकर फिरणारी चक्र, दगड आणि थरथरणारी शस्त्रं यांचा वर्षाव झाला.
तं भार्गवं प्राप्य गणाधिराजो मुखाग्निना शस्त्रशतानि दग्ध्वा
गणाधिपती भृगुकुळातील शुक्राजवळ पोहोचला आणि तोंडातील अग्निने शेकडो शस्त्रं जाळून टाकली.
अयं स शुक्रो भगवन्नितीदं निवेदयामास भवाय शीघ्रम् 4.1.16.
हा शुक्रमुनि आहे, हे भगवंता; असे म्हणून त्याने लगेच भवानाकडे ही बातमी सांगितली.
न किंचिदुक्त्वा स हि भूतगोप्ता चिक्षेप वक्त्रे फलवत्कवींद्रम्
तो जीवांचा रक्षक काहीही न बोलता त्या श्रेष्ठ कवीला फळासारखा आपल्या तोंडात टाकून गिळून टाकला.
काव्ये निगीर्णे गिरिजेश्वरेण दैत्या जयाशा रहिता बभूवुः
गिरिजेच्या पतीने ते काव्य गिळल्यावर दैत्यांची विजयाची आशा संपली.
शरीर हीना इव जीवसंघा द्विजा यथा चाध्ययनेन हीनाः
जसे शरीराविना जीवांचे समूह किंवा अभ्यासाविना ब्राह्मण असतात,
पत्या विहीनाश्च यथैव योषा यथा विपक्षा इव मार्गणौघाः
तसेच जशा पतीविना स्त्रिया किंवा शत्रूविना बाणांचे समूह असतात,
विना यथा वैभवशक्तिमेकां भवंति हीनाः स्वफलैः क्रियौघाः
तसेच संपत्तीची शक्ती नसताना कर्मांची फळे मिळत नाहीत.
नंदिनापहृते शुक्रे गिलिते च विषादिना
नंदिने शुक्रमुनि नेला आणि दुःखी असणाऱ्याने त्याला गिळले.
तान्वीक्ष्य विगतोत्साहानंधकः प्रत्यभाषत
ते सर्व निरुत्साही झालेले पाहून अंधकाने त्यांना संबोधले.
तनूर्विना हृताः प्राणाः सर्वेषामद्य तेन नः
आज त्याने आमचे प्राण आणि शरीर दोन्ही हिरावून घेतले आहेत.
युगपन्नो हृतं सर्वमेकस्मिन्भार्गवे हृते गुरुः सर्वसमर्थश्च त्राता त्रातो न चापदि
एकाच वेळी सर्व काही नष्ट झाले, कारण भृगुवंशीय गुरु गेला; तो सर्व समर्थ आणि रक्षण करणारा असूनही संकटात आमचे रक्षण करू शकला नाही.